Канададағы Роджерс өткелі

Кіріспе

Канададағы тау өткелі, Британдық Колумбиядағы тау өткелі.

Роджерс өткелі – Британдық Колумбияның Селкирк таулары арқылы өтетін биік тау өткелі. Алайда, бұл терминге Канадалық Тынық мұхиты темір жолы (CP) және Трансканада тас жолы қолданатын жолдар да кіреді. Глейшер ұлттық паркінің ортасында орналасқан бұл ұлттық тарихи ескерткіш 1886 жылдан бері туристерді қызықтырып келеді.

Топография

Роджерс асуы – Сэр Дональд және Эрмит жоталары арасындағы Селькирк тауларындағы ең төменгі өткел. Бұл өткел Колумбия өзенінің Үлкен иілісінің оңтүстік жиегімен батыстағы Ревелстоуктан шығыстағы Голден қаласына жақын Дональдқа дейін қысқа жол ұсынады. Асудың батыс жағы Илециллвейт өзенінің бастауымен, ал шығыс жағы Бивер өзенімен қалыптасқан. Бұл өзендер Колумбия өзенінің салалары болып табылады, ол солтүстікке қарай иіледі.

Ұсыныс және жоспарлау

1870 жылдары, трансконтиненталды теміржол жоспарланып жатқан кезде, Канада Роки таулары арқылы басты бағыт солтүстік Yellowhead Pass болып саналды. Келісімшартты тапсырғаннан кейін, үкімет CP компаниясына белгіленген өткелді Kicking Horse Pass-ке өзгертуге рұқсат берді. Бұл өзгерістің пайдалы екеніне сенгенімен, кейіннен Yellowhead Pass және CP компаниясының 1898 жылғы Crowsnest Pass өткелі экономикалық тұрғыдан тиімді әрі стратегиялық жағынан жақсырақ комбинацияны ұсынар еді деген қорытындыға келді. Бұл өкінішті шешім, нашар ойлаудың нәтижесінде, теміржол және автомобиль жолдары үшін ұзаққа созылған кедергілерді тудырды.

Өткейдің ашылуы

Трансконтиненталдық теміржол дала арқылы созылғанда, теміржол зерттелмеген Селкирк тауларын қабылдауға жол іздеді. 1881 жылдың сәуір айында CP майор А. Б. Роджерске асуды табу үшін атау құқығын және 5000 долларлық сыйлық ұсынды. Уолтер Моберли одан бұрын батысқа қарай Бүркіт асуын тапқан еді, ал Моберлидің есептеріндегі ұсыныстарға сүйене отырып, Роджерс қазіргі Ревелстоук қаласынан, Иллецильвеет өзені бойымен жолға шықты. 1881 жылдың 28 мамырында экспедиция өзеннің саласымен "Синдикат шыңы" (қазіргі Сэр Дональд тауы) арқылы өтіп, таулар арасындағы кең, жазық аймақты тапты, онда су шығысқа және батысқа қарай ағып жатты. (Кейбір дереккөздер Роджерс асуды тек қашықтықтан көргенін айтады, бірақ бұл бірінші қол есептерімен қайшы келеді.) Ландшафтты жақсырақ көру үшін Роджерс, оның жүрегі туысы А. Л. Роджерс және олардың шусваптық жетекшілерінің бір бөлігі жақын маңдағы тау жотасының шыңына көтерілді, кейіннен ол Макдональд тауы мен Аваланш тауы арасындағы жота екені анықталды. Осы жерден олар Селкирк тауларының шығысындағы Бобер өзені аңғарын көре алды. Азық-түліктері таусылғандықтан, экспедиция батысқа қайтып оралды. Олар асуды тапқан болса да, Бобер және Колумбия өзендерінің қосылған жерінен 29 шақырым қашықтықта орналасқан шығыс жағын зерттей алмады. 1882 жылы шығыстан оралған Роджерс Бобер өзені мен Коннахт өзені (бұрынғы Аю өзені) бойымен жүріп, 1882 жылдың 24 шілдесінде сол асуға жетіп, оның бар екенін және теміржол салу мүмкіндігін растады. Роджерс 5000 долларлық чекті қолма-қол ақшаға айналдырудан бас тартты, оның орнына CP бас директоры Уильям Корнелиус Ван Хорн оған чекті айналдыруға ынталандыру үшін алтын сағат сыйлағанға дейін оны қабырғасына іліп қойды. Халық арасында осы оқиғаның көптеген түрлі нұсқалары пайда болды. Бұл жаңалықты табуға Моберли, оның көмекшісі Альберт Перри және олардың жергілікті халықтан жетекшілердің күші бірікті, олар 15 жыл бұрын асудың батыс жағындағы Иллецильвеет өзенін зерттеген еді. Кейінірек Моберли Перридің 1866 жылы асуға жеткенін айтты, бірақ оны растайтын заманауи дәлелдер жоқ.

While the transcontinental advanced across the prairies, the railway sought a way over the unexplored Selkirks. In April 1881, CP offered Major A. B. Rogers naming rights and a $5,000 bonus to locate a pass. Walter Moberly had discovered Eagle Pass just to the west, and based on suggestions in Moberly's reports, Rogers started out from what is now Revelstoke, up the Illecillewaet River. On May 28, 1881, the party followed a branch of the river past "Syndicate Peak" (now Mount Sir Donald), discovering a large level opening between the mountains where the waters flowed east and west. (Some secondary sources state that Rogers only saw the pass from a distance, but this is contradicted by first hand reports.) To get a better view of the landscape, Rogers, his nephew A. L. Rogers and some of their Shuswap guides then climbed to the crest of a nearby mountain ridge, later identified as the ridge between Mount Macdonald and Avalanche Mountain. From here they could see the Beaver River valley on the east side of the Selkirks. Running out of food, the party turned back west. Although they had found a pass, they had been unable to explore its eastern approach, a distance of 18 mile (29 km) from the junction of the Beaver and Columbia rivers. Returning in 1882 from the east, Rogers followed the Beaver River and Connaught Creek (formerly Bear Creek), and on July 24, 1882 he reached the same pass, confirming its existence and the feasibility of a railway route. Rogers refused to cash the $5,000 cheque, and instead framed it upon his wall until CP General Manager William Cornelius Van Horne offered him a gold watch as an incentive to cash it. Folklore has generated many later variations of this story. The discovery was due in part to the efforts of Moberly, his assistant Albert Perry and their First Nations guides, who had explored the Illecillewaet River on the west side of the pass fifteen year earlier. In later life Moberly stated that Perry reached the pass in 1866, but there is no contemporaneous evidence for this.

Жоспарлау және құрылыс

Роджерс бұл өткелдің ешқандай инженерлік қиындықтар тудырмайтынына сенді. 1883 жылдың мамырына қарай батысқа қарайғы теміржол тек Медисин-Хэтке жеткен еді, Kicking Horse Pass-қа балама табуға әлі де уақыт болды. Моберли Хаус өткелін ұсынды. Kicking Horse / Selkirks бағытын анықтауға кеткен уақыт ішінде теміржол Боу өзенінің аңғарымен жоғары көтерілді, бұл Howse-ді пайдалану үшін тым кеш болды, ол Солтүстік Саскачеван өзенінің аңғарынан кіруді талап етті. Selkirks және Big Bend нұсқаларының бастапқы капиталдық шығындары шамалас болғандықтан, артқан шақырымнан күтілетін қосымша операциялық шығындар соңғысын жойды. Егер капиталға салынған инвестиция бойынша төленетін пайыздық үлесі операциялық шығындардан күтілетін үнемдеуден кем болса, CP инвестиция жасады. Шешімдер дереу шығындар мен кейінге шегерілген шығындар арасындағы теңгерімді қамтамасыз етті. Кейінірек трафиктан түскен табыс жаңартуға мүмкіндік берді. 1885 жылғы күрделі капитал тапшылығы айлар бойы жалақы төленбеуіне және ұсақ ереуілдерге әкелді. Капитан Стил және оның шағын Солтүстік-Батыс атты полиция күштері құрылыс менеджері Россті жұмысшылармен қақтығыстардан қорғады. Риел көтерілісі Стилді алып кеткенде, Росс 25 адамнан тұратын қарулы полиция жасағын құрды. Капиталдық дағдарыстан аман қалу үшін инфрақұрылымдық шығындар ең төменгі деңгейге дейін төмендетілді. Барлық көпірлер өңделмеген ағаштан жасалған, тіліктердің ені ең аз болды, жолға балласт салынбады және қардан қорғайтын құрылыстар салынбады. Балласт салу үш жылдан кейін ғана жүзеге асты. Құрылыс шығындарын дәл болжау қиын болғанымен, әсіресе таулы аймақта, жалпы шығынның асып кетуі ақылға қонымды болды. Бивер өзеніне жақын шығыс жағындағы көпірлердің бірі ең үлкендерінің бірі болды. 1885 жылдың ақпан айының басында үш қар көшкіні болды. Маккензи лагерінде, шыңнан батысқа қарай 10 шақырым жерде, бір жұмысшы көмілді. 3 шақырым қашықтықтағы Макдермот лагерінде үш адамның денесі табылмады. Шыңда үш адам лагерь дүкенінің терезесінен қашып шықты. Сол айда қар көшкіні дүкенді толығымен қиратты және айналасындағы алты адамды көміп тастады. Бұл көшкіндер мен одан кейінгі жазғы жаңбырлар жұмысты кешіктірді. Зақымдалған жолды өзеннің солтүстігіндегі батыс беткейінде тастап, CP қар көшкінінен қауіпсіз болатын серпілмелі жолдарды салды. Теміржолдың басы сол тамызда шыңға жетті. Қарашадағы соңғы тіктеп орнату рәсімінен кейін желі қысқа уақытқа жабылды. Көшкіннен зақымдалған жерлер жөнделгеннен кейін, келесі маусымда желі толық трафик үшін ашылды.

Rogers blindly believed the pass presented no special engineering difficulties. By May 1883, the westward railhead had only reached Medicine Hat, still leaving time to find an alternative to the equally problematic Kicking Horse Pass. Moberly advocated Howse Pass. During the time it took to determine a practicable Kicking Horse/Selkirks route, the railhead had advanced up the Bow Valley making it too late to use Howse, which required an access from the North Saskatchewan River Valley. Since the immediate capital costs for the Selkirks and Big Bend options were similar, the additional operating costs expected from the increased mileage eliminated the latter. As a general rule, if the interest payable on a capital investment was less than the expected savings on operating costs, CP made the investment. Decisions were a trade off between immediate costs and delayed costs. Later traffic revenue enabled upgrades. The acute capital shortage during 1885, meant months of unpaid payroll, and minor strikes. Captain Steele and his small North West Mounted Police force protected construction manager Ross from confrontations with workers. When the Riel Rebellion drew Steele away, Ross formed his own 25 man armed police force. To survive the capital crisis, infrastructure costs were reduced to a bare minimum. Not only did untreated wooden trestles provide all bridging, but cuttings were of minimum width, track was not ballasted, and no snow sheds were built. Ballasting only occurred three years later. Although accurately predicting construction costs was difficult, especially in a mountainous region, total overruns were reasonable. The eastern approach up the Beaver River required some of the largest trestles on the line. In early February 1885, three avalanches struck. At MacKenzie camp, 6 mile (10 km) west of the summit, a worker was buried. At McDermot camp, 2 mile (3 km) away, three buried men were never found. At the summit, three occupants escaped through a camp store window. Later that month avalanches totally destroyed the store, and buried six men in the vicinity. These slides, followed by heavy summer rainfall, delayed the work. Abandoning the damaged right of way on the western slope, north of the river, CP built the switchback Loops well clear of avalanche paths. The railhead crossed the summit that August. After the last spike ceremony that November, the line was shut down for the winter. After slide damages were repaired, the line opened to through traffic the following June.

Аваланшалар

Қар үйлерінің масштабы мен құны мүлдем дұрыс бағаланбаған. Қар үйлерін салу 1890 жылға дейін жалғасты, бірақ тек үнемі проблемалар туындайтын жерлерде және балама жолдары арзан болмаған жағдайларда ғана салынды. Қыс айларында қар үйлерін қар көшкінінен зақымдарға қарай күзетсе, жаз айларында мұржалардан тұтанған өрттерге қарай бақылау жүргізілді. Көбейтілген жол құрылысшылары қар көшкіні мен үйіліп қалған қарды қазып шығарды. Қанатты қар жинағыштар тым терең қарды таратуға шамасы келмеді. Айналмалы қар жинағыш 1890 жылдың ақпанына дейін Игл Пасспен бірлесіп пайдаланылды, содан кейін жеке қар жинағыш келді. Дегенмен, айналмалы қар жинағыштар тас немесе ағаш қалдықтары бар қар көшкіндерін тоқтатуға жарамсыз. Осы шаралардың барлығы 1889/90 жылдан бастап, кедергілердің көбінесе бірнеше сағат ішінде жойылуын қамтамасыз етті. Салынған 31 қар үйінің жалпы ұзындығы ... құрады. Желі іске қосылған алғашқы 25 жылда қар көшкінінен 200 адам қаза тапты. 1887 жылы бір қар көшкіні 6 қызметкерді, 1899 жылы 7 немесе 8 қызметкерді, ал 1910 жылғы апатта шамамен 60 адамды құрбан болды. Бұрынғы жолдан ауытқудан кейін қар үйлерін қайта жасамау және қолданыстағы қар үйінің конструкциялық беріктігінің жеткіліксіздігі апатқа әкелді. Кем дегенде төрт рет қар көшкіні жолаушылар пойызына шабуыл жасады, бірақ жолаушылардың ешқайсысы зардап шеккен жоқ. Жаз айларында пойыздар қар үйлерінен тыс бөлек жолдармен жүрді.

Қауымдастық

1886 жылы уақытша құрылысшылар қауымдастығының іздері сақталды. 15 қонақ үйде ішімдік ішу мен құмар ойнау кең таралған. Бір ғана полиция офицері тәртіп сақтап тұрды. Қоғамның жақсаруына қарай, ресми билер ұйымдастырылды. 50-ге жуық тұрғыны бар ауылда екі дүкен, екі қонақ үй, етхана, шаштараз және CP пансионаты болды. Дүкен иесі Джеймс М. Кэрролл 1890–1892 жылдары пошта бастығы қызметін атқарды, оның дүкені бәсекелесінен көп ұзаққа созылғандай болды. 1893 жылы соңғы қалған Куинс қонақ үйі Dewdrop Inn деп аталды. Ауылда газет шығарылып, мектеп жұмыс істеді. Джон Тейлор, CP агенті, 1899–1901 жылдары пошта бастығы болды. Бейет станциясы көшірілген кезде, қауымдастықтың ғимараттары да соған ілесіп көшті. Алғашқы қоғамдық іс-шаралар CP пансионатында өтті. Тұрғындар ереуіл кезінде "штрейкбрекерлерді" (ереуілге қарсы жұмыс істеушілерді) орналастырмағаны үшін менеджерді жұмыстан шығарғаннан кейін, оған арналған жаңа пансионат салды. 1901 жылы шатырда дүкен ашқан К.Д. Моррис тұрақты дүкен, пансионат және зал салды. Бұл зал ложа, шіркеу және қоғамдық жиналыстар үшін пайдаланылды. 1904 жылы ол жұмысшылар мен туристердің жазғы маусымдағы сұранысын қанағаттандыру үшін пансионатқа 15-16 жатын бөлмесі мен жуынатын бөлме қосты. Кейіннен оның дүкен кызметкері Джон О. Форбс және ағасы Уильям Б. Моррис осы қызметті атқарды. 1910 жылы болған өрт бұл қонақ үй-пансионатты толығымен жойды. Дүкен құтқарылды, бірақ күйіп біраз зақымдалды. 1916 жылы Моррис дүкені мен үйі өртке ұшырады, бұл батыс порталға жақын Глейшер деген жаңа қауымдастыққа көшуге себеп болды. Мектеп те солай көшірілді.

Ауыстырып отыратын туннельдер

Роджерс асуының астында Конатт туннелі (1916) және Маунт Макдональд туннелі (1988) орналасқан. Бұрынғысы бір кезде, ал қазіргісі Солтүстік Америкадағы ең ұзын теміржол туннелі атағын сақтап тұр. Конатт туннелі шығыс бағытындағы пойыздарды, ал Маунт Макдональд батыс бағытындағы пойыздарды қабылдайды.

Ұсыныс

1908 жылы Лагганнан жаңа вагон жолы салынды. Екі онжылдықтан кейін, Луиза көлі мен Голденді байланыстыратын толыққанды автожол салынды. 174 шақырымдық (108 миль) Биг Бенд арқылы Алтын-Ревелстокқа қосылуы, Селькирк тауларынан өтуге қарағанда, қарды тазалау қиындығымен байланысты болды. Бұл жол 1940 жылы пайдалануға берілді. Одан он жыл өткен соң, Трансканада тас жолы стандарттарына дейін жаңарту туралы ұсыныс Селькирк бағытының арзан екенін және Колумбия өзенінің су электрлік мүмкіндіктерімен келіспеушілік тудырмайтынын көрсетті.

Құрылыс және ашылу

1956–1962 жылдары салынған төрт лагердің штаб-пәтері Глейшер станциясынан орналасқан. Бұрынғы мектеп ғимараты асхана ретінде, бұрынғы теміржол үйі кеңсе ретінде, ал жиналмалы кабиналар қызметкерлерге жатақ болды. Радио байланысы нашар болды. Кино көру сияқты көңіл көтеру немесе шаш шалу үшін ең жақын қалаларға пойызбен сапар шегу қажет болды. Сол сияқты, 45 шақырымдық тас жолды салған 500-ге жуық жұмысшыға барлық жабдықтар да пойызбен жеткізілді. Жотаның батыс жағында бастапқы маршруттың көп бөлігі қолданылды. Шығыс жағындағы қазба жұмыстары 1899 жылғы сырғуда қираған дөңгелек үйдің қалдықтарын ашты. 1962 жылдың шілде айында облыстық үкімет ресми ашылу рәсімін өткізді, ал федералдық үкімет келесі қыркүйекте өткізді. Бұл көркем маршрут автобуспен жүру уақытын бес сағатқа қысқартты.

Аваланшаларды бақылау

1962 жылға дейін қардан қорғайтын құрылыстар ғана қолданылды. Шығыс беткейінде үш бетонды құрылыс бар. Қыс айларында тас жол мен темір жолды ашық ұстау үшін Канада Корольдік артиллериясы бақыланатын жағдайда тұрақсыз қарды құлату үшін гаубицаларды пайдаланады, осылайша қар көшкінінің қаупін азайтады. Жоғары тәуекелді аймақтарда тоқтауға тыйым салынған.

Мекемелер

Глейшер саябағының инфрақұрылымына кемпинг, коттедждер және ақпараттық орталық кіреді. 1964 жылы ашылған «Нортлендер» моторлы қонақ үйі «Glacier Park Lodge» деп қайта аталды. Көкшіл жасыл шатыры бар қонақ үй, мейрамхана және жанармай құю станциясы – бұл аймақтағы жалғыз қызметтер еді. 2010 жылы жалға алу мерзімі бітіп, кейін ай сайын жалға берілді. 2008 жылы мүлікті сатып алған жаңа иелері бұрынғы иелері, «Parks Canada» және басқа да тараптар алдындағы заңдық міндеттемелерін орындамады. «Parks Canada» 2012 жылы жалға алу шартын бұзды. 2009 және 2012 жылдары жабылған жанармай құю станциясы мен қонақ үйі 2018 жылы сөйілді.

Климат

Роджерс асуында субарктикалық климат (Köppen Dfc) басым, қаңтар айындағы орташа ең жоғары температура шамамен 7 °C (19 °F), ал шілде айындағы – шамамен 20 °C (68 °F). Жылдық орташа қар жауын мөлшері бойынша Роджерс асуы Канададағы ең қарлы аймақтардың біріне жатады. Қиыр беткейлерде 134 жеке жолдарды қамтитындықтан, қыс айларында қар көшкіні жиі кездеседі.