Кіріспе

Аруша қаласы – 617 631 тұрғыны бар Танзания қаласы және 2 356 255 тұрғыны бар Аруша облысының облыстық орталығы (2022 жылғы халық санауы). Аруша қаласы Меру тауының төменгі жағында, Ұлы Жарқынның шығыс тармағының шығыс жиегінде орналасқан. Қаланың климаты қоңыржай. Аруша қаласы Серенгети ұлттық саябасына, Нгоронгоро қорық аймағына, Маньяра көлі ұлттық саябасына, Олдувай шатқалына, Тарангире ұлттық саябасына, Килиманджаро тауына және Аруша ұлттық саябағындағы Меру тауына жақын орналасқан. Қала маңызды халықаралық дипломатиялық орталық болып табылады. Онда Африка Одағының Африка соты орналасқан және Шығыс Африка қауымдастығының астанасы болып табылады. 1994 жылдан 2015 жылға дейін қалада Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибунал да орналасқан, бірақ ол қызметін тоқтатты. Қазіргі уақытта ол қылмыстық трибуналдар үшін Халықаралық қалдық механизмнің штаб-пәтерлерінің бірін қамтиды. Аруша – көп мәдениетті қала, онда Танзанияның әртүрлі этникалық топтары басым: жергілікті африкалықтар, арабтар, үндістер, сондай-ақ еуропалықтар мен Солтүстік Америкадан келген азшылықтар. Аруша қаласының халқы христиандық, ислам, сикх және индуизм діндерін ұстанады.

Тарих

Арушаның қазіргі орны алғаш рет 1830 жылдары Килиманджаро тауының оңтүстігіндегі Аруша Чини қауымдастығынан келген Аруша Масаи агропасторалдық тайпасымен қоныстанды. Олар Кисонго Масаи малшыларымен астық, бал, сыра және темекі саудаласып, олардың орнына мал, сүт, ет және тері алды. 1860 жылдары Пангани аңғары сауда жолы Ескі Моши, Аруша арқылы және соңында Батыс Кенияға дейін созылғанда Арушаның азық-түліктеріне деген сұраныс күрт өсті. 1953 жылы Мау Мау көтерілісіне жауап ретінде Аруша аймағында төтенше жағдай жарияланды. Журналист Джон Гунтер сол кезде "адал Варуша тайпасы, егер британдықтар іс-қимыл жасамаса, Кикуйларға қарсы күш қолдануға дайын екенін мәлімдеді. Шенеуніктер Мау Маудың жетекші конспираторларын тұтқындады, мыңдаған адамды тексерді және мыңдаған адамды Кенияға депортациялады". 1994 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1994 жылғы 8 қарашадағы 955 қаулысымен Арушада Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибуналды орналастыруға шешім қабылдады. Трибуналдың құрылуы және оның шетелдік қызметкерлері қаланың жергілікті экономикасына әсер етіп, тұрғындардың өмір сүру құнын арттырды. Трибунал 2014 жылы таратылды, бірақ оның құқықтық жаңарушысы – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1966 жылғы қаулысымен құрылған Қылмыстық трибуналдар үшін Халықаралық қалдық механизм Арушада 2012 жылдың 1 шілдесінде ашылған филиалы арқылы қызметін жалғастыруда. Трибунал 93 адамға айып тағып, 62 адамды соттады. Аруша 2006 жылдың 1 шілдесінде Танзания үкіметі тарапынан ресми түрде қала деп жарияланды. 2013 жылы Арушадағы карьер күрт жаңбырдан кейін құлап, 14 шахтер қаза тапты.

Үкіметаралық ұйымдар

Арушада бірқатар маңызды үкіметаралық ұйымдар орналасқан. Аруша қаласы – Шығыс Африка қауымдастығының штаб-квартирасы, Халықаралық қылмыстық трибуналдардың қалдық механизмінің бөлімшесі және Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африка сотының орналасқан жері.

Әуежай

Аруша екі әуежаймен қызмет көрсетеді: халықаралық әуе саяхатшылары үшін Килиманджаро халықаралық әуежайы, Моши қаласына дейін шамамен жарты жолда, шығысқа қарай орналасқан. Бұл әуежай халықаралық және ішкі рейстерді жүзеге асырады. Аруша әуежайы қаланың батысындағы өңірлік әуе тасымалдау орталығы болып табылады және жыл сайын 87 000-нан астам жолаушыға қызмет көрсетеді.

Жол байланыстары

Жолмен саяхаттау жекеменшік автобустар арқылы Найроби, Додома, Бабати, Морогоро, Танга, Мбея, Сингида, Табора, Мпанда, Кигома, Мванза, Букоба, Иринга және Дар-эс-Салам қалаларына жасалуы мүмкін. Аруша – Каирден Кейптаунға созылатын жолдың бойында жатыр. 1930 жылдары Арушада осы маршруттың орта тұсын көрсететін белгі орнатылған. Бұл қала Каир – Кейптаун тас жолында да орналасқан.

Мәдениет

Қалада Ұлттық табиғи тарих мұражайы орналасқан, онда ертедегі адам, аймақтың өсімдіктері мен жануарлары және қала тарихы туралы үш көрме бар. Бұл Ұлттық табиғи тарих мұражайы 1900 жылдардың басында немістердің әкімшілік бекеті болып қызмет еткен. 1987 жылы ол қоғамдық мұражай ретінде ашылды және 2 миллион жылдан астам бұрын өмір сүрген адамның австралопитек ата-бабаларының үлгілері сияқты ғылыми қауым үшін маңызды экспонаттарды ұсынады. Ұхуру ескерткішіне жақын орналасқан шағын мұражай 1967 жылғы Аруша декларациясының қабылдануы туралы мәліметтерді көрсетеді.

Ғибадат орындары

Құдайға табыну орындарының ішінде көпшілік христиандық шіркеулер бар: Аруша архиепископиясы, Танзанияның Англикан шіркеуі, Танзаниядағы евангелистік лютеран шіркеуі, Танзанияның баптистер конвенциясы және Құдайдың жиналысы. Сондай-ақ, мұсылман мешіттері де кездеседі.

Білім

Арушаның көптеген балалары қаланың дерлік барлық аудандарында орналасқан мемлекеттік мектептерге қатысады. Арушада және оның төңірегінде бес халықаралық мектеп бар: Моши халықаралық мектебі (Аруша кампусы), Аруша Меру халықаралық мектебі, Брейберн мектебі, Сент-Константин халықаралық мектебі және Кеннеди Хаус халықаралық мектебі. Аруша қаласында Ұлттық туризм колледжінің Аруша кампусы, Аруша техникалық колледжі, Тенгеру қауымдастық даму институты, Нельсон Мандела атындағы Африка ғылым және технология институты, Шығыс және Оңтүстік Африка басқару институты, Даму ынтымақтастығы жөніндегі MS оқу орталығы (MS TCDC), Арушадағы Есеп институты, Орман шаруашылығы оқу институты, Олматоньи, Танзанияның жабайы табиғатты зерттеу институты, Тумайни университеті Макумира және Маунт Меру университеті орналасқан. Аркадия университеті фильм курсын ұйымдастырады, оның нәтижесінде Аруша африкалық кинофестивалі құрылды, бұл жергілікті халық жасаған фильмдерді көруге мүмкіндік береді. Фестиваль ережелері көптеген кинорежиссерлердің марапаттарға ие болуына жол береді және әр жыл сайын фестиваль үшін жаңа тақырып таңдалады. ААФФ Шығыс Африка кинофестивалімен байланысты, ол жас режиссерлерге марапаттар мен мойынұстау алуға кең мүмкіндік береді.

География және климат

Экваторға жақын орналасқанына қарамастан, Арушаның Меру тауының оңтүстік беткейіндегі биіктігі температураны салыстырмалы түрде төмен ұстап, ылғалдылықты азайтады. Жылдың көп бөлігінде салқын, құрғақ ауа басым. Температура әдетте аралығында болады, орташа жылдық ең жоғары температура шамамен 25 °C (77 °F) құрайды. Жасыл және құрғақ маусымдар анық бөлінген, сондай-ақ Үнді мұхитынан, шамамен бірнеше жүз километр шығысқа қарай, басым шығыс жел соғады. Кёппен климат жіктеу жүйесі бойынша, бұл жерде субтропикалық таулық климат (Cwb) орналасқан. Арушадан алыс орналасқан оңтүстік және батыс аймақтар тропикалық саванна климаты (Aw) деп жіктеледі. 2000 жылдан бергі тіркелген ең жоғары температура 39 °C (102 °F) болды. Ең төменгі температура 7 °C (45 °F) тіркелген. Арушада қараша мен наурыз айлары аралығында жылына орташа 29,8 күн 32 °C (90 °F) жоғары температура болады. Арушаның жылдық жауын-шашын мөлшері орташа есеппен , оның көп бөлігі наурыздан мамырға дейінгі ұзақ жаңбырлы маусымда жауады. Арушаның солтүстігі мен солтүстік-шығысындағы аудандарда Меру тауының әсерінен көбірек жаңбыр жауады және температура төмендейді, оның жаңбыр көлеңкесі таудың оңтүстік-шығыс жағына қарай созылады. Аруша және Танзанияның солтүстік таулы аймақтарында екі жаңбырлы маусымды білдіретін екіаймалы жауын-шашын үлгісі байқалады. Көптеген егістер жылына екі рет егіледі. Наурыздан мамырға дейінгі ұзақ масика жаңбыры Арушада айналасындағы аймақтарға қарағанда сенімдірек, себебі бұл Меру тауының әсерінен болады. Қысқа уақытқа созылатын уали жаңбыры одан аз сенімді, әдетте қараша және желтоқсан айларында жауады. Құрғақ киангази маусымы маусымнан қазанға дейін жалғасады. Қаланың солтүстігіндегі және солтүстік-шығысындағы жоғарырақ орналасқан жерлерде банан, кофе, кәдігі, картоп, морковь, жапырақты көкөністер және басқа да көкөністер өсіретін шаруалар қоныстанған. Солтүстік-батыс, батыс, оңтүстік-батыс, оңтүстік және оңтүстік-шығыстағы аудандарда жүгері, бұршақ және бидай өсіріледі. Гүл өсіруге мамандалған және Еуропаға экспорттайтын бірнеше компания бар, сондықтан маңызды бау-бақша шаруашылығы саласы дамыған.

Спорт

Қала Танзанияның регби ұлттық құрамасының туған жері болып табылады. Қалада халықаралық регби матчтары да өткізіледі. Ұлттық құрама сапында ойнаған Джошуа Питерсон, Джонни Уилкинсоннан кейін ең жас халықаралық регбиші атанды. 2007 жылғы Castel Beer Trophy турнирінің Оңтүстік тобы да осы қалада ұйымдастырылды. Қалада «Аруша ФК» клубы орналасқан, ол Шейх Амри Абейд есімді стадионда ойнайды және Танзания футбол лигасында қаланың намысын қорғайды. Сондай-ақ, қалада 1985 жылдан 2004 жылға дейін Меру тауы марафоны өткізілді. Бұл жарыста 1993 жылдың 1 тамызында бұрынғы қашықтыққа жүгіруші Бенедикт Ако 2:13:46 көрсеткішін тіркеп, Танзаниядағы марафондағы ең жылдам уақытты орнатып, «барлық қатысушылар» арасындағы рекордты жаңартты. 2011 жылдың 21 мамырында «Дрейк Булдогс» командасы Танзанияда өткен алғашқы американдық футбол матчында «CONADEIP All Stars» командасын 17:7 есебімен жеңді. «Аруша Мотор Спорт Клубы» (AMSC) Аруша қаласында орналасқан және қала тұрғындарына мотор спортынан ләззат алуға мүмкіндік береді. Клуб 1996 жылы Танзания үшін жаңа болған «моторлы ралли» жарысын ұйымдастыру мақсатымен құрылды, ол осы елде ойын-сауықтың жаңа түрі болды. AMSC – Танзаниядағы ең ірі клуб, ол шетелдік спортшыларды раллиге қатысуға және AMSC үшін жарысуға шақырады. 2022 жылдың 10 тамызында Арушада CAF-тің 44-ші кезекті Бас Ассамблеясы өтті, сонымен қатар жаңа Африка Супер Лигасының ресми ашылуы да осы шара аясында болды.

Танымал мәдениетте

Аруша 1962 жылы Говард Хоукс режиссерлік еткен және Джон Уэйн қатысқан "Хатари!" фильмінің түсірілім алаңы болды. Фильмнің бір бөлігі Момела көлдерінде түсірілді. Арушаның Кейптаун мен Каирдің ортасында жатқаны айтылады.