Кіріспе

Theatre X – Висконсин штатының Милуоки қаласындағы американдық театр компаниясы. 2004 жылы тарағанға дейін ол АҚШ-тағы ең ұзақ жұмыс істеген тәжірибелік театр ұжымдарының бірі болды.

Тарих

Компания 1969 жылы UW–Milwaukee профессорлық-оқытушылар және студенттер тобының бейресми шеберханасы ретінде құрылды. 1971 жылы ол кәсіби компанияға айналып, бүкіл АҚШ, Еуропа және Жапония бойынша гастрольдік сапарлар жасады. Компанияның аты белгісіз шаманы білдіретін алгебралық символ «x»-тен алынған, яғни шексіз мүмкіндіктерге толы театр деген мағынаны білдіреді. Ансамбль Милуокидегі Water Street Art Center-дің тұрақты компаниясы болды, онда репетициялар жасады, қойылымдар қойды және басқа театр компанияларының кешпелі қойылымдарын қабылдады. Біраз уақыттан кейін осы орынға өнер галереясы мен кішкентай баспа кітап дүкені ашылды, ол жылдар өткен соң Woodland Pattern Book Center-ге айналды. Сонымен қатар, Милуокидің қоғамдық театрына айналған Friends Mime Theatre компаниясы да құрылды. Ақырында компания Милуокидің тарихи үшінші ауданындағы Broadway Theater Center-дегі кеңселерге көшіп, тарағанға дейін сонда орналасты. Оның алғашқы жұмыстарының көп бөлігі The Living Theatre және Jerzy Grotowski сияқты ықпалдармен ансамбль ретінде импровизациялық түрде жасалды. Компания 180 қойылымының арасында 60-тан астам жаңа пьеса жазды. Соңғы екі жылында Theatre X директорлар кеңесі сол кездегі продюсерлік директор Дэвид Равел мен көркемдік директор Джон Шнайдерге пьесаларды таңдау және актерлерді шақыру құқығын берді, бұрын бұл мәселелермен бүкіл топ айналысқан болатын. Содан кейін актерлік труппа таратылды. Ансамбльдік құрылымнан бас тартуға байланысты қоғамдық пікір қақтығысы туды, себебі басқарма ансамбль мүшелері Джон Кишлайн, Дебора Клифтон және Марси Хоффманнға компанияны қайта құрылымдау мақсатымен актерлік қызметтен мәжбүрлі түрде демалыс берді, нәтижесінде Шнайдер мен Флора Кокер ғана құрылтайшы мүшелер ретінде қалды. Сотқа шағымдануға әрекет жасалғанымен, сот процесінің қымбатқа түсуіне байланысты ол тоқтатылды. Theatre X тағы 2 маусым жұмыс істеді, бірақ 2004 жылы жабылды. Виллем Дафо ансамбльдің алғашқы мүшесі болды және ол Нью-Йоркте қалып, ақырында Wooster Group-қа қосылғанда, оның орнына Виктор ДеЛоренцо келді, ол кейін Violent Femmes тобының негізін қалаушылардың бірі болды. Кейін ДеЛоренцоның орнын Дэвид Роммель басты. Джон Собчак, Кейт Вудрафф (бұрынғы Памела К. Вудрафф) және Уэсли Савик де Theatre X-тің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен мүшелері болды. 1970-ші жылдардың ортасында Theatre X мүшесі болған Лори Лазарус Cartoon Network-тің "Құрметті, қорқынышты ит" мультсериалының сценарийін жазып, PBS телеарнасындағы "Барни және достары" бағдарламасы үшін әндер жазды. Theatre X-тің екі құрылтайшы мүшесі Конрад Бишоп пен Элизабет Фуллер The Independent Eye театрын құрды. Theatre X 1978 жылы Юкио Мисиманың өміріне негізделген "Асқын құштарлық" пьесасының Нью-Йорк қаласындағы қойылымы үшін сахналық және жарық дизайны үшін Obie сыйлығын жеңіп алды.