Кіріспе

Педро Телмо Зарраонандия Монтоя (20 қаңтар 1921 – 23 ақпан 2006), Телмо Зарра (ˈθara) деп белгілі испандық футболшы. Ол карьерасының көп бөлігін 1940 жылдан 1955 жылға дейін «Атлетик Бильбао» клубында өткізді, және бәсекелі матчтарда 335 гол соғып, клубтың ең үздік мергені болып табылады. Зарра «Эрандио» клубында бір маусым ойнағаннан кейін «Атлетикке» қосылды. Ол клубтағы 15 маусымында өте нәтижелі шабуылшы болды және алты рет Ла Лигадағы ең көп гол соққан ойыншы ретінде «Пичичи» жүлдесін жеңіп алды. Мансабында Зарра барлығы 251 лигалық гол соқты, бұл испандық рекордты Лионель Месси бұзғанға дейін шамамен алты онжылдық бойы сақталды. Оның Испания Кубогындағы 81 голы әлі де рекорд болып тұр. Оның інісі Доминго Испания Азамат соғысында қаза тапты. Әкесі Зарраның футбол ойнауына қарсы болды, себебі «осы ойынмен айналысқан екі ұл жеткілікті» деді. Бірақ Зарра спортты жақсы көрді және «Азия» және «Питоберезе» сияқты бірнеше жергілікті командада ойнай бастады. Сол кезде ол «Қорқақ Тельмито» деп аталды, өйткені ол өте сақты ойнайтын, өзінің шеберлігіне ұялып, өзін-өзі сезінетін.

Ерте мансап

Зара өзінің алғашқы кәсіби келісімшартына екінші дивизиондағы SD Erandio клубымен қол қойды және 1937–38 маусымда команда құрамына қосылды. Кейіннен ол Бискай командасына Гипускоадан құрылған командаға қарсы жолдастық матчқа шақырылды, сол матчта Зара 9–0 есебімен жеңіске жетіп, жеті гол соқты. Осы шақта Athletic Bilbao командасы Азамат соғысының салдарынан бірнеше жыл бұрын таратылған команданы қайта құру үшін ойыншылар іздеп жатқан болатын. Команда 1940–41 маусымға Эрандиодан жас және үміткер ойыншыларды тартуды бастады.

Кәсіби кезең және алғашқы табыстар

Зара 1940 жылғы 29 қыркүйекте «Атлетик» клубы сапында «Валенсия» клубына қарсы лига матчында дебют жасады. Ойын 2:2 тең түсті, ал Зараонандия өз командасы үшін екі голды соқты (оның ішінде 17 минутта соққан алғашқы лигалық голы). 1941–1942 маусымында Зара уақытша «Атлетик» клубынан кетіп, әскерге шақырылды. Ол Сеутаға жіберілді және онда командамен бірнеше жолдастық матчтар өткізді. Бильбаоға оралғаннан кейін, Зара мансабындағы ең үлкен көңілі толмаған сәттердің бірін басынан өткерді – «Король кубогының» финалында «Барселонаға» қарсы. Олар негізгі уақыттың соңына жетті, бірақ екі команда да есеп аша алмады. Қосымша уақытта Зара қарсыласы Мироға қарсы гол соғу мүмкіндігіне ие болды, бірақ соқпады; нәтижесінде «Барса» матчты және кубокты жеңіп алды. 1942–1943 маусымы Зара мен «Атлетик» үшін маңызды кезең болды. «Атлетик» «Атлетико» мен «Валенсияны» жеңіп, «Король кубогының» финалына өтті. Онда олар «Реал Мадридпен» кездесті, және бұл жолы Зара өзін құтқарып, финалдағы жалғыз голды соқты, лига титулымен қатар, кубокты жеңіп алды. Зараның алғашқы ауыр жарақаты 1943–1944 маусымында «Барселонаға» қарсы матчта болды. Ол жағалау сүйегін сындырып, біраз уақытқа дейін алаңға шыға алмады. Сауыққаннан кейін Зара қайтадан алаңға оралып, «Король кубогын» жеңіп алды, «Атлетикке» «Валенсияны» 2:0 есебімен жеңуге көмектесті. 1944–1945 маусымында «Атлетик» тағы да «Валенсиямен» «Король кубогының» финалында кездескенде, матч аяқталуға төрт минут қалғанда «Валенсия» ойыншысы жерге құлады. Зара құлаған ойыншыны мазақтау ниетімен аяқтап басып, төреші оны алаңнан қуды. Бұл оның мансабындағы алғашқы және жалғыз қуылған жағдайы болды. Осыған қарамастан, «Атлетик» сол жылы Рафаэль Ириондоның 3:2 есебімен соққан голының арқасында титулды жеңіп алды. Зара мансабының ең жарқын сәттерін 1944–45 маусымында өзінің алғашқы Пичичи жүлдесімен бастан өткерді, ол 26 матчта 20 гол соқты. Ол бұл жүлдені тағы бес рет жеңіп алды (1946, 1947, 1950, 1951 және 1953).

1945-1953 жылдар

1945 жылдың 11 наурызында Зараны испандық жаттықтырушы Хасинто Квинкосес Лиссабонда Португалияға қарсы жолдастық ойынға испан құрамасына шақыруға таңдады. Сол жылдың 6 мамырында ол Португалияға қарсы тағы да ойнады және матчты жеңіске жеткізген төрт голдың екеуін соқты. 1950 жылдың 28 мамырында Зара тағы да Копа дель Рей финалында ойнады, бұл жолы Валенсия КФ таратылғаннан кейін Реал Вальядолидке қарсы. Финалда ол командасының жеңіске жетуіне көмектесетін төрт гол соқты. Ол 14-ші минутта есепті ашты, бірақ негізгі уақыт соңында есеп теңесті. Қосымша уақытта Зарра хет-трик жасап, "Атлетик" кубокты жеңіп алды. Вальядолидке соққан осы төрт голымен Зара Кубок финалында ең көп гол соққан ойыншы рекордын сақтап тұр. 1950 жылғы ФИФА әлем чемпионатында испан құрамасы АҚШ, Чили және Англия командаларымен кездесті. Ол екінші ойында Чилиге қарсы 2:0 есебімен жеңіске жеткен кезде голдың бірін соқты. Зарра Англияға қарсы үшінші ойынды "ғасырдың ойыны" деп атады. Зарраның голы ағылшын қақпашысы Берт Уильямстың қақпасын басып өтіп, Испанияны жеңіске жеткізді. Бұл гол, әлдебара Зараның ең әйгілі голы, испан құрамасына алғашқы әлем чемпионаты жартылай финалында жеңіс сыйлады. 1950–1951 маусымында Зара 30 лига ойынында 38 гол соқты, бұл рекорд 2010–2011 маусымына дейін сақталды. Бұл көрсеткішті мексикалық Уго Санчес та қайталады, бірақ ол 38 матчта 38 гол соқты. 1951–1952 маусымында Зара мансабындағы ең ауыр жарақат алды, ол 1951 жылдың 25 қарашасында "Атлетико" Мадридке қарсы өткен ойында қарсыластың қақпашысы Зараның аяғына құлағанда болды. Толық қалпына келу үшін операция жасау қажет болды, ол оны маусымның қалған бөлігінде алаңнан шығарды. 1952–1953 маусымында ол 29 ойын өткізіп, 25 гол соқты, екі маусымның нәтижесінде гол соғудың орташа көрсеткіші 0.86 болды.

Соңғы жылдары және зейнеткерлікке шығу

1954 жылдың 29 сәуірінде Зара Мадридте (екі аймақтық құрама арасында өткен) Испания футболындағы ұзақ және жарқын мансабының құрметіне арналған матч пен сыйлық алды. Бұл шараға футбол әлемінің бірнеше көрнекті тұлғалары қатысты, олардың ішінде Альфредо Ди Стефано, Антонио Пучадес, Эстанислао Басора, Пиру Гайнза, Эдуардо Маншон және Сесар Лесмес болды. Зара мансабының соңына жақындап, жас және дарынды «Атлетик» ойыншылары командадағы оның орнын баса бастады, соның ішінде оның ізбасары болатын Энеко Ариета да бар еді. Зара 1954–1955 жылғы маусымның соңында «Атлетиктегі» мансабын аяқтады. Содан кейін ол 1957 жылы футболдан толығымен зейнеткерлікке шыққанға дейін Екінші дивизиондағы бірнеше командада ойнады; алайда, ол Бискайя ардагерлерімен футбол ойнауын жалғастырды және осы ойындардан түскен қаражатты қайырымдылыққа жұмсады.

Халықаралық

Голдар мен нәтижелер тізімі Испанияның голдары бірінші, ұпай бағаны әр Зара голынан кейінгі есепті көрсетеді. + Тельмо Зарраның халықаралық голдарының тізімі.

№ Күні Орын Сынапқы Гол Есеп Бәсеке
1 6 мамыр 1945 Риазор, Испания 1–1 4–2 Достық
2 2–1 3 2 наурыз 1947 Далимонт паркі, Дублин 1–2 2–3 Достық
4 2–2
5 20 наурыз 1949 Белгісіз, Жамор, Оейрас, Португалия 1–0 1–1 Достық
6 12 маусым 1949 Далимонт паркі, Дублин 1–1 4–1 Достық
7 3–1 8 2 сәуір 1950 Nuevo Estadio Chamartín, Мадрид, Испания 1–0 5–1 1950 ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирі
9 3–1 10 9 сәуір 1950 Белгісіз, Жамор, Оейрас, Португалия 1–0 2–2 1950 ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирі
11 25 маусым 1950 Estádio Vila Capanema, Куритиба, Бразилия 3–1 3–1 1950 ФИФА Әлем чемпионатының топтық кезеңі
12 29 маусым 1950 Estádio do Maracanã, Рио-де-Жанейро, Бразилия 2–0 2–0 1950 ФИФА Әлем чемпионатының топтық кезеңі
13 2 шілде 1950 Estádio do Maracanã, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–0 1–0 1950 ФИФА Әлем чемпионатының топтық кезеңі
14 16 шілде 1950 Pacaembu, Сан-Паулу, Бразилия 1–3 1–3 1950 ФИФА Әлем чемпионатының финалы
15 18 ақпан 1951 Nuevo Estadio Chamartín, Мадрид, Испания 1–0 6–3 Достық
16 2–0
17 4–2 18 5–2
19 10 маусым 1951 Heysel Stadium, Брюссель, Бельгия 2–3 3–3 Достық
20 3–3