Кіріспе

Жыланның түрі – Bothrops atrox, сонымен қатар қарапайым найзақұйрық, fer de lance, barba amarilla және mapepire balsain деп те аталады. Бұл өте улы, шұңқырлы жылан, Оңтүстік Американың солтүстік тропикалық жазықтарында, Анд тауларының шығысында, сондай-ақ Кариб теңізіндегі Тринидад аралында таралған.

Таксономия

Жалпы сүңгітбалық – Карл Линнейдің 1758 жылғы "Systema Naturae" еңбегінің 10-шы, маңызды басылымында сипатталған көптеген жорғалаушылар мен қосмекенділердің бірі. Оған "Coluber atrox" есімді екі атау берілген. Бұл түрдің таксономиясы күмәнді; ол B. leucurus және B. moojeni түрлерін қамтуы мүмкін, ал оның кейбір популяциялары кейде жеке түрлер деп есептеледі. Бұрын B. asper осы түрге жатқызылған, бірақ қазіргі көптеген ғалымдар оны ерекше түр деп санайды.

Аттар

Көптеген атаулары бар, мысалы, ланцехед, фер-де-ланс, барба амарилла және мапепир балсайн, сондай-ақ лабаррия. Перуде оны ароани (Ягуа), каскабель (жас дарақтары), ихдони (Бора), гергон, гергона, гергон де ла сельва, маканчи (Альто Мараньон), мачаку, марашар және нашипкит (агуаруна тіліндегі атаулары) деп атайды. Боливияда гергон атауымен белгілі, ал Бразилияда Жаррака немесе Жаррака-ду-Норте деп аталады. "Фер-де-ланс" атауы француз тілінен келген, ол "сияқты", "найза ұшы" немесе тура мағынасында "темір найза" дегенді білдіреді.

Сипаттама

Құрлықта өмір сүретін түр, ересектердің жалпы ұзындығы әдетте 75–125 см (шамамен 30–50 дюйм) болады және денесі орташа салмақты. Ең ірі өлшемдері туралы мәліметтер нақты емес, себебі бұл түр көбінесе B. asper түрімен шатастырылады. Соини (1974) Перудің солтүстік-шығысынан жиналған 80 мысалдан тұратын серияны атап көрсетті, сонда ең ірісі – аналық болды. Кемпбелл мен Ламар (2004) өлшеген ең ірі мысал да аналық болды, оның жалпы ұзындығы Суринам, Француз Гвианасы, Шығыс Эквадор, Шығыс Перу, Панама, Солтүстік Боливия және Бразилияның солтүстік жартысында кездеседі. Bothrops caribbaeus және B. lanceolatus түрлерімен бірге, бұл Батыс Үндістанда табылған үш Bothrops түрінің бірі.

Мінез-құлық

Дегенмен, көбінесе құрлықта тіршілік етеді, бірақ ол тамаша жүзуші және қажет болған жағдайда жемтісіне жету үшін ағаштарға да көтеріледі. Көбінесе түнгі уақытта белсенді болса да, қажеттілік туғанда күнінің кез келген уақытында азық іздей алады. Бұл жыландар оңай ашуланады.

Тамақтандыру

Негізгі тамақтану режиміне көбінесе ұсақ сүтқоректілер (мысалы, кеміргіштер мен опоссумдар) және құстар кіреді, бірақ сонымен қатар бақалар, кесірткелер, кіші жыландар, балықтар, жүзқаяқтар мен тарантулалар да жатады. Ірі аңды шалып, босатып жібереді, содан кейін оның иіс іздері арқылы іздейді.

Көбею

Bothrops atrox бір мезгілде 80-ге дейін тірі туа алады. Ересектер жыл бойы көбейеді. Жұптасқаннан кейін, дами бастаған ұрықтары бар аналықтар өздерінің және ұрықтарының температурасын тұрақты ұстау үшін күн сәулесіне ілініп, көлеңкеге шығады. Экваторлық аймақтарда жүктілік мерзімі шамамен үш-төрт айға созылады, әр туындыда орташа есеппен 60 жас бала болады. Туған кезде жас аналықтардың ұзындығы шамамен [ұзындық мөлшері], ересектерге қарағанда жарық түсті және сары немесе бежегей құйрықтары болады.

Уыт

Бұл жыландар кофе және банан плантацияларында кеміргіштерді іздейтіні мәлім. Плантациядағы жұмысшылар көбінесе жыландардың шағуынан зардап шегеді, олар сағаттап жасырынып, анықталмайтын болып, өте жылдам шабуылдай алады. Олардың уы геморрагиялық, қан тамырларының эндотелийін зақымдайды және "уыттан туындаған коагулопатия" деп аталатын механизм арқылы қанның ұю факторын тұтынады. Нәтижесінде, протромбин уақыты және aPTT сияқты ұюды анықтайтын тесттердің нәтижелері күрт өзгереді. Француз Гвианасында жүргізілген зерттеуге сәйкес, шағылғаннан кейін 14-30 сағаттан соң коагулопатиядан өзін-өзі қалпына келтіру байқалады. Мексикалық поливалентті антидот сынақтан өткізілді, бірақ ол тиімсіз болды. Bothrops atrox уы бірнеше жүйелік және жергілікті симптомдарға, мысалы, қанау, бүйрек жеткіліксіздігі, ұюдың бұзылуы, көпіршіктер және некрозға себеп болуы мүмкін. Шағу орталық нерв жүйесінде қан кетуге әкелуі мүмкін, бұл зардаптарға және тіпті өлімге соқтырады. Бразилиялық Амазонияда тіркелген жағдайда, ауырсыну, гематома, бас ауруы, құсу, диарея, гипертония және қанның ұю қабілетінің жоғалуы сияқты белгілер байқалды, пациент антидот енгізілгеніне қарамастан инсульттан қайтыс болды. Жыланның LD50 көрсеткіші 1,1-4,9 мг/кг құрайды, жас жыландардың уы ересектерге қарағанда қабынуға, өлімге, геморрагияға және тез әсер етеді, нәресте жылан шаққан адамдарда коагулопатия даму ықтималдығы жоғары. Удың орташа мөлшері құрайды, бірақ ол дейін жете алады. Осы жылан уынан алынған рептилаза ферменті (батроксобин) қазіргі заманғы медициналық зертханаларда фибриноген деңгейін және қанның ұю қабілетін өлшеу үшін қолданылады. Бұл тест тромбин уақытын алмастырушы ретінде қарастырылады және үлгіде гепарин болған кезде қолданылады. Фермент гепаринге сезімтал емес.