Кіріспе

Британдық жүзуші (1848–1883)
арнаны жүзіп өткен адам

Капитан Мэтью Уэбб (19 қаңтар 1848 – 24 шілде 1883) – ағылшын теңізшісі, жүзуші және каскадер. Ол спорт үшін жасанды көмек құралдарын пайдаланбастан Англия-Франция арнасын жүзіп өтіп бұрынғы адам ретінде тарихқа енді. 1875 жылы Уэбб Дуверден Кале қаласына 22 сағаттан кем уақытта жүзіп жетті. Бұл оған үлкен даңқ әкелді, және ол көпшілік алдында көптеген тәуекелді әрекеттер жасады. Ол Ниагара сарқырамасының астындағы Ниагара шатқалын жүзіп өтуге тырысқанда қаза тапты, бұл мүмкін емес деп жарияланған еді.

Ерте өмір және мансап

Вебб Шропширдегі Доули (қазіргі Телфордтың бөлігі) қаласындағы Хай-стритте хирургтің он төрт баласының бірі болып дүниеге келді. Мэтью Вебб және оның әйелі Сара Картрайт Вебб 1849 жылы отбасымен бірге Мадли Хай-стритке, ал 1856 жылы Коалбрукдейлдегі Истфилд Хаусқа көшіп барды. Ол Коалбрукдейлдегі Северн өзенінде жүзуді үйренді. 1860 жылы он екі жасында екі жылға HMS Conway оқу кемесіне қабылданды, содан кейін сауда флотына қосылып, Ливерпульдегі Rathbone Brothers компаниясында шәкірт болып жұмыс істеді. Нью-Йорктен Ливерпульге бағытталған Cunard Line компаниясының «Россия» кемесінде екінші офицер болып қызмет еткен кезде Вебб Атлантиканың ортасында теңізге секіріп, суға батып кеткен адамды құтқаруға тырысты. Адам табылмады, бірақ Веббтің батылдығы оған 100 фунт стерлинг және алғашқы Стэнхоуп медалі сыйлады, сонымен қатар оны британ баспасөздерінің батыры етті. 1863 жылдың жазында Вебб үйде болғанда, 12 жасар інісі Томасты Айронбридж маңындағы Северн өзенінде суға батып кетуден құтқарады. Оның алғашқы жаттығуларын Ламбет ваннасының «профессоры» Фред Беквит қолдады. Беквит Веббке Темза өзенінде шақырымдармен жүзуге мүмкіндік беріп, көрермендерге тамаша көрсетті. Вебб «шамамен алты шақырым» (10 км) жүзіп өтті, бірақ халықтың ықыласының жетіспеуі Беквиттің ақшасын жоғалтуына әкелді. Осыдан кейін Вебб басқа менеджерді іздеді. 1875 жылдың 12 тамызында Вебб алғаш рет Ла-Манш бұғазын жүзіп өтуге тырысты, бірақ қатты жел мен нашар теңіз жағдайы оны жүзуді тоқтатуға мәжбүр етті. 24 тамызда ол Дувердегі Адмиралтействолық пирстен суға секіріп, екінші рет жүзуді бастады. Оған үш эскорттық қайық сүйемелдеді және ол дельфин майымен майланып, бірден кеуде соғысымен суға бет алды. Медуза шаққандарына қарамастан, шамамен 21 сағат 40 минуттан кейін ол қолдан жасалған құралдарсыз Ла-Манш бұғазын жүзіп өтіп, бұл көрсеткен алғашқы жүзуші болды; 1875 жылдың маусымында америкалық Пол Бойтон 24 сағатта жүзіп өтті, бірақ үрмелі костюм киген еді.

Кейінгі өмірі

Рекордтық жүзуден кейін Уэбб ұлттық және халықаралық құрметке ие болды және кәсіби жүзуші ретінде мансап жасады. Ол "Жүзу өнері" атты кітап жазды және ескерткіш керамика сияқты тауарлар үшін өзінің атын лицензиялады. Оның атымен бір марка спичка аталды. Ол көрмелік жүзу жарыстарына және суға толы резервуарда 128 сағат бойы жүзу сияқты трюктарға қатысты. 1879 жылдың мамыр айында Уэбб Ламбет ванналарында Англияның жүзу чемпионатында басқа қалалардың чемпиондарымен бәсекелесіп жеңіске жетті. Ол алты күн бойы күніне он төрт сағаттан жүзіп, 74 шақырым қашықтықты еңсерді. 1879 жылдың қыркүйегінде ол Пол Бойтонға қарсы әлем чемпионатында сынға түсті. Уэбб жеңіске қол жеткізді, бірақ алдау жасады деген айып тағылды, сондықтан жүлде ақшасы берілмеді. 1883 жылдың 24 шілдесінде ол Ниагара шарлауының аспалы көпіріне жақын жердегі шағын қайықтан өзенге секіріп, жүзуді бастады. Сол кездегі мәліметтерге сәйкес, Уэбб жүзудің алғашқы бөлігінен сәтті өтіп, бірақ бұрқанақтың кіреберісіне жақын орналасқан өзен бөлігінде қаза тапты. Уэбб Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауындағы Оуквуд зиратында жерленді.

Мұра

1909 жылы Уэббтің ағасы Томас Доулиде ескерткіш ашты. Оның бетіне: "Ешқандай үлкен іс оңай болмайды" деген қысқаша жазу жазылған. 2009 жылдың ақпанында жүк көлігі ескерткішке соқтығысқаннан кейін, ол жөндеуге алынып, демонтаждалды. Ескерткіш толыққанды қалпына келтіріліп, 2009 жылдың қазан айында Хай-стриттегі тұғырына қайта орнатылды. Қаладағы екі көше (Капитан Вебб Драйв және Вебб Крессент) және Доулидегі Капитан Вебб атындағы бастауыш мектеп оның құрметіне аталды. Веббтің Дуверде мүсіні орнатылған, ал оның портреті бар ескерткіш тақташасы Коулбрукдейл шіркеуінде ашылды. Шропшир штатының Ньюпорт қаласындағы Хабердашерс Адамс грамматикалық мектебінің Вебб үйі оның есімімен аталады. 1986 жылы Дэвид Эльдервик "Ешқандай үлкен іс оңай болмайды" атты Уэббтің өміріне арналған кітап жазды. Кітаптың слоганы: "Англия арнасын жүзіп өтетін алғашқы адам – капитан Мэтью Уэббтің тарихы". 1981 жылдың 25 тамызында америкалық Чарльз Чапман Англияның Дувер қаласынан Францияның Кале қаласына дейін Англия арнасын жүзіп өтетін алғашқы қара нәсілді жүзуші болды. Бұл күн Веббтің 1875 жылы тарихи жүзуіне дәл 106 жыл толуымен сәйкес келді. Мэтью Веббтің шөбересі Эдвард Вебб, 1992 жылдың 12 қыркүйегінде Нотингхем қаласынан Англия арнасын жеке парашютпен (парапланмен) кесіп өтетін алғашқы адам атанды. Бұл оның атасы Ла-Манш арнасын кесіп өткеніне 117 жыл өткен соң болды. Эдвард сол кезде 20 жаста болған, алайда бұл жетістік Christian Rescue Services Young Children in Need қайырымдылық қорына 2,5 миллион фунт стерлинг жинауға көмектесті.

Мәдени сілтемелер

Оның өлімі 1883 жылы Уильям МакГонагаллдың өлең жазуына себеп болды. Джон Бетджеманның 1940 жылғы «Шропшир жігіті» поэмасы да Веббтің өлімін еске алады, оның рухы канал арқылы Доулиге қайта жүзіп бара жатқанын көрсетеді. Оны Джим Паркер музыкаға қосты, ал фольклорлық әнші Джон Киркпатрик орындады. Веббтің «Брайант және Мей» сіріңке қорапшаларындағы суреті Питер Селлерстің «Розовая пантера» фильмдеріндегі Инспектор Клузо кейіпкерінің сыртқы келбетіне ұқсас болған деп айтылады. «Пибодидің мүмкін емес тарихы» (Рокки мен Буллвинкльдің бөлігі) эпизодында оны диалогта және эпизодтың тақырыбында «Капитан Клифт» деп жаңылысқан. Бұл Пибодидің дауысы актер Клифтон Уэббтің дауысына еліктегендігіне ишара еді. Дегенмен, эпизодтағы кейіпкер Мэтью Уэббке ұқсады. Осы есімнің өзі Пибодидің «Довердің ақ жартастары» туралы әзілдік ойынға мүмкіндік берді. 2007 жылғы Channel 4 телеарнасының «Жүзу: Қысқаша тарихы» атты деректі фильмінде Веббтің жүзуінің үлкен шабыттандырғаны айтылады. Оның каналды кесіп өтуі және Ниагара шарлауынан құлауы талқыланды, Вебб «спорттық жетістіктері» үшін құрметке лайық деп сипатталды. Бағдарламада 1875 жылғы каналды кесіп өтудің суретшінің салған суреті де көрсетілді, оқиға кезінде ол «сиыр еті сорпасы, сыра және бренди» ішкені айтылды. 2009 жылы Джим Ховик CBBC шоуының 1-ші маусымының 4-ші эпизодында оның өлімі туралы әзілдік әңгімеде Веббтің рөлін сомдады. 2014 жылы Веббтің каналға жасаған әрекеті туралы толық метражды фильм түсіруге дайындық жұмыстары басталды, бастапқыда «Ең ұлы ағылшын» деп аталды. Оны Джастин Харди («The Bill» және «The Jesus Mysteries» фильмдерінің режиссері) түсірді, сценарийін Джемма Кеннеди (кітаптардан көптеген сахналық қойылымдарды жазып, бейімдеген жас драматург) жазды, ал Капитан Мэтью Уэбб рөліне Уоррен Браун (актер) таңдалды. Браунның «Қараңғы рыцарь: Құпиялардың қайта оянуы» фильмінде шағын рөлі болған, бірақ ол Ұлыбританияның «Лютер» телесериалындағы рөлдерімен танымал болды. 2015 жылы «Капитан Уэбб» деген атпен шықты, алайда «Капитан Уэбб» (2015) фильмінің кассалық табысы шектеулі болды. Қаңтар 2023 жылғы мәлімет бойынша, Rotten Tomatoes сайтында 3 рейтинг бойынша 5.7, ал IMDB сайтында 118 рейтинг бойынша 5.6 бағасын алды, бірақ оның өміріне қызығушылық сақталып, ағылымдық қызметтерде көрермендер саны ақырындап артып келеді. 2015 жылғы 21 тамызда жарық көрген мақалаға сілтеме жасалды. Келесі күні Доули қалалық залында «Капитан Уэбб» фильмінің көрсетілімі өтеді, сондай-ақ Веббтің каналды кесіп өтуінің 140 жылдығын атап өту үшін Доулиде «көшелік той» ұйымдастырылады.