Фторсодержащие қосылыстар және олардың климатқа әсері
Hydrofluorocarbon
Гидрофторкарбондар (HFC) – фторлы және сутекті қосылыстар. Озон қабатын қалпына келтіру үшін CFC, HCFC-ті алмастырды. Ауа кондиционерлерінде, тоңазытқыштарда қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Синтетикалық органикалық қосылыстар
Synthetic organic compounds
Фторкөмірсутектер (ФК) – фтор және сутек атомдарын қамтитын синтетикалық органикалық қосылыстар, және бұл фторлы органикалық қосылыстардың ең көп таралған түрі. Олардың көпшілігі бөлме температурасында және қысымында газ күйінде болады. Олар көбінесе кондиционерлерде және тоңазытқыштар ретінде қолданылады; R 134a (1,1,1,2 тетрафторэтан) – ең көп қолданылатын ФК тоңазытқыштарының бірі. Стратосфералық озон қабатын қалпына келтіруге көмектесу мақсатында, Монреаль протоколы бойынша қолданылудан тоқтатылған, күшті хлорфторкөмірсутектерді (ХФК) және қазіргі уақытта қолданылудан тоқтатылып жатқан гидрохлорфторкөмірсутектерді (ГХФК) алмастыру үшін ФК қабылданды. ФК, R 12 және R 21 сияқты ескі хлорфторкөмірсутектердің орнын басты. ФК сондай-ақ жылуоқшаулағыш көбіктерде, аэрозольдің итергіш газ ретінде, еріткіштерде және өрттен қорғау үшін де қолданылады. Олар ауыстырған қосылыстарға қарағанда озон қабатына аз зиян келтірсе де, олар әлі де жаһандық жылынуға үлес қосады – мысалы, трифторметанның жылу беру әлеуеті көмірқышқыл газынан 11 700 есе артық. Олардың атмосферадағы концентрациясы және антропогендік парниктік газдар эмиссиясына үлесі жылдам өсуде – 1990 жылы дерлік нөлден 2010 жылы 1,2 миллиард тонна көмірқышқыл газына эквивалент көтерілді, бұл олардың радиациялық әсеріне байланысты халықаралық алаңдаушылықты тудыруда.
Hydrofluorocarbons (HFCs) are synthetic organic compounds that contain fluorine and hydrogen atoms, and are the most common type of organofluorine compounds. Most are gases at room temperature and pressure. They are frequently used in air conditioning and as refrigerants; R 134a (1,1,1,2 tetrafluoroethane) is one of the most commonly used HFC refrigerants. In order to aid the recovery of the stratospheric ozone layer, HFCs were adopted to replace the more potent chlorofluorocarbons (CFCs), which were phased out from use by the Montreal Protocol, and hydrochlorofluorocarbons (HCFCs) which are presently being phased out. HFCs replaced older chlorofluorocarbons such as R 12 and hydrochlorofluorocarbons such as R 21. HFCs are also used in insulating foams, aerosol propellants, as solvents and for fire protection. They may not harm the ozone layer as much as the compounds they replace, but they still contribute to global warming with some like trifluoromethane having 11,700 times the warming potential of carbon dioxide. Their atmospheric concentrations and contribution to anthropogenic greenhouse gas emissions are rapidly increasing consumption rose from near zero in 1990 to 1.2 billion tons of carbon dioxide equivalent in 2010 causing international concern about their radiative forcing.
Химия
Аз С–F байланыстары бар фторкөмірсутектер бастапқы көмірсутектер сияқты әрекет етеді, бірақ олардың реактивтілігі айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Мысалы, урацил де, 5-фторурацил де түссіз, жоғары температурада еритін кристалдық заттар, бірақ соңғысы – қатерлі ісікке қарсы тиімді дәрі. Фармацевтикалық препараттарда С–F байланысын қолдану осы өзгертілген реактивтілікке байланысты. Көптеген дәрілік заттар мен агрохимиялық препараттарда тек бір фтор орталығы немесе бір трифторметил тобы ғана болады.
Fluorocarbons with few C–F bonds behave similarly to the parent hydrocarbons, but their reactivity can be altered significantly. For example, both uracil and 5 fluorouracil are colourless, high melting crystalline solids, but the latter is a potent anti cancer drug. The use of the C F bond in pharmaceuticals is predicated on this altered reactivity. Several drugs and agrochemicals contain only one fluorine center or one trifluoromethyl group.
Қоршаған ортаны реттеу
Париж келісіміндегі басқа парниктік газдардан өзгеше, фторлы көмірсутектер басқа халықаралық келіссөздерге қатысты. 2016 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк орман декларациясы ГФК-ларды (HFC) қолдануды жаһандық деңгейде азайтуға шақырды. 2016 жылдың 15 қазанында осы химиялық заттардың климат өзгеруіне әсеріне байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасының Руанданың Кигали қаласында өткен саммитінде 197 елдің өкілдері Монреаль протоколына енгізілген түзету арқылы фторлы көмірсутектерді (ГФК) кезең-кезеңмен тоқтату туралы заңдық міндеттемелі келісімге (Кигали түзетуі) қол жеткізді. 2020 жылдың ақпан айына дейін АҚШ-тың 16 штаты ГФК-ға тыйым салды немесе оларды кезең-кезеңмен тоқтатуда. COVID-19 жеңілдету заңнамасы, оның ішінде химиялық өндірушілердің ГФК-ны өндіруді және қолдануды кезең-кезеңмен азайтуын талап ететін шараны қамтиды, ол 2020 жылдың 21 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасы мен АҚШ Сенаты тарапынан қабылданды. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі 2021 жылдың 23 қыркүйегінде ГФК-ны кезең-кезеңмен тоқтату туралы соңғы қағидаға қол қойды.
Unlike other greenhouse gases in the Paris Agreement, hydrofluorocarbons are included in other international negotiations. In September 2016, the New York Declaration on Forests urged a global reduction in the use of HFCs. On 15 October 2016, due to these chemicals' contribution to climate change, negotiators from 197 nations meeting at a summit of the United Nations Environment Programme in Kigali, Rwanda reached a legally binding accord (the Kigali Amendment) to phase down hydrofluorocarbons (HFCs) in an amendment to the Montreal Protocol. As of February 2020, 16 U. S. states ban or are phasing down HFCs. COVID 19 relief legislation, which included a measure that would require chemical manufacturers to phase down the production and use of HFCs, was passed by the United States House of Representatives and United States Senate on December 21, 2020. The U. S. Environmental Protection Agency signed a final rule phasing down HFCs on 23 September, 2021.