Өңдеу

Мошиде Танзаниядағы үш Coca Cola бөтелкелеуші зауытының бірі – Bonite Botters Ltd орналасқан. Serengeti Breweries, Шығыс Африка сыра қайнату компаниясының Мошиде өндіріс орны бар. Қаланың оңтүстігінде TPC Ltd компаниясына тиесілі, елдегі ең ірі және ең көне қызыл қамыс плантацияларының бірімен қант өндіру кәсіпорны орналасқан. Сүт және тағамдық өнімдерді қаптау саласында бірнеше шағын және орта кәсіпорындар жұмыс істейді.

Ауыл шаруашылығы

Мошидің төменгі биіктігі және құрғақ климаты Килиманджаро тауының жоғары беткейлерінде өсірілетін негізгі егістер – кофе мен банандардың мұнда өспеуіне себеп болады. Моши ауданының төңірегіндегі жерлерде жылына бір рет ұзақ жаңбырлы маусымда (суахили тілінде "масика" деп аталады) жүгері мен бұршақ кең көлемде өсіріледі. Сонымен қатар, Танганика егіс компаниясы Мошидің оңтүстігінде өте ірі қант құрамы бар плантация және компаниялық қалашықты басқарады. 1893 жылы Рим-католик миссионерлері Моши аймағына арабика кофе өсіруді әкелді. Килиманджароның жергілікті кооперативтік одағы 1929 жылы құрылды. 2005 жылғы Танзанияның кедейлік және адам дамуы жөніндегі есебіне сәйкес, Моши қалалық округінің 15 жастан асқан адамдар арасындағы сауаттылық деңгейі Танзанияның қалған 128 округінің кез келгенінен жоғары болды. Мошиде бірнеше жоғары білім беру мекемелері бар, олардың ішінде Килиманджаро христиандық медициналық колледжі (KCMCo), Стефано Моши еске алу университеттік колледжі (SMMUCo), Мвенге католиктік университеті (MWECAU), Моши кооперативтік университеті (MoCU), Африканың жабайы табиғатты басқару колледжі (CAWM), Килиманджаро фармация мектебі (KSP) және Танзанияның ортопедиялық технологтарды даярлау орталығы (TATCOT) бар. KCMCo – Тумаини университетінің кампусы. Ол 1997 жылы ашылып, бірқатар медициналық курстарды ұсынады. Колледж Килиманджаро христиандық медициналық орталығының кешенінде, Мошиден шамамен орналасқан. SMMUCo да Тумаини университетінің кампусы болып табылады. Ол Масока басқару оқу институты мен Мвика лютерандық Киелі кітап колледжінен құрылды. Ол Танзаниядағы Евангелистік лютеран шіркеуінің Солтүстік диоцезіне қарасты және көп кампусты университет колледжі болып табылады. Қазіргі уақытта SMMUCo-ның Масока, Мвика және Мошиде кампустары бар, ал болашақта Мачаме, Сиха және Каратуда кампустар ашу жоспарланған. MWECAU бұрын Танзанияның Сент-Августин университетінің құрамына кірген колледж. MWECAU Мошидің солтүстігінде орналасқан. 2004 жылдың мамыр айынан бастап Моши кооперативтік университеті Сокоин ауыл шаруашылығы университетінің құрамына кіретін колледж болып табылады. Бұрын Уширика колледжі деп аталған ол Танзаниядағы ең көне оқу орны және Мошидегі Сокоин жолында орналасқан. Моши кооперативтік университеті кооперативтік есеп, кооперативтік басқару және ауылдық даму салаларында 43 жылдық тәжірибе жинақтады және соңғы кезде Танзанияның ішінде және сыртындағы әртүрлі мекемелерде бухгалтерлік есеп, басқару, маркетинг, аудит және кооперативтік даму салаларындағы басқа да білімдерге ие болды. Моши кооперативтік университеті 150 студентті қабылдайтын колледжден 1500 студенттік университет колледжіне дейін өсті. CAWM көбінесе Mweka колледжі деп аталады. Ол 1963 жылы Аруша манифесті (1961) негізінде африкалық жануарлар дүниесін басқарушыларын даярлаудың алғашқы мекемесі ретінде құрылды. CAWM студенттерінің көп бөлігі SADC аймағынан келсе де, колледж Африканың жабайы табиғатына қызығушылық танытқан барлық студенттерге есігін ашады. KSP-ге Saint Luke Foundation ие, ол дәрі-дәрмек және денсаулық сақтау жүйесінде үлкен кемшіліктерге тап болған африкалық халыққа кең спектрлі қызметтер көрсету үшін құрылған тіркелген қор. KSP қазіргі уақытта әртүрлі деңгейдегі фармацевтикалық кадрларды біліктілікке негізделген диплом деңгейіне дейін даярлайтын жалғыз фармация мектебі. 1981 жылдың маусым айында Танзания және Германия Федеративтік Республикасының материалдық, қаржылық және адам ресурстарымен қолдау көрсетілген Танзанияның ортопедиялық технологтарды даярлау орталығы (TATCOT) Мошиде құрылды. TATCOT – Африкада ортопедиялық технология саласындағы курстарды ұсынатын аймақтық оқу орталығы және барлық ағылшын тілді африкалық елдерден, сондай-ақ басқа да мүдделі елдерден студенттерді қабылдайды. Бұл курстарды құрудың мақсаты – ампутациядан және басқа да нейромыскулярлық аурулардан (полиомиелит, паралич, церебральды парез, аяқ-қолдың деформациясы және жарақаттар) зардап шеккен адамдарға техникалық қызмет көрсетуді қажет ететін мамандарды даярлау. Осы мақсатта мамандарға мүгедектерге протездер, тіректер, мүгедектер арбалары және қолдау орындықтарын жасау үшін қажетті білім мен дағдылар беріледі. Мошиде бірнеше орта мектептер бар. Мемлекеттік мектептер: Мавензи орта мектебі, Моши техникалық мектебі, Моши орта мектебі және Дж. К. Ньерре орта мектебі. Жеке мектептер: Мадженго орта мектебі, Солтүстік Хайленд орта мектебі, Шығыс Африкадағы Біріккен әлем колледжі және Кибо орта мектебі. Сонымен қатар, Мошидің әрбір ауданында Рау орта мектебі және Киборилони орта мектебі сияқты қоғамдық мектептер бар. Мавензи орта мектебі 1956 жылы Мошидегі үнді мектебі ретінде бастау алған. Қазір ол 1100 оқушысы бар гүлденген мектеп. Барлық A Level оқушылары – қыздар, олар Танзанияның түкпір-түкпірінен келеді. Мектеп A Level-де суахили тілі, география, тарих және ағылшын тіліне маманданған. Мектеп кіші оқушыларға (1-4 сыныптар) екі сменалы жүйеде жұмыс істейді. Барлық пәндер ағылшын тілінде оқытылады, суахили және француз тілдерінен басқа. Мавензи мектебі 1987 жылдан бері Шотландиядағы Баки хай скулымен байланыста. Оқушылар мен оқытушылар Танзания мен Шотландия арасында көп рет сапарлаған. Шығыс Африкадағы Біріккен әлем колледжі, бұрын Халықаралық мектеп Моши (ISM) деп аталған, экспаттар мен жергілікті қауымдастықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін 1969 жылы құрылған. Мектепте Моши және Арушадағы екі кампуста 40-қа жуық ұлттан 600-ге жуық оқушы бар. Моши кампусында 25 ұлттан 190 оқушы, оның ішінде 90 жатақ оқушысы бар және балалар бағынан бастап Халықаралық бакалавр дипломына дейін толық курстар ұсынылады. Мектеп 1977 жылдан бері Халықаралық бакалавр мектебі болып табылады және Африкада IB ұсынған алғашқы мектеп болды. ISM – Танзаниядағы бастауыш, орта және дипломдық бағдарламаларды ұсынатын екі мектептің бірі. 2019 жылдың тамызында ISM әлемдегі 18-ші Біріккен әлем колледжі атанды және UWC East Africa деген атты қабылдады. Сонымен қатар, Eden Garden мектептері сияқты бастауыш, орта және жоғары білім беретін бірнеше ағылшын тіліндегі мектептер бар.

Медициналық көмек

Аудандағы негізгі жеке аурухана – Килиманджаро христиандық медициналық орталығы (KCMC), аймақтық жолдамалық аурухана. Бұл кешенде 450-ден астам төсек-орын бар және 11 миллионнан астам адамға қызмет көрсетеді. Танзанияның «Изгі самариялықтар» қоры KCMC-ді 1971 жылдың наурыз айында құрды. KCMC-ге жақын орналасқан Килиманджаро қауымдық офтальмология орталығы (KCCO) 2001 жылы құрылды және оны доктор Пол Кортрайт пен доктор Сьюзан Леваллен бірлесіп басқарады. KCCO үшін 2007 жылы бірнеше жеке тұлға мен үкіметтік емес ұйымдар қаржыландырған үш қабатты жаңа ғимарат салынды. KCCO «қауіпсіз және тиімді қоғамдық офтальмологиялық қызметтерді ұсынуға бағытталған бағдарламалар, оқыту және зерттеулер арқылы болдырмауға болатын соқырлықты жоюға» арналған. KCCO-ның Офтальмология факультеті және Килиманджаро христиандық медициналық колледжімен ресми өзара түсіністік туралы меморандумы бар, оған сәйкес KCCO көптеген оқу шараларын, семинарларды өткізуге, Шығыс Африка офтальмологиялық ресурстар орталығын қадағалауға, көз бөлімінің қызметтерін жоспарлауда кеңес беруге, көру қабілетін жоғалтудың алдын алу және емдеу немесе осы саламен байланысты эпидемиологиялық және клиникалық зерттеулер жүргізуге және комитеттерде жұмыс істеуге (нақты қаржыландыру гранттарына байланысты) жауапкершілікті өз мойнына алады немесе бөліседі. Мошиде Килиманджаро клиникалық зерттеу институты (KCRI) да орналасқан, ол KCMC-нің ғылыми-зерттеу бөлімі болып табылады. KCRI 2009 жылы Килиманджаро клиникалық зерттеу орталығынан (KCRC) өркендеді. KCRC 2006 жылы Нидерланды үкіметінің қолдауымен Нидерланды-Африка ынтымақтастығы арқылы қабілеттілікті дамыту және кедейлікке байланысты ауруларға қарсы клиникалық шаралар (NACCAP) бағдарламасы аясында құрылды. Мошидегі негізгі мемлекеттік аурухана – Мавензи аймақтық ауруханасы, ол 1920 жылға дейін неміс әскері үшін шағын медициналық пункт ретінде басталып, 1956 жылы ауруханаға айналды. Ауруханада шамамен 300 төсек бар, бірақ қаржыландыру жеткіліксіз. 2010 жылдың соңында Танзанияның Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігінің мемлекеттік және жеке ауруханаларды тексеру комитеті хирургиялық қызметтерді мерзімі белгісіз тоқтатты. Комитет төрағасы доктор Памела Сава: «Тексеру кезінде Мавензи ауруханасының операциялық бөлмесін тексердік және оның өте лас, жеткілікті желдетуі жоқ екенін анықтадық, бұл жағдай науқасқа ғана емес, оның жанындағы адамға да қауіпті» деді. Ауруханада HIV/ЖИТС-ке шалдыққан адамдарға арналған күтім және ем орталығы бар. Аурухананың физиотерапия бөлімі Норвегиямен бірлесіп студенттерді оқыту бағдарламасын жүзеге асырады, онда Норвегияның физиотерапия факультетінің екінші және үшінші курс студенттері қысқа мерзімді тәжірибе алу үшін келеді.

Жолдар

Моши Танзанияның басқа қалаларымен T2 тас жолы арқылы қосылған. Мошиден басқа қалаларға бірнеше автобус компаниялары қатынайды. Қала ішінде саяхаттау үшін жергілікті автобустар да қолжетімді.

Ауа

Килиманджаро халықаралық әуежайы, Килиманджаро әуежайын дамыту компаниясы басқарады және Моши-Аруша тас жолы бойында, Хай ауданында шамамен 40 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығынан шамамен 5 км жерде тағы бір шағын әуежай (Моши әуежайы) бар. Бұл әуежай көбінесе чартерлік және жеке рейстерді қабылдайды.

Темір жол

Танга желісі Моши қаласынан өтеді. Бұл желімен көбінесе Тангадан Моши және Аруша қалаларына цемент тасымалданады. Аруша мен Дар-эс-Саламға жүйлікті жолаушылар тасымалы жүзеге асырылады.

Жарыстар

Мошиде 2002 жылдан бері ақпан айының соңында немесе наурыз айының басында жыл сайын өткізілетін Танзанияның ең ірі спорттық іс-шарасы – Килиманджаро марафоны ұйымдастырылады. Бұл жарыс Халықаралық марафондар мен қашықтыққа жүгіру жарыстары қауымдастығының мүшесі. Туризмді дамытумен қатар, жарыс Танзанияда спортты насихаттауға көмектеседі және Танзания Туристік кеңесі, Танзания Жеңіл атлетика федерациясы және Жеңіл атлетика халықаралық қауымдастығының ресми қолдауына ие. 2015 жылы толық марафонды 313 адам, ал жартылай марафонды 2593 адам аяқтады. Жарысқа сондай-ақ 5 километрлік (3.1 миль) көңілді жүгіру де кіреді.

Хоккей

Мошиде бұрын Сикх клубы деп аталған бір хоккей алаңы бар, және ол Мошидің Моши Халса және Кили Виджана сияқты танымал хоккей командаларына үй иесі. Хоккей Мошиде кең таралған спорт түрі және жыл сайын Сикх қауымы ұйымдастыратын Ньерере кубогы сияқты турнирлер де өткізіледі.

Футбол

Мошиде әртүрлі этникалық топтар мен әлеуметтік жағдайдан келген ойыншылар футбол ойнау үшін жиналатын бірнеше футбол алаңы бар. Уширика стадионы – Танзания премьер-лигасының ішінде көптеген ресми лига матчтары өткен жалғыз толық өлшемді алаң. Басқа алаңдарға Хинду Мандал және Моши клубы кіреді.

Гольф

Мошиде екі гольф алаңы бар: Моши гимнастика клубы (MGC) басқаратын Моши гольф алаңы және TPC клубы басқаратын TPC Моши гольф алаңы. Бұл клубтар Танзания гольф одағы үйлестіретін түрлі ұлттық және аймақтық жарыстарды жыл сайын өткізеді.

Климат

Моши тропикалық ылғалды және құрғақ климатқа ие. Ауа райына жыл бойы муссондық ағын басымдық етеді. Желтоқсаннан наурызға дейін солтүстік-шығыс муссоны басым болып, жылдың ең жоғары температурасымен сәйкес келеді. Маусымнан қыркүйекке дейін оңтүстік-шығыс муссоны басым. Әлемдік муссондардың арасында ерекшелігі – Танзаниядағы екі муссон да төменгі қабатта дивергентті, шалшықты (орташа тереңдігі шамалы) және инверсиямен, құрғақ, төмен түсетін ауамен шектелген. Бұл факторлар муссон аралық ауысу кезеңдерінен басқа жыл бойы жауын-шашынның аз немесе мардымсыз болуына себеп болады. Мошидің биіктігі температураны қоршаған қалаларға қарағанда төмен ұстайды, тіпті жағалау қалаларына тән теңіздік әсер болмаса да. Түнгі температура жыл бойы салыстырмалы түрде тұрақты болады, орташа температурасы 15-17 градусқа жетеді. Мошиде қазаннан наурызға дейін күндізгі температура айқын түрде жоғарылайды, орташа ең жоғары температура 30 градустан асып кетеді, ал мамырдан тамызға дейін күндізгі температура айқын түрде төмендейді, орташа ең жоғары температура 25-26 градусқа тең. Мошиде наурыз бен мамыр айларында жауын-шашынның ең көп мөлшері байқалады, осы кезде жылдық жауын-шашынның шамамен 71 пайызы түседі.

Саясат

Моши тәуелсіздік күресінен бері оппозициялық саясаттың орталығы болып келген. Шагга тайпасының соңғы Манги Мкуу (Бас басшысы) Томас Ленана Мареалле II, сарайы Мошиде орналасқан, ол Танганьиканың тәуелсіздігі үшін жұмыс істеді, ол кезде ел британдық басқарудағы Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімдік аймағы болып еді. 1957 жылдың 17 маусымында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қамқоршылық Кеңесі алдында сөйлеген сөзінде ол Танганьика он-он бес жыл ішінде өздігінен басқаруға қол жеткізе алатынын айтты. Бұл сөз Юлиус Ньереренің сол ұйымға жасаған сөзінен бір күн бұрын айтылды. 2010 жылы «Чадма» партиясынан президенттікке кандидат болған Виллиброд Слаа Моши қалалық округінде 55,6 пайыз дауыс алды, ал жалпыұлттық сайлауда жеңіске жеткен «Чама ча Мапиндузи» партиясының өкілі Джакая Мришо Киквете 43,5 пайыз дауыс жинады. 2010 жылы «Чадма» партиясынан парламентке кандидат болған Филемон Кивелу Ндесамбуро 62,3 пайыз дауыспен сайланды. 2012 жылдың мамыр айына қарай Моши қалалық кеңесіндегі жеті арнайы орынның алтауын «Чадма» партиясының мүшелері иеленді.

Әдебиетте

1953 жылы журналист Джон Гунтер Мошиді «Сомерсет Мом егер Африка туралы жазғанда, осы секілді қаланы ойлап табуы мүмкін» деп сипаттады.