Кіріспе

Саңырауқұлақтар бөлімі

Автоматты таксобокс
| сурет = Spizellomycete.jpg
| сурет alt = Spizellomycete chytrid талломының дифференциалдық интерференциялық контрастындағы суреті, ірі сферадан тұрады, ол аморфты, көпіршікті цитоплазмамен толтырылған, ал ірі сфераның сол жағында әлдеқайда кішкентай, бос сфера бар. | сурет сипаттамасы = Spizellomycete-тің спорангийі
| таксон = Chytridiomycota
| автор = Hibbett et al. (2007)
| бөлімшелік рангтар = Кластар/қатарлар
| бөлімше =
Chytridiomycetes
Chytridiales
Cladochytriales
Rhizophydiales
Polychytriales
Spizellomycetales
Rhizophlyctidales
Lobulomycetales
Synchytriales
Polyphagales
Mesochytriomycetes
Gromochytriales
Mesochytriales
Monoblepharidomycetes
Monoblepharidales
Harpochytriales
Hyaloraphidiomycetes
Hyaloraphidiales
Sanchytriomycetes

Өмір циклы мен дене жоспары

Цитридиомикоталар саңырауқұлақтардың арасында ерекше болып, зооспоралар арқылы көбейеді. Цитридиомикоталар тұқымдасының көптеген түрлерінде жыныстық көбею белгілі емес. Жыныссыз көбею митоз арқылы пайда болған зооспоралардың шығарылуы арқылы жүреді. Цитридтер түрлі су орталарынан – торфты жерлерден, батпақтардан, өзендерден, көлдерден, бұлақтардан және арықтардан, сондай-ақ қышқыл топырақтар, сілтілі топырақтар, қоңыржай орман топырақтары, жаңбырлы орман топырақтары, Арктика және Антарктика топырақтары сияқты құрлықтағы орталардан табылды. Бастапқыда сулық цитридтердің (және басқа зооспоралы саңырауқұлақтардың) күз, қыс және көктем айларында ең белсенді болатыны есілген. Цитридтердің өсуі үшін ең күтпеген жер – перигляциальді топырақтар. Бұл мұзды аймақтарда өсімдіктердің аз болуына қарамастан, перигляциальді топырақтағы судың көп мөлшері мен орман шекарасының төменгі жағынан соққан тозаңның арқасында Цитридиомикоталар түрлерінің популяциясы тіршілік етуге қабілді.

Batrachochytrium dendrobatidis (ағаш бұтақшасы)

Хитрид Batrachochytrium dendrobatidis – қосмекенділердің хитридиомикоз ауруына себепкер. 1998 жылы Австралия мен Панамада табылған бұл ауру қосмекенділердің көптеп қырылуына белгілі, және бүкіл әлемдегі қосмекенділер популяциясының төмендеуіне басты себеп деп саналады. Бұл саңырауқұлақтың таралуы Танзаниядағы Киханси шашырауыш бақасының көп бөлігінің қырылуына, сондай-ақ 1989 жылы алтын бақаның жойылуына әкелді. Хитридиомикоз 1981 жылы соңғы рет жабайы табиғатта байқалған Оңтүстік асқазандық бақаның және 1985 жылдың наурыз айында жабайы табиғатта тіркелген Солтүстік асқазандық бақаның жойылуымен де байланысты. Бақалардың өліміне әкелетін процесс – хитридтің көбею кезінде эпидермис жасушаларындағы тесіктер арқылы маңызды иондардың жоғалуы деп есептеледі. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, тұз деңгейін сәл көтеру Австралияның кейбір бақа түрлерінде хитридиомикозды емдеуге мүмкіндік береді, бірақ одан әрі зерттеулер қажет.

Басқа паразиттер

Цитридтер негізінен балдырларды және басқа эукариоттық және прокариоттық микроорганизмдерді жұқтырады. Инфекция көлдегі біріншілік өнімді бақылауға жеткіліктідей ауыр болуы мүмкін. Паразиттік цитридтер көлдер мен тоғандардың тағамдық тізбектеріне елеулі әсер етеді деп саналады. Цитридтер өсімдік түрлерін де жұқтыруы мүмкін; әсіресе, Synchytrium endobioticum картоптың маңызды патогені болып табылады. Бұл көбінесе жыныссыз көбею кезінде жүреді, себебі тозаңға жабысатын зооспоралар үнемі көбейіп, басқа тозаң дәндерінен қоректік заттар алу үшін жаңа цитридтерді құрайды. Бұл тозаңды қоныстану көктемде ағаштар мен өсімдіктерден түскен тозаң су қоймаларында жиналғанда болады. Францияның орталық бөлігіндегі Комбрес аймағынан алынған кесектерде (черттерде) холокарптық цитридтердің қалдықтары табылды, олар кейінгі визелік кезеңге (late Visean) жатады. Бұл қалдықтар эукарптық қалдықтармен бірге табылған, олардың табиғаты нақты емес, бірақ олар цитридтерге жатады деп есептеледі. Басқа цитридтерге ұқсас қазбалар Франциядағы Сент-Этьен бассейніндегі жоғарғы пенсильваниялық кесектерде (cherts) 300-350 миллион жыл бұрын табылған.

Шығармалық ақпарат құралдарында

Том Клэнсидің "Сплинтер жасушасы: Fallout" (2007) романы мұнай және мұнай өнімдерімен қоректенетін хитрид түрін көрсетеді. Роман бойынша, бұл түрдің мұнайды жеу жылдамдығын арттыру үшін ядролық сәулеленумен өңделеді. Кейін ислами радикалдар оны әлемдік мұнай қорын жоюға тырысып, АҚШ-тың технологиялық басымдығын жою мақсатында пайдаланады.