Кіріспе

Американдық олимпиадалық жүзуші (1950 жылы туған)

Марк Эндрю Спиц (1950 жылдың 10 ақпанында туған) – американдық бұрынғы кәсіби жүзуші және тоғыз дүркін Олимпиада чемпионы. Ол 1972 жылы Мюнхенде өткен жазғы Олимпиада ойындарында ең табысты қатысушы болып, жеті алтын медальді әлемдік рекордтық уақыттарда жеңіп алды. Бұл жетістік 36 жыл бойы бұзылмаған рекордты орнатты, бірақ 2008 жылы Пекинде өткен жазғы Олимпиада ойындарында сегіз алтын медаль жеңіп алған американдық Майкл Фелпс осы көрсеткішті басып өтті. Алайда, Фелпс Спиц сияқты жеті әлемдік рекордты жаңартты. 1968 және 1972 жылдар аралығында Спиц тоғыз Олимпиада алтыны, бір күміс және бір қола медалін, сондай-ақ бес Пан Америка алтынын, 31 Аматорлық Атлетика Одағы (AAU) титулын және сегіз Ұлттық Колледждік Атлетика Ассоциациясы (NCAA) титулын жеңіп алды. Ол сол жылдары 35 әлемдік рекордты орнатты, оның екеуі іріктеу кезеңдерінде және ресми емес жағдайларда тіркелді. Swimming World журналы оны 1969, 1971 және 1972 жылдары «Жылдың әлемдегі үздік жүзушісі» деп таныды. Ол Олимпиада ойындарында тоғыз алтын медаль жеңіп алған үшінші спортшы болды.

Ерте өмір

Спитц 1950 жылдың 10 ақпанында Калифорния штатының Модесто қаласында Ленор Сильвия (Смит) мен Арнольд Спитцтің үш баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның отбасы еврейлерден, әкесінің әулеті Венгриядан, ал анасының, бастапқыда "Склотковик" тегі болған, әулеті Ресейден шыққан. Спитц екі жасқа толғанда, оның отбасы Гавайи аралының Гонолулу қаласына көшіп, ол күн сайын Вайкики жағажайында жүзген. "Сіздер сол кішкентай баланың теңізге қалай шапқындап кіретінін көргенде, таң қалар едіңіздер. Ол өзіне-өзі зиян келтіруге асығысқандай жүгіріп бара жатқандай көрінетін", - деді Ленор Спитц 1968 жылы "Time" журналының тілшісіне. Спитц 14 жасқа келгенде, оның отбасы Санта-Клараға көшіп, ол Санта-Клара жүзу клубына қосылып, жаттықтырушы Джордж Ф. Хейнстен оқытылды.

Макаби ойыны

Шпиц өзінің алғашқы халықаралық жарысында 1965 жылы Израильде өткен Макабиада ойындарында жүзіп шықты. 15 жасында және 130 фунт салмағында ол Тель-Авивте 400 метрге еркін жүзу, 1500 метрге еркін жүзу, 400 метрге жеке стиль және 800 метрге еркін стиль эстафетасында төрт алтын медаль жеңіп алды және Ойындардың ең үздік спортшысы деп танылды. Ол 1969 жылы Мексика Олимпиадасынан кейін қайтадан жарысу үшін Израильге оралды, 1969 жылғы Макабиада ойындарында. Бұл жолы ол алты алтын медаль жеңіп алды. Ол тағы да Ойындардың үздік спортшысы атанды. 1985 жылы Шпиц 1985 жылғы Макабиада ойындарын ашу үшін маштапты жақты жақты. 2005 жылы ол 2005 жылғы Макабиада ойындарында АҚШ делегациясының құрамында болды. Ол Вирджиния штатының Ричмонд қаласында өткен JCC Макабиада ойындарының ашылу салтанатында сөз сөйледі. Ричмондтағы Вайнштейн JCC 2005 жылғы ойындардың қабылдаушы орталықтарының бірі болды, онда 1000-нан астам жасөспірім әртүрлі спорт түрлеріне, оның ішінде жүзуге қатысты.

Пан-Америкалық ойындар

1967 жылғы Панамерикан ойындарында ол бес алтын медаль жеңіп алып, бұл рекорд 2007 жылға дейін сақталды. 2007 жылы бразилиялық жүзуші Тиаго Перейра Рио-де-Жанейрода өткен XV Панамерикан ойындарында алты алтын медаль жеңіп, осы көрсеткішті жаңартты.

Колледждік оқыту

1968 жылғы Олимпиада ойындарында Шпиц өзінің нәтижесіне көңіл бөлді. 1969 жылғы қаңтарда ол Индиана университетіне оқуға түсті, оның Мексика қаласындағы Олимпиада жаттықтырушысы да сол адам болды. Ол Индиананы және Консилманды таңдауды «өмірімдегі ең маңызды шешім (және) ең дұрысы» деп атады. Индианада оқыған кезінде Спитц сегіз жеке NCAA титулын жеңіп алды. 1971 жылы ол АҚШ-тың үздік әуесқой спортшысы ретінде Джеймс Э. Салливан сыйлығына ие болды. 1972 жылы Чикагодағы Портж Паркте өткен АҚШ Олимпиадалық жүзу сынақтарында Спитц бірнеше әлемдік рекордты жаңартты. Әріптестері оны «Акула Марк» деп лақап берді.

Зейнеткерлік

Мюнхен Олимпиадасынан кейін Спитц 22 жасында спорттан қанағаттанды. 41 жасында ол 1992 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қайта оралуға тырысты, режиссер Бад Гринспен оған біліктілікке қол жеткізсе миллион доллар сыйлық ұсынғаннан кейін. Спитцтің қайта оралу әрекеті Parade журналының мұқабасында жарияланды және Sports Illustrated мен Esquire журналдарында да жарысалды. Гринспеннің камераларымен түсірілген Спитц Олимпиадалық нормативтен екі секундқа қалып қойды және іріктеуден өте алмады.

Кино және теледидар мансабы

22 жасында бәсекелі жүзу спортын қоршағаннан кейін, оны «Уильям Моррис» агенттігі басқарды. Олар оның спорттағы жетістіктерінің арқасында оның аты әйгілі болған кезде оны шоу-бизнеске енгізуге тырысты. Спитцтің жүзу костюмі мен жеті алтын медалін бейнелейтін плакат оны Бетти Грейблден кейінгі ең танымал суретке айналдырды. Спитцтің теледидардағы тұңғыш дебюті 1972 жылғы 5 қазанда эфирге шыққан Боб Хоуптың арнайы бағдарламасында тіс дәрігері рөлінде болды. 1973–1974 жылдары Спитц Джонни Карсонның «The Tonight Show Starring Johnny Carson» және «The Sonny & Cher Comedy Hour» бағдарламаларында пайда болды. «Emergency!» теледрамасында ол Пит Барлоу рөлін сомдады, оның әйелі (Спицтің әйелі Сьюзи сомдады) толып тұрған жәшікте сақталған тапаншадан кездейсоқ оққа ұшырайды. 1973 жылдың қыркүйегінде ол Калифорния губернаторы Рональд Рейганның «The Dean Martin Celebrity Roast» бағдарламасында қысқа ғана пайда болды. 1976 жылы Спитц «ABC Sports» телеарнасында жұмыс істеді және 1976 жылғы Монреальдегі жазғы Олимпиада ойындары мен 1984 жылғы Лос-Анджелестегі жазғы Олимпиада ойындарын қамтитын көптеген спорттық хабарларды дайындады. 1985 жылы ол «Өмірлік сын-қатер» телешоуында теледидар комментаторы ретінде пайда болды. Ол біраз уақыт тележүргізуші болып жұмыс істеді, бірақ бірнеше жылдан кейін ол көпшілік назарынан мүлдем шығып кетті. Фильмді Квентин Тарантино мен Люси Лю атқарушы продюсерлік етті және ол «Tribeca Film Festival» кинофестивалінде көрсетілді. 1998 жылы ол Эвел Книвелмен бірге «PlayStation» үшін телерекламада түсті. 1982 жылы бестселлер автор Клайв Касслер Марк Спитцті «Тынық мұхитының құйыны!» романында, Дирк Питтің өмірбаянды әңгімесінде еске алды. 2004 жылы ол «Sprint PCS» үшін телерекламада пайда болды. Содан кейін 2007 жылдың қараша айында Спитц Аманда Бердтің алғашқы телерекламасында (GoDaddy үшін) өзінің жеті Олимпиада медалін (1996 мен 2004 жылдар аралығында жеңіп алған) көрсетті. Реклама «Дүрбелең» деп аталды. Сондай-ақ, 2007 жылы ол «Orbitrek Elite» фитнес жаттығуларының жарнамалық ролігінде пайда болды. 2012 жылы Спитц тестостеронға қосымша «Ageless Male» жарнамасында пайда болды. 2019 жылғы жарнамада Спитц «KardiaMobile» жеке ЭКГ құрылғысын таныстырды. 2022 жылы Спитц «Relief Factor» денсаулыққа қосымшасын қолдады.

Отбасылық өмір

Олимпиададан оралғаннан кейін Спитц Сузи Вайнермен қарым-қатынас бастады, ол UCLA театрының студенті және толық емес уақытта модель болған, сонымен қатар оның әкесінің бизнес таныстарының бірінің қызы еді. Мюнхен Олимпиадасынан кейін бір жылдың ішінде, 1973 жылғы 6 мамырда олар үйленді. Спитц және оның әйелі Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында тұрады.

Білім

1968 жылдан 1972 жылға дейін Индиана университетінде Спитц стоматолог болуға дайындалып оқыған студент және Phi Kappa Psi бауырластығының мүшесі болды. "Time" журналы одан Олимпиададан кейін стоматологиялық факультетке оралуға ниетті емесін сұрады. "Мен орта мектепте оқыған кезден бастап тіс дәрігері болғым келді, және 1972 жылдың көктемінде стоматологиялық факультетке қабылдандым. Баруды жоспарлап жатқанмын, бірақ Олимпиададан кейін басқа мүмкіндіктер туды. Мен теледидарда сұхбаттасып, лекциялар оқыдым, содан кейін оқиғалар өздігінен дамыды." Спитц 1972 жылы Индиана университетін бітірді.

Жүзуден кейінгі мансап

1972 жылғы Олимпиададан кейін Шпиц АҚШ-қа оралғаннан кейін, ол бірнеше табысты корпоративтік келісімшарттар жасады. Ол екі жыл ішінде шамамен 7 миллион доллар тапты. 2007 жылы Спитц: «1972 жылы бір миллион доллар бүгінде 10 миллионнан астам долларға бағаланады», – деді. «Мен өте жақсы өмір сүрдім, рахметімді білдіремін». Спитц былай қосты: «Мен пионер болдым деп айта аламын. Менің алдымда Олимпиадаға қатысқан ешкім де осындай мүмкіндікті осылай тиімді пайдаланған жоқ. Бұл уақытқа, жарнамаға, экономикаға және ең бастысы, сыртқы түріне байланысты. Мен ешқашан «сұлулықтан мүсінсіз» журнал көрген емеспін. Міне, біздің қоғам осындай. Бұл дұрыс емес десем де, факт осы». Спитц жылжымайтын мүлік компаниясын құрды. Оның ресми сайтында айтылғандай, Шпиц корпоративтік өкіл және мотивациялық спикер ретінде жеке жұмыс істейді. Бірақ Sports Yahoo! оның акциялар брокері және мотивациялық спикер екенін хабарлайды. Бір сұхбатта: «Спитц 2002 жылы акциялар брокері болып жұмысқа орналасып, кейін жеке капиталға көшкен. Қазір ол «су бизнесі» деп атап жүрген су құю зауытын салу бойынша келіссөздер жүргізіп жатыр. Ол және оның серіктесі иеленген суға толы жерде осы зауыт салынуы мүмкін». Спитц бұрынғы НБА ойыншысы Рик Барримен бірнеше кәсіпкерлік жобаларды жүзеге асырды. Ол әлемді аралап, жылына шамамен 25 лекция оқиды. Оның өмірбаяны, Рихард Дж. Фостердің «Олимпиада чемпионының ерекше өмірі» деген кітабы 2008 жылдың шілдесінде жарық көрді. 2012 жылдың шілдесінде ол Стамбулдың 2020 жылғы жазғы Олимпиадасын қабылдау ниетін қолдады, бірақ бұл құрмет Токиоға бұйырды.

Әуесқойлықтары

Оның хоббиі - желкендесу, шаңғы тебу және өнер туындыларын жинау.

Олимпиада кезінде танымал мүйіз

Басқа жүзушілер, ерлер де, әйелдер де денедегі түктерін қырқып жүрген дәуірде ол мұртпен жүзді. Ол неге мұрт өсіргені туралы сұраққа: "Колледждегі жаттықтырушым мен мұрт өсіре алмаймын деді, содан өсірдім" деді. Оны өсіруге төрт ай кетті, бірақ Шпиц оған риза болды, мұртты "сәттілік әкелетін нәрсе" деп санады. Марк Шпицтің айтуынша: "Олимпиадаға барғанда мұртты қырқып тастауға ниеттендім, бірақ осы мұрт туралы көп пікір естідім – бәрі оны талқылап жатты, сондықтан оны сақтап қалдым. Орыс жаттықтырушысымен әзілдестім, ол менің мұртым жүзуді баяулата ма деп сұрады. Мен: 'Жоқ, керісінше, ол аузымнан суды ығыстырып, арт жағымды көтеріп, суда оқ тәрізді пішінге түсіреді, соның арқасында мен жақсы жүзе алдым' дедім". Sports Illustrated журналында жарияланған мақалаға сәйкес, 1988 жылдың 14 ақпанында бір жыл бойы мұртын қырқып алу туралы айтқаннан кейін ол оны қырқып тастады. "Ол мұртпен өте жақсы көрінеді, қате түсінбеңіз", - деді әйелі Сюзи, "бірақ мұртсыз да өте сүйкімді". Ол неге қырқып тастағанын сұрағанда: "Біріншіден, енді мен жүзбеймін; екіншіден, ол ағара бастады; үшіншіден, әйелім мені де, отбасым да мұртсыз көрген емес. Мен мұртсыз бақыттымын" деді. Сондай-ақ, 2008 жылдың 14 маусымында KCRA арнасының жүргізушісі Майк Теселлмен тікелей эфирдегі сұхбатында мұрты туралы айтты, Шпиц оның ағарып кеткендіктен енді сол мұртты ұстамайтынын мәлімдеді.

Денсаулық сақтау мәселелері

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Спицке қышқыл рефлюкс ауруы диагнозы қойылды, оның дәрігері оның мансабының барысында осы аурудан зардап шеккенін айтады. "Олимпиадалық жаттығуларым барысында мен [қышқыл рефлюкс] белгілерін хлордың көп мөлшерде әсер етуіне және жүзуден бұрын мен кейін тым ерте тамақтануға байланысты деп ойладым", - дейді Спитц. "Бірақ 1976 жылы Монреальдегі Олимпиадалық хабар тарату мансабыма бұл белгілер кедергі келтіре бастағанда ғана, зейнеткерлікке шыққаннан кейін төрт жыл өткен соң, мен қандай да бір мәселе бар екенін күдіктендім". Ол сондай-ақ жоғары холестерин деңгейі және басқа да созылмалы денсаулық мәселелері бар екенін хабарлады. "Көп адам менің холестеринім жоғары екеніне сенбейді, бірақ бұл факт", - деді Спитц. "Дәрігерім диета мен жаттығулар холестеринді қалыпқа келтіру үшін жеткіліксіз екенін айтқандықтан, мен күнделікті дәрі қабылдаймын". Ол "Медко" компаниясының – дәріханалық қызметтерді басқару компаниясының – төленген өкілі болып табылады.

Есірткіге қарсы тест жүргізу туралы пікірлер

Марк Шпиц жүзу спортының екі әлемдік ұйымы – FINA және ХОК-ті спорттан допингті толыққанды жоюға жасаған толық емес әрекеттеріне қатысты сынды жиі айтады. Ол допингсіз қатысуды бақылау және ынталандыру үшін жеткілікті шаралар қолданылмай отыр деп санайды. 1998 жылы ол ФИНА-ны допингке қарсы күрестегі "ұятты" әрекеттері үшін сынап, барлық белгілі препараттарды тексеруге шақырды. 1999 жылдың қыркүйегінде Шпиц ХОК-те көптеген препараттарды анықтау технологиясы бар екенін, бірақ ХОК мүшелерінің наразылығына байланысты оны пайдаланудан бас тартатынын мәлімдеді. Австралиядағы радио сұхбатында Шпицтің сөзінде: "Олар барлық препараттарды тексергісі келмейді, себебі телеарналардан зор қысым бар. Олар финалда әлем рекордтарын жаңартқан спортшылардың қатысуымен жарыстарды көрсеткісі келеді. Медальдардың құндылығы мен жеңістің мәнін допингпен байланыстырып, төмендетпегісі келеді. Бәрі рейтинг пен коммерциялық уақыт сату, ақша туралы. Халықаралық Олимпиада комитеті телеарналардың қалтасына қол созып отыр, сондықтан олардың не істеуі керек және не істеп жатқаны арасында мүдделер қақтығысы бар" делінген. 2008 жылдың тамызында Los Angeles Times газеті Шпицтің допингке қарсы тестілеу тақырыбын талқылауын жалғастырып жатқанын және "ХОК-тің жақсы шоуды талап ететін демеушілері бар" дегенін хабарлады. Теледидар осы жақсы шоуға құқық алу үшін ХОК-ке ақша төлейді, демеушілер де соны қалайды. Допинг туралы жаңалықтар мен оқиғалар жақсы шоу емес. Адамдар спортшылардың медальдарынан айырылатынын көруге қызығушылық танытпайды".