Кіріспе

Тексома көлі – АҚШ-тағы ең ірі су қоймаларының бірі, АҚШ Армиясының Инженерлік корпусының (USACE) 12-ші ең ірі көлі және USACE Талса округінің ең ірі көлі. Тексома көлі Қызыл өзеніндегі Денисон бөгеті арқылы Брайан округі, Оклахома штаты және Грейсон округі, Техас штатында құрылған. Ол өзен сағасынан 1168 км (726 миль) жоғарыда, Қызыл және Вашита өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Жоба 1944 жылы аяқталды. Бөгет орны Техас штатының Денисон қаласынан солтүстік-батысқа қарай 8 шақырым, ал Оклахома штатының Дюрант қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 24 шақырым жерде орналасқан. Тексома көлі – USACE Талса округінің ең дамыған және ең танымал көлі, жылына шамамен 6 миллион келушіні тартады. (USACE 2003a) Көлдің бұрынғы ең жоғары деңгейі 1990 жылдың 6 мамырында 644,76 фут деп тіркелген. Бұл рекорд 2015 жылдың 29 мамырында жаңа деңгей 645,72 футқа жеткенімен бұзылды, ал 2015 жылдың 1 маусымында көл жаңа рекордтық деңгейге, 645,72 футқа жетті. Денисон бөгетінің биіктігі 670 фут.

Қызыл өзеннен алынған тұщы су

Қызыл өзен, Тексома көлін құраған өзен, 250 миллион жыл бұрынғы Техас-Оклахома шекара аймағында болған теңізден қалған тұз қорларының әсерінен тұзды сулы өзен болып табылады. Уақыт өте келе, сол теңіз буланып, негізінен натрий хлоридінен тұратын тұз қорларын қалдырды. Кейін тау жыныстары мен лай шөгінділері осы қорларды жапты, бірақ тұз Тексома көлінің жоғары жағындағы салалардың табиғи ағындары арқылы сіңіп, күніне 3450 тоннаға дейін тұзды Қызыл өзенге жеткізеді. Қызыл өзендегі судың көп бөлігі тым тұзды болғандықтан, пайдалануға жарамды болса, қымбат емдеу қажет. Осы құбылысқа байланысты, тұз су балығының бір түрі – жолақты бас Тексома көлінде жақсы өседі. Тексома көлі Техастағы жолақты бас балығының өзін-өзі қамтамасыз ететін жалғыз популяциясына мекен.

География

Тексома көлі Оклахома мен Техас штатарының шекарасында, Оклахома штатының Брайан, Маршалл, Джонстон және Лав округтерінде, сондай-ақ Техас штатының Грейсон және Кук округтерінде орналасқан. Оның су бетінің ауданы 89 000 акр (360 км2) құрайды, суды сақтау көлемі – , ал су тасқынынан қорғау көлемі – .

Қалалар

Техастағы көлді қоршаған маңызды қалалар – Денисон, Шерман және Гейнсвилл. Оклахома штатындағы ең танымал қала – Дюрант. Оклахома штатының Брайан округіндегі көлге жақын орналасқан басқа қалалар мен елді мекендерге Картрайт, Колберт, Калера, Платтер және Мид кіреді. Маршалл округі, Оклахома штатында Мадилл және Кингстон ең жақын қалалар, ал көл маңында Энос, Литтл-Сити, Камберленд, Кингстон, Нью-Вудвилл, Макбрайд, Уиллис және Айлсворттың су астында қалмаған бөлігі сияқты көптеген кішігірім елді мекендер бар. Айлсворттың көп бөлігі көл суына батып кетті. Техастағы басқа қалалар мен елді мекендерге Гордонвилл, Локуст, Финк, Поттсборо және Престон жатады.

Аралдар

Тексома көліндегі бірнеше кішкентай аралдарға тек су көлігі арқылы ғана жетуге болады. Кейбір аралдардың атаулары, батыстан шығысқа қарай, Батыс арал, Вуд арал, Хог арал, Қазына арал, Кішкентай арал және Солтүстік арал болып тізіледі.

Саябақтар

Тексома көлі екі мемлекеттік саябақты қамтиды: Оклахома штатындағы Тексома көлі мемлекеттік паркі және Техас штатындағы Эйзенхауэр мемлекеттік паркі. Бұдан өзге, АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы (USACE) басқаратын 54 саябақ бар. Көлдің солтүстік және оңтүстік жағалары Ұлттық жабайы табиғат резерватында бітеді.

Тарих

Тексома көлі ондаған жылдар бойы маңыздылығы артып келді, бастапқыда жыл сайынғы су тасқынынан құтылу және оның салдарынан қорғанудан бастап, аймақ үшін жұмыс орындарын құруға, соңында елдің бүкіл халқы үшін демалыс орнына айналды. Кейбіреулер Денисон бөгетінің әкесі деп санайтын Джордж Мултон мырза 1925 жылы Қызыл өзенге Баерс паромы тұсында бөгет салу арманымен жүрген Денисон кәсіпкері болды. Ол 1920 жылдардың соңында Денисон және Дюрант қалаларының сауда-өнеркәсіп палаталарында лоббилік жұмыстар жүргізе бастады. Сэм Рэйберн 1930 жылдардың басында осы арманды іске асыруға қосылды және осы ұлы көлді құруға қатысты заңнамалық процесте маңызды рөл атқарды. 1938 жылғы Су тасқынына қарсы іс-қимыл туралы заң (No. 761, 75-ші Конгресс, 3-ші сессия) Денисон бөгетін салуға қаражат бөлуді бекітті, ал АҚШ Әскери Инженерлер корпусы сол жылдың маусым айында Денисон аудандық кеңсесін құрды. Бірінші командир – капитан Люциус Д. Клей. Тексома көлі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынды. Бөгеттің құрылысына неміс әскерінен соғыс тұтқындары жұмылдырылды және еңбек лагерінде жұмыс істеген алғашқы тұтқындар олар болды. Бұл тұтқындар Роммельдің Африка корпусынан алынған. Олар Оклахома штатындағы Тишоминго және Пауэлл лагерьлерінде орналастырылды. Кейіннен Тишомингодағы тұтқындар су ағызу тоғанының жанындағы тағы бір лагерьге көшірілді. Женева конвенциясына сәйкес, тұтқындар тек соғысқа қатысы жоқ жұмыстарды ғана атқаруға құқылы болды, мысалы, көлге арналған ағаштарды кесу және жеңіл құрылыс жұмыстары. Тұтқындар орындаған құрылыс жұмыстарының ішінде бөгет маңындағы дренаждық арналардың қабырғаларын таспен қаптау болды, олардың қалдықтары бүгінге дейін сақталған. Бөгеттің құрылысы 1944 жылдың қаңтарында 54 миллион долларға (2022 жылғы бағамен 881 миллион доллар) аяқталды. Екі генераторды орнату 1949 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Бастапқыда Тексома көлі су тасқынынан қорғау, гидроэнергия өндіру және сумен жабдықтау мақсатында құрылды. Демалыс мақсаты Конгресс тарапынан 1988 жылға дейін ресми түрде қосылмады. Тексома көлі маңындағы жерлерді басқару 1946 жылы Ұлттық саябақтар қызметіне (NPS) тапсырылды және олар 1949 жылға дейін басқарды, содан кейін екі агенттік NPS-тің бас тартуына және АҚШ Әскери Инженерлер корпусының операциялар мен техникалық қызмет көрсету міндеттерін өз мойнына алуына келісті. Ұлттық саябақтар қызметі әрқашан осы келісімге қарсы болды және 1949 жылы Тексомадан бас тартты. 2015 жылдың маусым айында су тасқынынан кейін судың төмен қарай ағуы салдарынан 2,5 метрлік саңылауы бар бұрқасын пайда болған кезде көл бүкіл әлемдік БАҚ назарына ілікті.

Танымалдық

Тексома көлінің танымалдылығы көбінесе оның үлкен ауданына және Даллас-Форт-Уорт қалалық агломерациясына жақын орналасқандығына байланысты. Көл қалалық аймақтан солтүстікке қарай шамамен бір сағаттық жерде жатыр. Тексома көлі маңы, қарапайым тілмен Тексома немесе Тексомаленд деп аталатын аймақ, туристердің көп келуіне байланысты қарқынды экономикалық өсімді бастан кешіруде.

Демалыс

Әртүрлі демалыс мүмкіндіктеріне екі жабайы табиғат қорығы, екі мемлекеттік саябақ, 54 USACE басқаратын саябақ, 12 марина, 26 курорт, жүздеген кемпингтер және түрлі гольф алаңдары кіреді. Моторлы қайықпен жүзу, желкендеу, жеке су шаңғысы, су шаңғысы және жел серфингісі кең таралған. Көлдің үлкендігі, тереңдігі және ұзын жағалау сызығы оны маңызды желкендесу орталығына айналдырды. Көктемгі демалыс және 4 шілде мерекелерінде көптеген студенттер Оклахома жағындағы "Фобб Боттом" деп аталатын жерге жиналады. Тексома көлі Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы ішкі қайырымдылық регатасы саналатын Лейкфест регатасына да үй иесі. Бұл шара әдетте әр көктемде 100 кельдік қайық пен 500-ден астам теңізшіні тартады. Лейкфест құрылғаннан бері Солтүстік Техастағы түрлі балалар қайырымдылық қорындарына 2 миллион доллардан астам қаржы жинады. Қазіргі кездегі иегері – Солтүстік Техас штатындағы Make A Wish Foundation® қоры. Бұрынғы кәсіби күлкілі автожарыс жүргізушісі "Флэш" Гордон Минео Тексома көлінде көптеген "покерлік жарыстарды" ұйымдастырған. 2006 жылдың 2 қыркүйегінде Текома көлінде болған қайық апатында Гордон мен оның әйелі Энн Минео және тағы үш адам қаза тапты.

Балық аулау

2004 жылы көлден алынған көк балық салмағы бойынша уақытша әлемдік рекордты жаңартты, ол жеңгешпен ауланған балықтар арасындағы ең ауыр балық рекорды болды. Балық Техас штатының Афина қаласындағы тұщы су аквариумына көшірілді. Көбінесе Тексома көліндегі балықтардың салмағы шамамен .

Кемпингке шығу

Тексома көлінің жағалауында көптеген мемлекеттік және жеке лагерьлер орналасқан. Олардың ішінде, жақын орналасқан Денисон қаласында туған президент Дуайт Эйзенхауэрдің құрметіне аталған Эйзенхауэр мемлекеттік паркі, Даллас епископтық епархиясына қарасты "Барлық Әулиелер" лагері және Америка Скауттар Ұйымының "Круг Десяти" кеңесіне тиесілі Джеймс Рей скаут резерваты бар.

Ақылы қызметтер

Техникалық қызмет көрсету және жақсарту шығындарын өтеу үшін Оклахома штаты 2020 жылдың 15 маусымынан бастап Текома көлі мемлекеттік паркіне келетін кейбір келушілерге пайдалану төлемақысын белгіледі.

Жеке даму бастамалары

Соңғы уақытта бірнеше мемлекеттік жерлерді жеке меншік құрылысшыларға беруге рұқсат берілді. 1999 жылғы Су ресурстарын дамыту туралы заң (Public Law 106-53, 113 Stat. 359), USACE-ге Оклахома штатына Маршалл округіндегі Техома көлінің солтүстік жағалауындағы федералды меншіктегі жерді сатуға рұқсат берді, ол сол кезде Оклахома туризм және демалыс департаментіне жалға берілген болатын. Бұл жер Техома көлі мемлекеттік саябағының бөлігі болды, ол мемлекеттік және федералды меншіктегі жерлердің жиынтығынан тұрды. Бастапқыда Оклахома штатының Жер комиссиясы 2007 жылдың наурыз айында USACE-ден тек бір бөлігін сатып алды. Көп ұзамай штат Pointe Vista Development, LLC компаниясымен шамамен 750 акр жерді сату туралы келісімге келді (USACE-ден сатып алынған жер және штатқа тиесілі жерді қоса алғанда), мақсаты – үйлер салу және жоғары деңгейдегі курорт құру. Pointe Vista – Chaparral Energy компаниясының президенті және бас директоры Марк Фишер мен Chesapeake Energy компаниясының төрағасы және бас директоры Обри МакКлендонның серіктестігі. 2007 жылы Оклахома губернаторы Брэд Генри штаттың Техома мемлекеттік саябағындағы қалған жердің барлығын немесе көп бөлігін сатып алып, оны Pointe Vista-ға одан әрі дамыту үшін беруі мүмкін екенін мәлімдеді. Жаңа жобада 18–36 лункалы чемпионаттық гольф алаңы, клуб үйі және жаттығу орталығы, су орталығы, ашық ауада демалыс орталығы, табиғи парктер, кемпингтер, сауда дүкендері және амфитеатр салу жоспарланған. Жаңа жобаның құны шамамен 360 миллион долларды құрайды, сонымен қатар тұрғын үйлер, мейрамханалар, спорт залы, бизнес орталығы, бірнеше бассейн, спа және кездесу бөлмелері бар толық қызмет көрсететін қонақ үй де салынады. Жеке меншікке тиесілі болып жоспарланған қоғамдастықта 250–350 жоғары деңгейдегі үйлер болады, олардың көлемі әртүрлі болады. 1951 жылы салынған Lake Texoma Lodge 2006 жылдың 1 желтоқсанында ресми түрде жабылды. Жатақхананың күйкіреуі нашар болғандықтан, оны пайдаланудың үнемі төмендеуі байқалды. Кейіннен жатақхана бұзылды. 2007 жылғы Су ресурстарын дамыту туралы заңның 3182(j) тармағы USACE-ге Техас штатының Денисон қаласына Техома көліндегі шамамен бір бөлігін беруге рұқсат берді. Бұл бастаманы АҚШ конгрессмені Ральф Холл (Республикалық партия) экономикалық даму ретінде қолдады. Сату нарықтық құн бойынша жүзеге асырылады және Денисон қаласы мәмілеге байланысты барлық шығындарды (NEPA талаптарына сәйкес келу құжаттарын дайындау, зерттеулер, бағалаулар, USACE әкімшілік шығындары және т.б.) өтеуге міндетті. Қала өз кезегінде мүлікті жергілікті құрылысшы Джордж Шулерге жеке тұрғын үйлер мен демалыс кешенін салу үшін берілген жерді және оған іргелес жерді сатып алуды жоспарлап отыр. Ақыр соңында бұл жобаның нәтижесінде Grandpappy Point аймағында 10 000-ға дейін адам тұруы мүмкін. 2004 жылы қала мен Шулер мырза Корпустан сол жерді жалға алуға тырысты, бірақ Корпустың Техома көлі үшін Жағалауды басқару жоспарын (SMP) жаңартпайынша, жалға алу шарты бойынша жерді мақсатқа сәйкес пайдалану мүмкін болмағандықтан, одан бас тарды және жерді беруді талап ететін заңнаманы қабылдауға қол қойды. Жердің көп бөлігі қазіргі уақытта шектеулі дамуға арналған, қорғалатын аймақ ретінде белгіленген (табиғатты зерттеуге, құстарды бақылауға және т.б. жарамды) және эстетикалық немесе көрнекті аймақтар болып табылады. Корпус бұрын SMP-ді қайта қарау бүкіл Техома көлі жобасы үшін қосымша экологиялық салдарын бағалауды (SEIS) жүргізуді талап ететінін мәлімдеген, ол 1970 жылдары жүргізілген бастапқы Экологиялық әсерді бағалаудан бері көлдің маңында болған кең ауқымды дамудың жиынтық әсерін ескеретін болады. Корпустың бағалауынша, SEIS-ті аяқтауға шамамен 2 жыл уақыт кетеді және құны шамамен 2,5 миллион долларды құрайды. 3182(j) тармағында сатуды NEPA талаптарынан босататын ережелер болмағандықтан, SEIS-ті аяқтау және SMP-ді қайта қарау сатуды аяқтаудан бұрын қажет болады деп күтілуде, сондай-ақ Денисон қаласы осы мәмілеге байланысты шығындарды өтеуге міндетті болады.