Кіріспе
Даниядағы саяси партия Данияның әлеуметтік-либералдық партиясы (Radikale Venstre, RV) – әлеуметтік либералдық партия. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл орталық партия Дания саясатында маңызды рөл атқарды және саяси спектрдің екі жағындағы үкіметтерді қолдаған, себебі ынтымақтастық партияның басты ұстанымы болып табылады. Еуропаны қолдайтын партия, Либералдық Интернационал және АЛДЕ мүшесі, сондай-ақ Еуропа Парламентіндегі "Жаңа Еуропа" тобында екі Еуропарламент депутаты бар.
The Danish Social Liberal Party (Radikale Venstre , RV) is a social liberalrefn|
Historically, the centrist party has played a central role in Danish politics and has supported governments on both sides of the political spectrum, as co operation is a primary belief of the party. A pro European party, it is a member of Liberal International and the ALDE, and has two MEPs in the Renew Europe group in the European Parliament.
1905-1930 жылдар
Партия 1905 жылы «Venstre Reform» партиясынан бөлініп құрылған. Бастапқы итера – 1905 жылдың қаңтар айында «Venstre» партиясының антимилитаристік қанатының партиядан қуылғандығы. Қуылған мүшелер 1905 жылдың 21 мамырында Оденседе жаңа партияның құрылтай конференциясын өткізді. Әскери шығындардағы келіспеушіліктерге қоса, әлеуметтік либералдар «Venstre» партиясынан гөрі әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталған шараларға көбірек қолдау көрсетті. Партия сонымен қатар мәдени радикалдық қозғалыстың саяси тірегіне айналды. Партия әл-ауқат мемлекетінің кейбір аспектілеріне ашық болды және шағын шаруалардың жағдайын жақсартуға бағытталған реформаларды қолдады, олар партияның ерте кезеңдегі маңызды қолдаушылары болды. Партияның әлеуметтік либералдық идеалдары саяси экономистер Генри Джордж пен Джон Стюарт Милльдің еңбектерінен шабыт алған деп есептеледі. 1936 жылға дейін партия Радикалдық және осыған ұқсас демократиялық партиялардың халықаралық Антантасына мүше болды. Бірінші әлеуметтік-либералдық кабинет 1909 жылы құрылды, премьер-министрлік қызметін Карл Теодор Заль (1909–1910) атқарды. 1913 жылдан 1920 жылға дейін Заль екінші әлеуметтік-либералдық кабинетті басқарды, ал социал-демократтар парламенттік қолдау көрсетті, соның арқасында Дания Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейтараптығын сақтап қалды. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде партия премьер-министр Торвальд Стаунинг басқаруымен социал-демократтармен коалиция құрып, ауқымды әлеуметтік реформаларды жүзеге асыру арқылы елді рецессиядан шығарды. Алайда, бұл стратегия сайлаушылардың және партияның өзінің арасында кең қолдау таппады. 2007 жылдың 7 мамырында депутат Насер Хадер және Еуропарламент депутаты Андерс Самуэлсен партиядан шығып, консервативті Еуропарламент депутаты Гитте Сибергпен бірге бүгінгі күні Либералдық Альянс деп танылатын «Жаңа Альянс» партиясын құрды. Вестагер 2007 жылғы жалпы сайлауға дейін партиясы тек социал-демократтар басқаратын үкіметті ғана қолдайтынын мәлімдеді. Дегенмен, партия тек 5,1% дауыс жинады. 2011 жылғы жалпы сайлауда партияның қолдауы 9,5%-ға дейін өсті, нәтижесінде 8 мандатты қайтарып алып, жалпы саны 17 мандатқа жетті. Социал-демократтар мен Социалистік халық партиясымен бірге олар үш партиялық коалициялық үкімет құрды. 2014 жылдың 31 тамызында премьер-министр Хель Торнинг Шмидт Маргрете Вестагерді Данияның Еуропалық комиссары етіп тағайындады, осыған байланысты ол партия төрағасы лауазымынан кетті. Партияның парламенттік фракциясы Мортен Остергаардты жаңа төраға етіп сайлады. 2015 жылғы жалпы сайлауда партия 17 мандаттың 9-ын жоғалтып, 4,6%-ға дейін төмендеді. Партияның сайлаушыларының бір бөлігі жаңадан құрылған «Альтернатива» партиясына көшті, ол партияның бұрынғы мүшесі Уффе Эльбек құрған «жасыл» саяси партия. 2019 жылғы жалпы сайлауда партия дауыс берудің 8,6%-ын алып, мандаттарының санын екі есеге көбейтіп, 16 мандатқа жеткізді. Остергаард социал-демократтар басқаратын үкіметті тек бұрынғы үкіметтің иммиграциялық саясатына өзгерістер енгізілген жағдайда ғана қолдайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың 7 қазанында Мортен Остергаард партия ішінде сексуалдық қысым көрсету туралы айыптауларға байланысты партия төрағасы лауазымынан кетті. Софи Карстен Нильсен сол күні жаңа төраға болып сайланды. Нильсен 2022 жылғы Данияның жалпы сайлауында 16 мандаттың 9-ын жоғалтқаннан кейін 2022 жылдың 2 қарашасында отставкаға кетті. Әлеуметтік-либералдық партия 2022 жылдың шілдесінде Метте Фредериксен үкіметіне қарсы сенімсіздік дауысы берумен қорқытып, сайлауды бастады, себебі 2020 жылғы Даниялық күмісқанатты жою ісіне байланысты. Бір күннен кейін Мартин Лидегард партияның жаңа төрағасы болды.
Басқа тараптармен қарым-қатынас
Данияның Социал-либералдық партиясы дәстүрлі түрде саяси спектрдің ортасында орналасқан. Бірақ 1990 жылдардың басынан бері ол негізінен социал-демократтармен ынтымақтастық етеді. Халықаралық аренада партия шведтік Орталық партия және либералдармен, норвегиялық Венстре партиясымен, голландтық Демократтар 66 партиясымен және британдық Либералды демократтармен ынтымақтасады.
Этимология
Партияның аты "Радикалдық солшыл" деп аударылған сөздің тікелей мағынасы оның Venstre (солшыл) партиясының тарихи радикалдық қанаты ретінде пайда болғандығын көрсетеді. Қазіргі кезде бұл тікелей аударма шатастыруға мүмкін, себебі партия Дания саяси спектрінде орталық саналады. Партия атындағы "сол" сөзі, Норвегиядағы Venstre партиясындағыдай, қазіргі солшыл саясат емес, либерализмді білдіреді. Даниялық Venstre бастапқыда консервативті және аристократиялық оңшыл партия Højre-нің сол жағында болды, оның аты "оң" дегенді білдіреді.
Парламент
Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 1906 38,151 12.6 (#4) 9 1909 50,305 15.5 (#4) 6 1910 64,884 18.6 (#3) 5 1913 67,903 18.7 (#3) 11 1915 677 5.3 (#3) 1 1918 189,521 20.7 (#3) 1 1920 сәуір 122,160 11.9 (#4) 15 1920 шілде 109,931 11.5 (#4) 1 1920 қыркүйек 147,120 12.1 (#4) 2 1924 166,476 13.0 (#4) 2 1926 151,746 11.3 (#4) 4 1929 151,746 10.7 (#4) 0 1932 145,221 9.4 (#4) 2 1935 151,507 9.2 (#4) 0 1939 161,834 9.5 (#4) 0 1943 175,179 8.7 (#4) 2 1945 167,073 8.1 (#5) 2 1947 144,206 6.9 (#4) 1 1950 167,969 8.2 (#5) 2 1953 сәуір 178,942 8.6 (#4) 1 1953 қыркүйек 169,295 7.8 (#4) 1 1957 179,822 7.8 (#4) 0 1960 140,979 5.8 (#5) 3 1964 139,702 5.3 (#5) 1 1966 203,858 7.3 (#5) 3 1968 427,304 15.0 (#4) 14 1971 413,620 14.4 (#4) 0 1973 343,718 11.2 (#4) 7 1975 216,553 7.1 (#4) 7 1977 113,330 3.6 (#8) 7 1979 172,365 5.4 (#6) 4 1981 160,053 5.1 (#7) 1 1984 184,642 5.5 (#6) 1 1987 209,086 6.2 (#5) 1 1988 185,707 5.6 (#6) 1 1990 114,888 3.5 (#7) 3 1994 152,701 4.6 (#6) 1 1998 131,254 3.9 (#7) 1 2001 179,023 5.2 (#6) 2 2005 308,212 9.2 (#5) 8 2007 177,161 5.1 (#6) 8 2011 336,698 9.5 (#4) 8 2015 160,672 4.6 (#7) 9 2019 304,273 8.6 (#4) 8 2022 133,931 3.8 (#9) 9
Еуропалық Парламент
Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 1979 56,944 3.6 (#10) 0 1984 32,560 1.6 (#9) 0 1989 50,196 2.8 (#8) 0 1994 176,480 8.5 (#6) 1 1999 180,089 9.1 (#4) 0 2004 120,473 6.4 (#6) 0 2009 100,094 4.3 (#7) 1 2014 148,949 6.5 (#7) 1 2019 277,929 10.1 (#4) 1
Еуропалық өкілдік
Еуропалық парламентте Данияның Социал-либералдық партиясы бір депутатпен «Жаңару Еуропа» тобында өкілдік етеді. Еуропалық аймақтар комитетінде Данияның Социал-либералдық партиясы «Жаңару Еуропа» тобында 2020-2025 жылдарғы мандат үшін бір толық мүше және екі орынбасар мүшеден тұрады.