Кіріспе

Эпидермистің ең сыртқы қабаты

Stratum corneum (латын тілінен аударғанда «мүйізді қабат») – эпидермистің ең сыртқы қабаты. Өлі тіндерден тұратын ол, астыңғы тінді инфекциядан, дегидратациядан, химиялық заттардан және механикалық әсерден қорғайды. Ол ядролары мен жасуша органеллалары жоқ 15–20 қабаттан тұратын жалпақ жасушалардан құралған. Оның қасиеттерінің ішінде механикалық серпілу, соққыға төзімділік, су ағыны мен ылғалдылықты реттеу, микроорганизмдердің көбеюін және енуін реттеу, цитокин активтендіру және дендриттік жасушалардың әрекеті арқылы қабынуды бастау, сондай-ақ токсиндерді, тітіркендіргіштерді және аллергендерді өткізбеу үшін таңдамалы өткізгіштік бар. Оның жасушаларының цитоплазмасында жібектей кератин көрінеді. Бұл рогоциттер керамидтер, холестерин және май қышқылдарынан тұратын липидтік матрицаға енген. Десквамация – stratum basale қабатында пайда болатын көбейіп жатқан кератиноциттердің мөлшерін теңестіретін, stratum corneum бетінен жасушалардың түсіп тозу процесі. Бұл жасушалар эпидермис арқылы бетке қарай шамамен он төрт күнге созылатын сапар жасап миграциялайды.

Құрылымы

Адамның мүйіз қабаты бірнеше қабатты жалпақ мүйіз жасушаларынан тұрады, олар екі қабатқа бөлінеді: дисъюнкт қабаты және компакт қабаты. Терінің қорғаныш қышқыл мантиясы мен липидтік тосқауыл дисъюнкт қабатының үстінде орналасқан. Дисъюнкт қабаты – терідің ең жоғарғы және бос қабаты. Компакт қабаты – мүйіз қабатының салыстырмалы түрде терең, тығыз және байланысқан бөлігі. Дисъюнкт қабатының мүйіз жасушалары компакт қабатының мүйіз жасушаларына қарағанда ірі, берік және су өткізбейтін болып келеді. Осмостық өткізгіштікті зерттеулер компакт қабаты екі қабаттан тұрады деген жораманы ұсынады. Осы қабаттардың үстіндегі дисъюнкт қабаты, сондай-ақ дисъюнкт қабатының ең төменгі қабаты (екі есе бүктелуі) ісінуге қабілетті. Дегенмен, олардың арасындағы компакт қабатының бірінші қабаты шектеулі ісіну қабілетіне ие және мүйіз қабатының тосқауылдық қызметін қамтамасыз етеді.

Функция

Корнификация кезінде тірі кератиноциттер тірі емес корнеоциттерге айналады, осы процесте жасуша мембранасы керамидтер қабатымен алмастырылады, олар құрылымдық белоктардан тұратын қаптамаға (корнификацияланған қаптама) ковалентті байланысады. Бұл қабатты тұрақтандырып, құрылыс қышқылы (ашық фаза) қалыптастырады, бұл жасушаларға кератинге шоғырлануға және оларды әдеттегідей қалың, біріктірілген қыртыс қабатына (SC) дейін көтерілуден бұрын қатайтуға мүмкіндік береді. Ауыр құрылымдық жүктемелердің механикалық кернеуі осы аймақтарда SL фазасын тудырады, олар заттарды ұстап тұру, тозуға немесе соққыға төтеп беру және жарақат алудан сақтау үшін қосымша қорғанысқа мұқтаж. Жалпы, қыртыс қабаты 15-20 қабат корнеоциттерден тұрады. Қыртыс қабатының қалыңдығы 10-40 мкм аралығында болады. Жорғалаушыларда stratum corneum тұрақты және тек қарқынды өсу кезеңінде, экдизис немесе түлеу процесінде жаңасымен алмастырылады. Бұл бета-кератиннің болуымен қамтамасыз етіледі, ол тері қабатын әлдеқайда қатаң етеді. Адамның алқанында сағатына 1 см² жерге шамамен 1300 жасуша түсіп жатады. Stratum corneum денедегі ішкі құрылымдарды сыртқы зақымданулардан және бактериялық инфекциядан қорғайды.

Тері аурулары

Эпидермалық компоненттердің бұзылуынан тері кедергісінің функциясын дұрыс сақтамау тері ауруларына алып келуі мүмкін. Мысалы, протеаза ингибиторы LEKTI-нің бұзылуы нәтижесінде калликреиндердің активтілігін реттеудің қате болуы Netherton синдромына – денені әлсірететін ауруға себеп болады. Гиперкератоз – мүйіз қабатының қалыңдауы, бұл терінің көптеген ауруларында кездесетін белгісіз көрініс.