Кіріспе

Африка және Азиядағы сүтқоректілер тұқымдасы – мангуст тұқымдасы Herpestidae. Автоматты санаттама. Атауы = Мангуст. Қазбалық қалдықтар ауқымы = Ерте миоценнен қазіргі уақытқа дейін, 21.8–0 млн жыл. Сурет = Mongoose collection.png. Сурет сипаттамасы = Жоғарғы сол жақта: Мееркат. Жоғарғы оң жақта: Сары мангуст. Төменгі сол жақта: Жұқа мангуст. Төменгі оң жақта: Үнді сұр мангусты. Таксон = Herpestidae. Авторлық құқығы = Bonaparte, 1845. Типтік туыс = Herpestes. Типтік туыс авторы = Johann Karl Wilhelm Illiger, 1811. Бөлімше сілтемесі = Бөлімшелік рангтары = Туыстар. Бөлімше = Синонимдер сілтемесі = Herpestidae тұқымдасы ерте миоценде пайда болды және шамамен 19.1– аралығында екі негізгі генетикалық тарамға бөлінді. Классикалық хинди тілінде muṅgūs немесе maṅgūs; маратхи тілінде muṅgūs; телугу тілінде mungisa; каннада тілінде mungi, mungisi және munguli. Ағылшын тіліндегі атауының түрі (1698 жылдан бастап) халық этимологиясының әсерінен "қаз" сөзімен байланысты өзгертілді. Көпше түрі "мангустар" деп жазылады.

Сипаттамалары

Мангусттардың беті мен денесі созылыңқы, құлақтары кішкентай, дөңгелек, аяқтары қысқа, ал құйрықтары ұзын және ұшталған. Көпшілігі жолақты немесе күлгін түсті болады, ал кейбіреулерінің терісі мустелидтерге (мысықтәрізділерге) ұқсас айқын белгілерге ие. Олардың қайтарылмайтын тырнақтары негізінен қазу үшін қолданылады. Мангусттар, ешкілер сияқты, тар, сопақсан көздерге ие. Көптеген түрлерде аумақты белгілеу және көбелекке дайын екенін білдіру үшін қолданылатын үлкен анальдық иіс безі болады. Мангусттардың тіс формуласы: Басынан денесіне дейін, құйрығын есептемегенде, ұзындығы шамасында, ал салмағы дейін жетеді.

Мангусттар – никотин ацетилхолин рецепторында жылан уына қарсы қорғаныс беретін кемінде төрт белгілі сүтқоректі топтың бірі. Олардың өзгертілген рецепторлары жылан уының α нейротоксинінің байланысуын болдырмайды. Бұл төрт жеке, тәуелсіз мутацияны көрсетеді. Мангуста бұл өзгеріс ерекше түрде гликозилдеу арқылы жүзеге асырылады.

Таксономия

Герпестина – 1845 жылы Шарль Люсьен Бонапарт ұсынған ғылыми атау. Ол мангустарды Viverridae тұқымдасының кіші тұқымдасы деп санаған. 1864 жылы Джон Эдвард Грей мангустарды үш кіші тұқымдастыққа бөлді: Galidiinae, Herpestinae және Mungotinae. Бұл топтастыруды 1919 жылы Реджинальд Иннес Покок қолдады және отбасын "Mungotidae" деп атады. Ядролық және митохондриялық ДНҚ талдауына негізделген генетикалық зерттеулер Galidiinae-ның Мадагаскардың жыртқыш жануарларымен, оның ішінде фосса және Мадагаскар циветімен тығыз байланысты екенін көрсетті. Қазіргі уақытта Galidiinae Eupleridae тұқымдасының кіші тұқымдасы болып саналады.

Кіші тұқымдас Тұқым Түрлер Түр түрінің суреті
Herpestinae
Herpestes Египет мангусты (H. ichneumon)
Қара нәзік мангусты (H. sanguineus)
Кейп сұр мангусты (H. pulverulentus)
Сомали нәзік мангусты (H. ochraceus)
Ангола нәзік мангусты (H. flavescens)
Atilax Батпақты мангуст (A. paludinosus)
Cynictis Сары мангуст (C. penicillata)
Urogale Үнді сұр мангусты (U. edwardsii)
Ява мангусты (U. javanica)
Кішкентай үнді мангусты (U. auropunctata)
Қысқа құйрықты мангуст (U. brachyura)
Жағалы мангуст (U. semitorquata)
Ichneumia Ақ құйрықты мангуст (I. albicauda)
Bdeogale Бушқұйрықты мангуст (B. crassicauda)
Қара аяқты мангуст (B. nigripes)
Джексон мангусты (B. jacksoni)
Сококе итті мангусты (B. omnivora)
Rhynchogale Меллер мангусты (R. melleri)
Xerus Үзын мұрынды мангуст (X. naso)
Mungotinae
Mungos Жолақты мангуст (M. mungo)
Гамбия мангусты (M. gambianus)
Suricata Мееркат (S. suricatta)
Crossarchus Күсіманс (C. obscurus)
Александр күсімансы (C. alexandri)
Ангола күсімансы (C. ansorgei)
Жазық бас күсімансы (C. platycephalus)
Helogale Көбікше мангуст (H. parvula)
Эфиопиялық көбікше мангусты (H. hirtula)
Dologale Дубовский мангусты (D. dybowskii)
Liberiictis Либерия мангусты (L. kuhni)

Мінез-құлық және экология

Мангустар көбінесе жәндіктермен, қабылдақтармен, жер құрттарымен, кесірткелермен, құстармен және кеміргіштермен қоректенеді. Бірақ олар жұмыртқа мен өліктерді де жейді. Кейбір түрлері қарапайым тәсілдерді үйренуге шамасы жетеді. Оларды үйретуге болады және зиянды жәндіктерді бақылау үшін үй жануарлары ретінде ұстайды.

Мәдени маңызы

Ежелгі Месопотамияда мангуст Нинкилим құдайына арналған, ол Ниғирамамен, жыландардан қорғау үшін шақырылатын сиырлы құдаймен біріктірілген. Бабыл халық санасындағы мақалға сәйкес, егер тышқан мангустан жыланның қуысына қашқанда, ол: «Мен жылан бағушыдан сәлем жеткіземін!» - деп айтқан. Ежелгі Бабылдағы глиптикалық өнерде мангустқа ұқсайтын жаратылыс бейнеленген, бірақ оның маңызы белгісіз. Суриката сурикатынан басқа барлық мангуст түрлері Жаңа Зеландияның 1996 жылғы Қауіпті заттар және жаңа организмдер туралы заңы бойынша «тыйым салынған жаңа организм» ретінде жіктеледі, бұл оларды елге әкелуге тыйым салады. Рикки Тики Тави – Рудьярд Киплингтің «Жуңғар кітабы» (1894) атты әңгімесіндегі танымал қиял персонажы. Бұл оқиға Үндістанда өтеді, онда жас үй мангусы өз отбасын крайттан және Наг пен Нагаинадан – екі кобрадан құтқарады. Кейіннен бұл оқиға бірнеше фильмге түсірілді, Донованның әніне және басқа да сілтемелерге енді. Брам Стокердің «Ақ құрттың ордасы» романында да мангуст суреттелген. Басты кейіпкер Адам Солтон жыландарды аулау үшін оны сатып алады. Шерлок Холмс туралы «Бұрық адамның оқиғасы» әңгімесінің аясында тағы бір мангуст пайда болады. Үндістанның тамил тіліндегі «Падай Вету Амман» фильмінде тамил актері Вину Чакраварти өзінің зұлым тантрикалық мантрасын қолданып, Аман қадірлісімен күресу үшін мангустқа айналады. Алайда, мангуст соңында қадірлінің қолынан қаза табады. АҚШ-та мангусты үй жануары ретінде ұстауға тыйым салынған.