Кіріспе

Португалиядағы студенттік той – Квима дас Фитас (португал тілінде «ленталарды жағу») – кейбір португал университеттері студенттерінің дәстүрлі мерекесі, бастапқыда Коимбра университеті студенттерімен ұйымдастырылған.

Тарих

Португалиядағы студенттік дәстүрлер мен студенттік әңгімелер көп ескі және Пракс пен Латада сияқты ерекшеліктерді қамтиды, бірақ алғашқы Квима дас Фитас, яғни ленталарды салтанатты түрде өртеу, 1850 жылдары Коимбра университетінің студенттерімен ұйымдастырылды. Бұл университет елдегі ең көне университет және көп ғасырлар бойы Португалиядағы жалғыз университет болды.

Коимбра

Коимбраның ең көне және ең әйгілі Queima das Fitas студенттер комиссиясы, Associação Académica de Coimbra студенттік одағының мүшелері құраған. Коимбра университетінің (UC) әр факультетінің ленталарын рәсімдік түрде өртеу арқылы бітіру курстарын аяқтауды символдайтын мереке екінші семестрде (мамыр айының бірінші жұмасында сағат 00:00-де басталады) өтеді. Бұл Еуропадағы ең ірі студенттік мерекелердің бірі. Ол UC факультеттерінің әрқайсысы үшін сегіз күнге созылады: гуманитарлық ғылымдар, құқық, медицина, ғылым және технология, фармация, экономика, психология, білім беру ғылымдары, спорт ғылымдары және дене шынықтыру. Осы кезеңде көптеген концерттер мен қойылымдар өткізіліп, Коимбраны жанды және көркеу қалаға айналдырады. Мерекеге университет студенттерінің шеруі, спорттық іс-шаралар, гала-кеш және көптеген қоғамдық шаралар мен дәстүрлер кіреді, мысалы, тарихи түнгі студенттік фаддо серенадасы (Serenata Monumental), Коимбраның Ескі соборының баспалдағында мыңдаған студенттер, туристер және басқа да көрермендер үшін өтеді. "Тілбеу" мерекесі – студенттер мен қала тұрғындары үшін үлкен той. Май айында мерекелік шаралар бір апта бойы жалғасады, ол Коимбраның Ескі соборының алаңында дәстүрлі түнгі фадо серенадасымен басталады. Алаң қара шапан киген студенттерге толы, және рәсім бойынша, бір апта бойы қуаныш пен түнгі той-думанға сабақ ұмытылады. Мерекелердің ең басты сәті – Кортехо шеруі, ол Алтадан басталады (Жоғарғы Коимбра, университет тарихи орталығы және ректор кеңсесі мен әйгілі университет мұнарасы), түлектер өздерінің грелоларын өртегенде. Шеру Алтаның төбелерінен төмен қарай Baixa (Коимбраның орталығы, өзенге жақын) қарай бағыт алады, ондаған әсем безендірілген платформалар, әрқайсысы өз факультеттерінің түсінде, белгілі бір оқытушыларға, білім беру жүйесіне, ұлттық оқиғаларға және басшыларға қатысты сын-пікірлер жазылған плакаттарды алып жүреді. Шеруде мыңдаған "жаңа босатылған" студенттер бар, олар жоғары шляпаларымен және таяқтарымен ерекшеленеді. 1969 жылы (17 сәуірде) студенттердің Марсело Каэтаноның диктаторлық үкіметіне қарсы шыққан дағдарысынан кейін мерекелер, сондай-ақ академиялық дәстүрлердің барлық көріністері студенттер тарапынан наразылық акциясы ретінде тоқтатылды (1969 жылдың 8 мамырында шешім қабылданды). Бұл "академиялық аза тұту" (luto académico) деп аталды. Алайда, 1945 және 1974 жылдар аралығында Коимбра университеті мен басқа да университеттерде революциялық ұлтшылдыққа, еуропалық неофашизмнің саяси субмәдениетінің ықпалына бағынған радикалды оңшылдардың үш буыны болды. Бұл радикалды студенттердің күресі авторитарлық режим кезінде Португалия империясын қорғаумен байланысты болды. Мерекелер 1980 жылы, мерекені қарсы алған солшыл студенттер мен оны қайта бастағысы келген консервативті студенттер арасындағы қақтығыс кезінде қайта басталды. Бұл күрес біраз уақытқа созылды, бірақ "Кейма дас Фитас" енді тек солшыл радикалды студенттік қозғалыстардың шағын бөлігімен ғана таласады. Қазіргі уақытта сыра өнеркәсібі Коимбраның Квейма дас Фитас фестивалінің маңызды демеушісіне айналды, бұл фестивальге бүкіл елден, тіпті Испаниядан келген жастар арасында танымал болып, одан да кең көлемде жарияланды. Фестиваль аптасында Лиссабон немесе Порто сияқты басқа да университеттердің студенттері мен мыңдаған басқа да қонақтар оны көруге келеді. Бұл танымалдылықтың өсуі фестивальдің айтарлықтай өзгеруіне, одан әрі кәсібилендіруіне және оны 19-шы ғасырдың соңында пайда болғаннан бергі үлкен қашықтыққа жылжытуға әкелді. Дәстүрлі немесе солшыл көзқарастағы студенттер бұл жағдайды кейде өздерінің "мистикасы" мен дәстүрлерін коммерцияландыру мен тауарландырудың артуы деп сынады.

Лиссабон

Лиссабонда, Ұлы Лиссабон аймағының колледждері мен университеттерінде оқып жүрген жоғары білім алушылар Академиялық апта (Semana Académica) ұйымдастырды, оның ішінде ленталарды өртеу сияқты көптеген дәстүрлі іс-шаралар мен мәдени көріністер өтті: студенттерге арналған ашық ауада католик миссасы, түнгі студенттік серенада, Лиссабон көшелерімен студенттер шеруі және жыл сайын дәстүрлі түрде өткізілетін музыка фестивалі.

Порто

Порто қаласының Queima das Fitas мерекесінің тамыры 1940 жылдардың басына дейін жетеді. Бұл мамыр айының бірінші аптасында, оқу жылының соңғы емтихандарына дайындық басталар алдында өтетін маңызды шара. Аптаның барысында 12 іс-шара өтеді: жексенбі күні Монументальдық серенададан басталып, сейсенбі күні Cortejo Académico шеруімен мәдени деңгейіне жетеді. Осы шеруде қаланың университеттері мен жоғары оқу орындарының студенттері қала орталығындағы көшелермен қала әкімшілігіне дейін жүріп өтеді, онда оларды қала әкімі құрметпен қарсы алады (және студенттер де әкімге жауап қайтарады). Апта бойы қала саябағының жанындағы Queimódromo алаңында концерттер тізбегі ұйымдастырылады. Дәстүр бойынша, екінші курс студенттері алкогольдік сусындар сататын шағын шатырлар тіктейді, осы арқылы соңғы курстағы саяхатын қаржыландырады. Шеру кезінде әртүрлі курс студенттері әртүрлі міндеттерді орындайды: соңғы курс студенттері (түлектер) факультетінің түсіне сай келетін цилиндр мен таяқ киеді; екінші курс студенттері шапандары толық жабысқан дәстүрлі костюмдерін киеді; ал бірінші курс студенттері (әкіммен амандасқаннан кейін екінші курсқа өтетін) әдетте қуыршақ киімдеріне байланысты карнавалдық атрибуттары бар көңілді киімдер киеді, факультеттерінің түсінде ән шырқайды, топтық билер орындайды, көбінесе қысымға ұшырайды және қала әкімдігіне жеткенде әкімнің алдынан қол-аяқтарымен иеленіп өтеді. Портодағы Queima мерекесі 1974 жылғы революциядан кейін қайта жанданған алғашқы шара болды. 1978 жылы бірнеше факультеттердің қатысуымен және қарсылыққа тап болған Mini Queima сынаққа ұшырады. 1979 жылы дерлік құпия ұйымдастыру комитеті құрылып, Инженерлік, Медицина, Экономика, Фармация, Әдебиет, Ғылым сияқты көптеген мемлекеттік факультеттердің студенттерін біріктірді. Бұл команда мерекеге қарсы болған солшыл студенттердің бойкот әрекеттерін сәтсіз етіп, академия мен қалаға салт-дәстүрлі шаралардың толық спектрін ұсынды. Бұл шаралар сенбі күні түнгі сағат 00:01-де басталатын дәстүрлі Коимбра фаду әндерімен сернададан басталып, әр факультеттің түсімен безендірілген студенттердің портфельдерін баталау, ақын Педро Хомем де Меллоның (кейбір түпнұсқа және қуанышпен ұсынған) өлеңдері жазылған шағын картон портфельдерді сатудан түскен табысты қайырымдылыққа жұмсау, бірнеше кештер, митинг қағаздары, Garraiada (кішкентай бұқалармен ұйымдастырылған көңілді шайқас) және, ең бастысы, 150 000-нан астам адамды тартқан және Порто қаласының орталығын бірнеше сағатқа тоқтатып, студенттерге қолдау көрсеткен және Queima мерекесінің қаланың тойларындағы орнын көрсеткен үлкен шеруді қамтыды.

Марлон Коррейаның өлтірілуі

2013 жылдың мамыр айының басында 24 жастағы Марлон Корреа, Порто университетінің Спорт факультетінің студенті, Квимодромода қанымен құйрылды. Бұл оқиға, қатты қаруланған топ билет кассасынан ақша ұрлауға тырысып, нәтижесінде Марлонды отпен атқан кезде болды. Бұл сол жылы фестивальдің өтуіне кедергі келтірмеді және Марлон "Bênção das Pastas" деп аталатын рәсімде құрметпен еске алынды. Қылмыс 2035 жылы тоқтатылады, ал Бас прокуратураның тапсырмасымен сегіз жылдан астам уақыт бойы билік органдары "Grupo de Coimbrões" және "Grupo da Cruz de Pau Matosinhos" сияқты зорлық-зомбылық топтарын тергеді, тіпті алты адамды күдікті ретінде тартты. Дегенмен, 2023 жылға дейін ешбір күдікті сотқа жіберілмеді, ал Порто қаласында Queima das Fitas фестивалін ұйымдастыратын студенттік федерация FAP, құрбанның ата-анасына өтемақы төлеуден босатылды, себебі FAP уақытша жұмыс беруші және іс-шара ұйымдастырушысы ретінде ешқандай құқық бұзушылық немесе кінәлік анықталған жоқ.