Кіріспе

Спорттық клубтар ұйымдастырған жастар академиялары мен фермерлік командалар, Испаниядағы жастар академиялары.

"Кантера" сөзі испан тілінде "карьер" деген мағынаны білдіреді және Испанияда спорттық клубтар ұйымдастырған жастар академиялары мен фермерлік командаларды атау үшін қолданылады. Бұл термин клубтар ойыншы іздейтін географиялық аймаққа да қатысты. Бұл термин футболда кеңінен таралған, бірақ баскетбол сияқты басқа спорт түрлерінде де қолданылады. Алайда, бұл мақала футболдағы "кантера" жүйесіне арналған. Белгілі "кантералардың" қатарында "Атлетик Билбао", "Реал Сосьедад", "Реал Мадрид", "Барселона", "Атлетико Мадрид", "Эспаньол", "Спортинг де Гихон", "Сельта де Виго" және "Валенсия" клубтары бар.

Атлетик Билбао

1912 жылдан бері «Атлетик Билбао» клубы «кантера саясатын» жүзеге асырып келеді, ол ресми (бірақ заңдық күші жоқ) трансфер саясатында бекітілген, оған сәйкес клуб тек Баск елімен байланысы бар ойыншыларды ғана қабылдайды. Осы саясаттың ең басты нәтижесі Испания ұлттық құрамасы болды. «Атлетик» оған көптеген ойыншыларды берді, бұл көрсеткіш бойынша «Реал Мадридтен» кейін екінші орында тұр. 1920 жылдардың басында Баск елі ұлы испан футболшыларының ошағы болды. Осы аймақта спорт кеңінен танымал болды, сондай-ақ Испанияның түкпір-түкпірінен келген иммигранттардың да осы аймақта көптеген сапалы ойыншылардың тууына әсер еткені белгілі. 1920 жылы Испания халықаралық аренада дебют жасады және Олимпиада ойындарына қатысты. 21 ойыншыдан тұратын құраманың 14-і басктар болды, олардың ішінде Пичичи, Хосе Мария Белаусте, Доминго Аседо және Феликс Сесумага есімдері бар. Тарихы бойында «Атлетик Билбао» өз саясатын сақтап, көптеген танымал ойыншыларды тәрбиелеп шығарды. Олардың арасында Ла Лиганың барлық уақыттағы үздік мергені Телмо Зарра, «Атлетик» сапында 614 ресми ойын өткізген және 1964 жылы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен Испания құрамасының мүшесі Хосе Анхель Ирибар, сондай-ақ Ла Лигада рекордтық 622 матч өткізген және Испания құрамасының екінші ең көп ойын өткізген футболшысы Андони Зубизаррета бар. «Атлетик» клубының «кантера» мектебінің басқа да белгілі түлектері: Бата, Агустин Гайнза, Хосе Луис Панизо, Андони Гойкоэтxeа, Хулио Салинас, Юлен Герреро, Рафаэль Алкорта, Андони Ираола, Фернандо Ллоренте және Кепа Аррисабалага. Олардың жастар командалары Испаниядағы ең өнімді мектептердің қатарында.

Real Sociedad компаниясы

Атлетик – канера саясатын ұстанған жалғыз клуб емес. Баск клубы Реал Сосьедад та 1989 жылға дейін ұқсас саясатты жүргізді. 1920 жылғы Олимпиада құрамасына ойыншы берген жалғыз баск клубы Атлетик емес еді. Реал Сосьедад, Реал Унион және Аренас Клуб де Гетксо да ойыншыларын жіберді. 1928 жылы осы төрт клуб Ла Лиганың негізін қалаушы мүшелері болды, бұл сол кездегі баск канераларының күштілігін одан әрі көрсетті. "Канера мен жанкүйерлер болса, импорттың қажеті жоқ" деген мағына беретін "Con cantera y afición, no hace falta importación" деген мақал осы алғашқы жылдары өте түсінікті болды. Баск елінің тамаша ойыншыларды тәрбиелеуге қабілеттілігі 1980-ші жылдардың басында айқын болды, ол кезде "Реал" мен "Атлетик" 1981 және 1984 жылдар аралығында қатарынан төрт рет Ла Лига жеңімпазы атанды. Реал Сосьедад құрамында Роберто Лопес Уфарте, Хосе Мари Бакеро, Луис Арконад және Хесус Мария Замора сияқты ойыншылар бар еді. 2010 жылы әлем чемпионы атанған Ксаби Алонсо да Реал Сосьедад жастар жүйесінің тәрбиесі.

Барселона мен "Реал Мадрид"

Барселона мен Реал Мадрид шетелдік ойыншыларды тұрақты түрде тартумен танылса да, екеуі де жергілікті ойыншыларды даярлаумен бүкіл әлемге мәшһүр. «Атлетик Билбао» (Билбао Атлетикке қараңыз) сияқты, екі клубтың да айрықша резервтік командалары бар (сәйкесінше «Барселона Б» және «Реал Мадрид Кастилья»), олар негізінен испан ойыншыларынан құралған. «Барселонаның» «Ла Масия» академиясынан көптеген негізгі құрам ойыншылары өсті, олардың ішінде Франсиско Карраско, Рамон Кальдере, Гильермо Амор, Альберт Феррер, Пеп Гвардиола, Серхи, Иван де ла Пенья, Франсеск Арнау, Оскар, Рожер, Габри, Жерар, Луис Гарсия Санс, Олегер, Пепе Рейна, Тиаго Мотта, Фернандо Наварро, Хави, Сеск Фабрегас, Карлес Пуйоль, Виктор Вальдес, Микель Артета, Андрес Иниеста, Боян, Джеффрен, Лионель Месси, Джовани дос Сантос, Жерар Пике, Серхио Бускетс, Педро, Кристиан Тельо, Тиаго, Рафинья, Марк Бартра, Жерар Деулофеу және Серхи Роберто бар. Олардың кейбіреулері кәсіби келісімшартқа қол қойғанға дейін шетелден келгендіктен, дәстүрлі мағынада «өз туған жерінде өскен» емес, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда – иә. Сол сияқты, көптеген танымал кәсіби ойыншылар «Реал Мадридтің» «La Fábrica» («зауыт») деп аталатын жастар академиясын бітірді. 1966 жылы «Реал Мадрид» 11 испан ойыншысы мен испан жаттықтырушысынан тұратын командамен Еуропа кубогын жеңіп алды, бұл жарыстың тарихында туған жерінде өскен команданың жеңіске жеткенінің алғашқы жағдайы болды. Содан бері көптеген талантты отандық ойыншылар қатардан өтті, олардың ішінде «Ла Квинта дель Буйтере» – Эмилио Бутрагеньо, Маноло Санчис, Мартин Васкес, Мичел және Мигель Пардеса есімдері бар. «Кантераның» түлектерінің қатарында Икер Касильяс, Альваро Арбелоа, Эстебан Гранеро, Рауль, Гути, Луис Гарсия Фернандес, Хуан Мата, Кико Касилья, Борха Валеро, Рубен де ла Ред, Дани Карвахаль, Альваро Негредо, Роберто Сольдадо, Родриго, Дани Парехо, Хосе Кальехон, Хуанфран, Хави Гарсия, Альваро Мората, Хесе және Лукас Васкес бар. Клуб сонымен қатар Висенте дель Боске және Рафаэль Бенитес сияқты танымал жаттықтырушыларды дайындады. Өз аймақтарынан ойыншыларды өсірумен қатар, екі клуб Испанияның және халықаралық аренадағы жас таланттарды да іздестіреді. Соңғы мысалдар – аргентиналық Лионель Месси, Мауро Икарди және Эстебан Камбиассо.

Ойыншыларды ұрлау

Испаниядағы футболдың алғашқы күндерінен бері, cantera клубтары үшін туындаған мәселе – басқа клубтардың олардың ойыншыларын тартып алуы немесе рекрут арқылы қолға түсіруі. Cantera ойыншыны тәрбиелегеннен кейін, екінші клуб тартымды ұсыныс жасап, оны алып кетеді. Баск елінің ойыншыларды іздеу алаңы ретіндегі әлеуетін Барселона, Атлетико Мадрид және Реал Мадрид сияқты клубтар ертерек таныды. Әсіресе Барса, аймақтан ойыншыларды сатып алудың ұзақ тарихына ие, ол Феликс Сесумаганы сатып алумен басталды. Басқаларының ішінде Хесус Гарай, Чус Переда, Хосе Рамон Алексанко, Хавьер Уррутикочеа және соңғы кезде Сантьяго Эскеро бар. 1980 және 1990 жылдары Барселона бірқатар талантты баск ойыншыларын тартып алды, олардың ішінде Хосе Мари Бакеро, Тики Бегиристайн, Андони Зубизаррета, Хулио Салинас және Иоан Андони Гойкоэчеа болды. Бұл менеджер Йохан Кройфқа олардың айналасында «Арман командасын» құруға мүмкіндік берді. 1960 жылдардағы сәтті «Атлетико Мадрид» командаларында Мигель Джонс пен Хосе Эулохио Гарат тұлғасында баск ойыншыларының айқын үлесі болды, екеуі де Индаутхудан тартылып алынған. Хавьер Ирурета Реал Унионнан келді. Реал Мадрид те соңғы жылдары Рафаэль Алкорта, Микель Ласа, Айтор Каранка және Иван Кампо сияқты ойыншыларды солтүстіктен іздеп келді. Алайда, «Атлетико» да жиі тартып алумен айыпталады. «Атлетиконың» тек баск ойыншыларын рекруттеу саясаты олардың басқа баск клубтарының cantera-ларынан жиі ойыншыларды тартуына себеп болды. 1995 жылы «Атлетико» «Реал Сосьедадтан» Хосеба Этксеберриямен келісім жасады, бұл екі клуб арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. 1990 жылдары ойыншыларды тартып алу жаңа мәнге ие болды. Әсіресе Реал Мадрид өз клубында бекіне алмаған сапалы ойыншыларды жиі дайындады. Кейбір сыншылар бұл клубтар cantera ойыншыларының есебінен «импортты» пайдалануды жалғастырып жатқандықтан туындады деп санайды. Нәтижесінде, көптеген cantera түлектері өз бағын басқа жерде іздеп, тартылып алуға дайын. Бастапқыда cantera ойыншылары тек басқа испан клубтарына ауысты, бірақ соңғы кезде Англия Премьер-лигасы клубтары cantera-лардың әлеуетін мойындауды бастады. 2003 жылы «Арсенал» Сеск Фабрегасты Испанияның келісімшарт заңдарына сәйкес Барселона ұсына алмайтын әлдеқайда жоғары жалақымен «Барселона Б» клубынан кетуге көндірді. Соңғы кезде жасөспірім жұлдыз Фран Мерида Фабрегас ізімен жүріп, 2010 жылы «Атлетико Мадрид» клубымен Ла Лигаға оралғанға дейін «Арсеналдың» резервтік құрамасында ойнады. «Барса Б» клубының тағы бір перспективті ойыншысы Жерар Пике кейін «Манчестер Юнайтедке» қосылды, бірақ ол кейін «Барселонаға» оралды. Содан бері Рафаэль Бенитес, өзі cantera өнімі, «Ливерпуль» үшін Луис Гарсия Санц, Пепе Рейна, Ксаби Алонсо және Фернандо Торресті тартты, ал Микель Артета «Эвертон» клубында өзін көрсетті. Луис Гарсия Санс, Рейна және Артета өздерінің мансабын «Барсада» бастады; Алонсо «Реал Сосьедадтан» бастады; ал Торрес «Атлетико» жүйесінде дамыды.