Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саяси партия
British political party
Либералды унионисттік партия – 1886 жылы Либералдық партиядан бөлініп шыққан топ құрған британдық саяси партия. Лорд Хартингтон (кейін Девоншир герцогы) және Джозеф Чемберлен басқарған партия, Ирландияның дербестігіне қарсы Консервативтік партиямен саяси одақ құрды. Екі партия 1895–1905 жылдары он жылға созылған коалициялық үкімет құрды, бірақ Либералды унионисттік және Консервативтік партиялардың толық бірігуі 1912 жылғы мамыр айында келісілгенге дейін жекелеген саяси қорларын және партиялық ұйымдарын сақтап келді.
The Liberal Unionist Party was a British political party that was formed in 1886 by a faction that broke away from the Liberal Party. Led by Lord Hartington (later the Duke of Devonshire) and Joseph Chamberlain, the party established a political alliance with the Conservative Party in opposition to Irish Home Rule. The two parties formed the ten year long coalition Unionist Government 1895–1905 but kept separate political funds and their own party organisations until a complete merger between the Liberal Unionist and the Conservative parties was agreed to in May 1912.
Құрылу
Либералды унионисттердің пайда болуы Уильям Эварт Гладстонның Ирландияның өзін-өзі басқару (яғни Ирландияның шектеулі түрде өзін басқаруы) идеясын қабылдауымен байланысты. 1885 жылғы жалпы сайлау Чарльз Стюарт Парнеллдің ирланд ұлтшылдарының билік тепе-теңдігін қолында ұстауына және Гладстонды ирландтардың Ирландия үшін өзін-өзі басқару құқығын алғысы келетініне және оған лайық екеніне көндірді, соның салдарынан 85 жылдық одақты реформалау қажеттігіне келді. Кейбір либералдар Гладстонның өзін-өзі басқару туралы заң жобасы Ирландияның тәуелсіздігіне және Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің тарауына әкеледі деп ойлады, оған олар қарсы болды. Өздерін одақтың қорғаушылары деп есептеген олар өздерін «либералды унионисттер» деп атады, бірақ көпшілігі бұл бөлініс бұрынғы әріптестерінен тұрақты болатынын сол кезде ойлаған жоқ. Гладстон оларды «келіспейтін либералдар» деп атағанды жөн көрді, олардың ақырында «Адулламиттер» сияқты қайтып келеді деп сенді. «Адулламиттер» – 1866 жылы сайлау құқығын кеңейтуге қарсы болған, бірақ консерваторлар 1867 жылы сайлау реформасын қабылдағаннан кейін негізгі партияға оралған либералдар еді. Соңында либералды унионисттерді қалай атау маңызды емес, либералдық партиядағы жарық бірнеше жыл ішінде кеңейіп, тереңдеді. Чемберлен католицизмге қарсылықты Ұлыбритания мен Ирландиядағы «Оранжевый» нонконформист протестанттық топтары арасында жаңа партияның негізін салу үшін пайдаланды. Джон Брайт «Өзін-өзі басқару – Рим билігі» деген ұранды кеңінен таратты.
The Liberal Unionists owe their origins to the conversion of William Ewart Gladstone to the cause of Irish Home Rule (i. e. limited self government for Ireland). The 1885 general election had left Charles Stewart Parnell's Irish Nationalists holding the balance of power, and had convinced Gladstone that the Irish wanted and deserved instatement of Home Rule for Ireland and so reform the 85 years of union. Some Liberals believed that Gladstone's Home Rule bill would lead to independence for Ireland and the dissolution of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, which they could not countenance. Seeing themselves as defenders of the Union, they called themselves "Liberal Unionists", although at this stage most of them did not think the split from their former colleagues would be permanent. Gladstone preferred to call them "dissentient Liberals" as if he believed they would eventually come back like the "Adullamites", Liberals who had opposed the extension of the franchise in 1866 but had mostly come back to the main party after the Conservatives had passed their own electoral reform bill in 1867. In the end it did not matter what the Liberal Unionists were called, the schism in the Liberal Party grew wider and deeper within a few years. Chamberlain used anti Catholicism to build a base for the new party among "Orange" Nonconformist Protestant elements in Britain and Ireland. John Bright popularised the catchy slogan, "Home rule means Rome rule."
Либералдармен ажырасу
1886 жылғы сайлау консервативтерді Төменгі палатадағы ең ірі партия ретінде қалдырды, бірақ олардың абсолютті көпшілігі болмады. Жетекші либералды-юнионистер консерватив лорд Солсберидің үкіметіне қосылуға шақырылды. Солсбери тіпті Хартингтонға коалициялық министрліктің премьер-министрі болуға рұқсат беруге дайын екенін айтты, бірақ ол бас тартты. Хартингтон либералды-юнионистердің бөлініп, либералды-юнионистерді қолдайтын дауыстарды жоғалтуы мүмкін деп алаңдады. Либералды-юнионистер Солсберидің көпшілігін қамтамасыз еткеніне қарамастан, парламенттің өмірі бойы оппозициялық орындықтарда отырып, Хартингтон мен Чемберлен бұрынғы әріптестері Гладстон мен Харкортпен оппозициялық алдыңғы қатарда ыңғайсыз жағдайға түсті. Гошен сияқты бірнеше либералды-юнионистер консервативтерге ресми түрде қосылса да (тек торилердің Карлтон клубының мүшесі ретінде), партия жекеленген күйін сақтап, өз қаражатын жинауды жалғастырды. Олардың Өкілдер палатасындағы күші 1886 жылы 78 орыннан 1892 жылы 47 орынға дейін төмендеді, бірақ 1895 және 1900 жылғы жалпы сайлауларда 71 орынға, содан кейін 68 орынға дейін қайта қалпына келді. Либералды-юнионистер Англияның оңтүстік-батысында, Вест-Мидлендсте (Чемберленнің билік базасының орталығы) және әсіресе Шотландияда күшті болып қала берді, онда либералды-юнионистер бастапқыда шотланд консерваторларымен либералдарға қарсы одақта басымдық танытты. Осы шиеленістерге қарамастан, либералды-юнионистер 1903 жылға дейін біртұтас күйінде қалды, ол кезде Чемберлен таңғаларлық қадам жасап, өзінің саяси отаны Бирмингемде сөйлеген сөзімен тарифтік реформаны бастады. Бұл еркін саудадан (тарифтік кедергілердің болмауы) бас тарту унионисттік одақта, әсіресе либералды-юнионистердің Девоншир тобында дереу проблема тудырды. Тарифтік реформаны қабылдамаған Девоншир және басқа да еркін сауда жақтастары 1904 жылдың мамырында Либералды-юнионисттік қауымдастықтан наразылық білдіріп шығып кетті. Чемберлен партия басшылығын өз қолына алды, бірақ бұл көптеген наразы либералды-юнионистердің, соның ішінде бірнеше депутаттардың либералдық партияға қайта оралуын тоқтатпады. Девоншир мен оның одақтастары саяси күш-жігерлерін Юнионисттік еркін сауда лигасына (сонымен қатар еркін азық-түлік лигасы деп аталады) жұмсады, онда консервативтік парламент мүшелерінің (депутаттардың) айтарлықтай бөлігі және бірнеше ай бойы консервативтік депутат Уинстон Черчилль (1904 жылы либералдарға өткенге дейін) кірді. Олардың көпшілігі ақырында партиядан кетіп қалды, ал Девоншир екі негізгі партиядан да шеттетіліп, Лордтар палатасында бейтарап депутат ретінде отырды. Осы кезде Чемберлен барлық тірі қалған унионистердің (кем дегенде тарифтік реформаны жақтағандардың) басшысы болып, Балфурды отставкаға кетуге мәжбүр етуі мүмкін еді. Алайда, тіпті протекционист торилер Чемберленді өздерінің көшбасшысы ретінде таңдауға асықпады, өйткені ол 1880 жылдары либерал ретінде олардың ең қатал сыншыларының бірі болғанын естен шығармады. Сонымен қатар, діни идентификация әлі де маңызды болған дәуірде Чемберлен Англия шіркеуінің мүшесі емес, унитарийлерге жатты. Чемберлен, мүмкін, осы кемшіліктерге қарамастан унионистерді жетекшілік ете алатын еді, бірақ 1906 жылдың шілдесінде ол инсульт алды, оның салдарынан дене мүгедектігіне ұшырады. Ол жартылай саяси белсенді болып қала берді және Либералды-юнионистердің ресми басшысы ретінде қызметін жалғастырды, бірақ оның ұлы Остин Чемберлен мен Лансдаун партияда да, Тарифтік реформа лигасының жұмысында да оның атынан әрекет етті. Девоншир 1908 жылы қайтыс болды, бірақ партияның ең танымал екі туын жоғалтқанына қарамастан, либералды-юнионистер 1910 жылғы жалпы сайлауларда парламенттік өкілдіктерін 32, содан кейін 36 депутатқа дейін арттыра алды. Дегенмен, соңғы зерттеулер либералды-юнионист депутаттарының санын төмен бағалағандығын және 1910 жылғы екі жалпы сайлауда сайланғандардың саны 43 және 49 болғандығын көрсетеді. Бұл партия енді консервативтік партия деп аталды. 1912 жылға қарай екі партия арасындағы саяси айырмашылықтар ұзақ уақыттан бері нақты мағынаға ие болмаса да, олар 1911 жылы Остин Чемберленнің Өкілдер палатасындағы одақтастардың басшысы болмауына себеп болды. Артур Балфур отставкаға кеткен кезде Остин Чемберлен мен Уолтер Хьюм Лонг екеуі де Өкілдер палатасындағы Юнионист партиясының басшылығына кандидаттар ретінде өзін жариялады. Алайда, Остин Чемберлен әлі де ресми түрде либералды-юнионист болғандықтан, оның кандидатурасына консервативтер көптеп қарсылық көрсетті, өйткені олардың Лордтар палатасында либералды-юнионист лорд Лансдаун басшылық етіп отырғаны мәлім болды. Нәтижесінде, Бонар Ло Юнионисттік депутаттардың бірауыздан сайланды, ал Остин Чемберлен біріккен партияны жетекшілік ету мүмкіндігін күтуге шамамен он жылдай уақыт күтуге мәжбүр болды. Бірігуден кейін партия Шотландияда ресми түрде Юнионисттік партия ретінде сақталды, бірақ оның депутаттары консервативтермен бірге отырып, барлық жағынан консервативтік партияның бөлігі болды; шотландтық партия 1965 жылы ресми түрде өзінің ағылшын әріптесімен бірікті.
The 1886 election left the Conservatives as the largest party in the House of Commons, but without an overall majority. The leading Liberal Unionists were invited to join the Conservative Lord Salisbury's government. Salisbury said he was even willing to let Hartington become Prime Minister of a coalition ministry but the latter declined. In part, Hartington was worried this would split the Liberal Unionists and lose them votes from pro Unionist Liberal supporters. The Liberal Unionists, despite providing the necessary margin for Salisbury's majority, continued to sit on the opposition benches throughout the life of the parliament, and Hartington and Chamberlain uneasily shared the opposition Front Bench with their former colleagues Gladstone and Harcourt. Though a few Liberal Unionists like Goschen formally joined the Conservatives (by becoming member of the exclusively Tory Carlton Club), the party still continued to maintain a separate identity and to raise their own funds. Their strength in the House of Commons fell from 78 seats in 1886 to 47 in 1892 but recovered to 71 and then 68 in the general elections of 1895 and 1900. The Liberal Unionists managed to stay strong in the south west of England, the West Midlands (the centre of Chamberlain's power base), and especially in Scotland, where the Liberal Unionists were initially the more dominant group in their alliance with the Scottish Conservatives against the Liberals. Despite these tensions, the Liberal Unionists more or less managed to stay together until 1903, when in a surprise move, Chamberlain dramatically launched tariff reform with a speech in his Birmingham political homeland. This departure from Free trade (i. e. no tariff barriers) caused immediate problems within the Unionist alliance, but especially with the Devonshire section of the Liberal Unionists. Rejecting tariff reform, Devonshire and other supporters of Free Trade left the Liberal Unionist Association in May 1904 in protest. Chamberlain took over the party's leadership, but this did not stop a large number of disgruntled Liberal Unionists, including a few MPs, migrating back to the Liberal Party. As for Devonshire and his allies, they put their political efforts into the Unionist Free Trade League (also called the Free Food League) which included a sizeable minority of Conservative Members of Parliament (MPs) (and, for a few months, Conservative MP Winston Churchill before he too defected to the Liberals in 1904). Most of them eventually left the party while Devonshire ended his political career estranged from both main parties and appears to have sat in the House of Lords as a crossbencher. It was possible that at this stage Chamberlain could have become leader of all the surviving Unionists (at least all those in favour of tariff reform) and force Balfour to resign. However, even protectionist Tories were reluctant to choose Chamberlain as their leader, not having forgotten how, as a Liberal, in the 1880s, he had been one of their sternest critics. Also, in an age when religious identification still mattered, Chamberlain was not a member of the established Church of England but belonged to the minority Unitarians. Chamberlain could, perhaps, have led the Unionists despite these drawbacks, but in July 1906 he suffered a stroke, which left him physically crippled. He remained semi politically active and continued as the official leader of the Liberal Unionists, but his son Austen Chamberlain and Lansdowne effectively acted on his behalf in both the party and the Tariff Reform League. Devonshire died in 1908 but, despite the loss of the party's two most famous standard bearers, the Liberal Unionists were still able to increase their parliamentary representation in the two 1910 general elections to 32 and then 36 MPs., though recent research suggests this an underestimate of Liberal Unionist MPs and the numbers elected in the two general elections 1910 were 43 and 49 respectively. now usually called the Conservative Party. Although by 1912 the political distinctions between the two parties had long ceased to have any real meaning, they had been a residual factor in Austen Chamberlain's failure to become the Unionist leader in the House of Commons in 1911. When Arthur Balfour resigned, Austen Chamberlain and Walter Hume Long both declared themselves as candidates for the leadership of the Unionist Party in the Commons. However, as Austen Chamberlain was still officially at least a Liberal Unionist, his candidature was opposed by many Conservatives, because they already had the Liberal Unionist Lord Lansdowne leading them in the House of Lords. In the end, Bonar Law was elected unopposed by Unionist Members, and Austen Chamberlain would have to wait ten years for his chance to lead the united party. Following the merger, the party remained officially distinct in Scotland as the Unionist Party, though its MPs sat with the Conservatives and were part of the Conservative Party in all but name only; the Scottish party finally officially merged with its English counterpart in 1965.
Мұра
Либералды унионисттердің саяси ықпалы Ұлыбритания саяси аренасындағы Либералдық партияның ұзақ, тоғызыншы ғасырдағы үстемдігінің аяқталуын білдірді. 1830 жылдан 1886 жылға дейін либералдар (вигтер, радикалдар және Пилиттер 1859 жылдан кейін өздерін саяси таңба ретінде қабылдады) консерваторлардың аз ғана үзілістерімен дерлік тұрақты үкімет партиясы болуға қол жеткізді. 1886 жылдан кейін осы мәртебе консерваторларға тиесілі болды және олар наразы либералдармен сайлау және саяси одақ арқылы үлкен күш алды. Либералды унионистердің саны көп болмаса да, олар қатарындағы ескі виг аристократиясының көп бөлігін мақтан тұтты, оны Девоншир герцогының «ескі ақшасы» деп атады. Фредерик Левесон Гоуэр тағы бір мысал. Девоншир герцогының саяси әріптесі, радикал Джозеф Чемберлен, мүлдем басқа «жаңа ақша» ортасынан шыққан, кәсіпкер және унитарий болды. Ол Либералды унионисттерге кеш қосылғанымен, консерваторлармен одақта олардың жеке ерекшелігін сақтауға бейілді болды, мүмкін, кейінірек өзінің жетекшілігімен одақты қайта құруға үміттене берді. 1906 жылы Чемберленге соққы осы мүмкіндіктен айырды, бірақ ол 1914 жылға дейін саяси өмірге қатысып тұрды. Либералды унионисттік партия 1912 жылы жеке ұйым ретінде жойылғанымен, Чемберленнің мұрасы Бирмингемнің өнеркәсіптік қуатын Либералдық партияға қайтарудан сақтап қалды және тек 1945 жылы сол жылғы Лейбористтік партияның сайлаудағы жеңісімен өзгерді. Ол сондай-ақ Чемберленнің ұлдары Остин мен Невилл Чемберленге терең әсер етті, ол 1937 жылы Консервативтік партияның жетекшісі болып сайланғанда және осылайша премьер-министр болғанда, аудиторияға өзінің Либералды унионисттік тамырларымен мақтан тұтатынын айтты. Бұл таңқаларлық емес. Невилл де, Остин де «консерватор» кандидаттар ретінде Парламентке түскен жоқ. Бірмингемдегі жергілікті саяси бірлестік осы кезеңде консерватор емес, өздерін унионисттер деп атауды жөн көрді және осы бағытта үгіт жүргізді. Унионисттік таңба Невилл Чемберленге де жеке жағынан қолайлы болды. Ол отбасына консервативтік партияны әрқашан «жағымсыз» деп санағанын және оны 1930 жылдары социалистік емес, бірақ реформалық партияға қосылуға кедергі деп ойлағанын айтты. Чемберлен 1930 жылдардағы Ұлттық үкімет коалициясының партияларын біріктіру үшін оны Ұлттық деп атауға үміттенді.
The political impact of the Liberal Unionist breakaway marked the end of the long nineteenth century domination by the Liberal Party of the British political scene. From 1830 to 1886 the Liberals (the name the Whigs, Radicals and Peelites accepted as their political label after 1859) had been managed to become almost the party of permanent government with just a couple of Conservative interludes. After 1886, it was the Conservatives who enjoyed this position and they received a huge boost with their electoral and political alliance with a party of disaffected Liberals. Though not numerous, the Liberal Unionists boasted having the vast bulk of the old Whig aristocracy within their ranks, as represented by the stolid "old money" Duke of Devonshire. Another example is Frederick Leveson Gower. The Duke of Devonshire's political partner, the Radical Joseph Chamberlain, was from a very different "new money" background, a businessman and a Unitarian. Though he had joined the Liberal Unionists late on, he was more determined to maintain their separate status in the alliance with the Conservatives, perhaps hoping and wishing that he would be able to refashion the combination under his own leadership at a later date. Chamberlain's stroke in 1906 robbed him of this chance, though he remained involved in political life until 1914. Though the Liberal Unionist party disappeared as a separate organisation in 1912, the Chamberlain legacy helped keep the industrial powerhouse of Birmingham from returning to the Liberal Party and would only be changed in 1945 in the Labour Party electoral landslide of that year. It also remained a profound influence on Chamberlain's sons Austen and Neville Chamberlain, who, when he was elected leader of the Conservative Party and thus became Prime Minister in 1937, told an audience how proud he was of his Liberal Unionist roots. This isn't surprising. Neither Neville or Austen actually stood for Parliament as 'Conservative' candidates. Their local political association in Birmingham preferred to call themselves Unionist rather than Conservative during this time and campaigned as such. The Unionist label privately suited Neville Chamberlain as well. He confided to his own family how he always regarded the Conservative party label as 'odious' and thought of it a barrier to people joining what he thought could be a non socialist but a reforming party during the 1930s which Chamberlain hoped would be called National to include the parties of the National Government coalition in the 1930s.
Популярлы мәдениет пен БАҚ-та
Оскар Уайльдтың «Адалдық маңызды» пьесасында Джек Уортинг пен леди Бракнеллдің оның қызы Гвендоленге үйленуге лайықтылығы туралы әңгімесі бар. ЛЕДИ БРАКНЕЛЛ: [Қатаң түрде] Саясатыңыз қандай? ДЖЕК: Қиын, менде мүлдем жоқ десем қателеспеймін. Мен либералды одақтаспын. ЛЕДИ БРАКНЕЛЛ: Олар торилер саналынады. Бізбен бірге тамақтанады. Немесе кем дегенде кешке келеді. Пьеса алғаш рет 1895 жылдың 14 ақпанында Лондонның Король театрында қойылды және 83 рет көрсетілді. Джек Уортингтің өзі саяси көзқарасы жоқ екенін, бірақ сұрағанда «либералды одақтас» екенін айтуы сол кездегі көрермендерге әсер ететін әзіл болды. Либералды одақтастар парламенттегі өкілдерін сақтап қалу үшін торилермен сайлау келісіміне қол жеткізуге тиіс болғандықтан, үйдегі басқару мәселесіне қатысты емес мәселелерде де кем дегенде «либералды» болып көрінуі керек еді. Джек сияқты адам үшін либералды одақтастардың бір уақытта екі түрлі болуға тырысуы, бірақ әртүрлі орындарда болуы оның екі жақты өмірімен байланысты болды («Мен қалада Эрнест, ал елде Джек» дейді ол бірінші актіде). 1895 жылдан бері сол кездегі «либералды одақтас» туралы сілтеме пьесаның кейінгі қойылымдарында кейбір қиындықтар тудырды. Әдетте, бұл сөз ұзақ уақыттан бері жоқ болған саяси мәселеге (сондай-ақ партияға) сілтеме жасайтындықтан сақталады, бірақ кем дегенде екі фильмде өзгертті немесе алып тастады. 1952 жылғы Энтони Асквиттің (бұрынғы британдық либералды премьер-министр Х.Х. Асквиттің ұлы) түсірген фильмінде Джек «либералды» екенін айтады, «либералды одақтас» емес. Леди Бракнеллдің жауабы өзгеріссіз қалды. 1952 жылы бұл пікір сол кездегі Либералды партияның тұрақсыз саяси жағдайына қатысты болды, оның қалған бірнеше депутаттары консерваторлар либералды дауысты бөліп, Еңбек партиясының жеңіске жетуінен қорқып, сайлауға қатыспаған округтерде орналасқан. Содан бері пьесаның көптеген бейімделулерінде осы саяси партия туралы қысқаша айтылған. Алайда, 2002 жылғы Джуди Денч, Колин Ферт, Руперт Эверетт және Риз Уизерспунның қатысуымен түсірілген фильмде бұл сөздер алынып тасталды, бірақ пьесаның алғашқы қойылымынан бұрын Уайльдтің өзі тастауға кеңес берген эпизодтар мен кейіпкерлер қайтадан енгізілді.
In Oscar Wilde's play The Importance of Being Earnest there is an exchange between Jack Worthing and Lady Bracknell about his suitability as a match for her daughter Gwendolen. LADY BRACKNELL : [Sternly] What are your politics? JACK: Well, I am afraid I really have none. I am a Liberal Unionist. LADY BRACKNELL: Oh, they count as Tories. They dine with us. Or come in the evening, at any rate. The play was first performed at the Queen's Theatre London on 14 February 1895 and ran for 83 performances. Jack Worthing's declaration that he was in essence apolitical but – if pressed – would say Liberal Unionist was a joke that would have appealed to the audiences that saw the play in that period. As a party that depended on an electoral pact with the Tories to maintain their MPs in parliament, the Liberal Unionists had to at least appear to be also 'Liberal' in matters not connected with Home Rule including some measures of promoting reform. To someone like Jack, the Liberal Unionists' attempts to be two things at the same time but in different places would have appealed with his double identity ('Well, my name is Ernest in town and Jack in the country', he says in act 1). Since 1895 the then topical 'Liberal Unionist' reference has caused some problems with later productions of the play. Usually the line is retained – despite its reference to a long dead political issue (and also party) but it was altered or omitted in at least two film versions of the play. In 1952 film version directed by Anthony Asquith (the son of a former British Liberal Prime Minister H. H. Asquith) Jack answers that he is a 'Liberal' rather than 'Liberal Unionist'. Lady Bracknell's answer remains the same. In 1952 this comment was applicable to the then Liberal Party's precarious political position, whose few remaining MPs were largely in constituencies where the Conservative Party refused to stand for fear of splitting an established Liberal vote and letting in the Labour Party. Since then, many adaptations of the play have kept this brief mention of the obscure political party. However, in the 2002 film version which starred Judi Dench, Colin Firth, Rupert Everett and Reese Witherspoon – the lines were dropped yet episodes and characters in an earlier version of the play that Wilde had been encouraged to drop before the play's first performance were re incorporated.