Кіріспе

Colossal magnetoresistance (CMR) – негізінен марганец негізіндегі перовскит оксидтерінен құралған кейбір материалдардың магнит өрісі әсерінен электрлік кедергісін күрт өзгерту қабілеті. Дәстүрлі материалдардың магниттік кедергісі кедергіде 5%-ға дейін өзгеріске мүмкіндік береді, ал CMR қасиетіне ие материалдар кедергіде бірнеше есе үлкен өзгерістерді көрсете алады. Бұл технология дискілерді оқу және жазу құрылғыларында қолданылуы мүмкін, соның арқасында қатты дискілердегі дерек тығыздығын арттыруға болады. Дегенмен, қазірге дейін ол практикалық қолдануға ие болған жоқ, себебі оған төмен температура және көлемді жабдықтар қажет.

Тарих

Бастапқыда 1950 жылдары Г.Х. Джонкер мен Дж.Х. ван Сантен аралас валентті перовскит манганиттерінде ашылған, екі есе алмасу механизмі тұрғысынан алғашқы теориялық сипаттама одан әрі берілді. Бұл модельде, жақын орналасқан Mn моменттерінің спиндік бағыты eg электрондарының кинетикалық алмасуымен байланысты. Осылайша, сыртқы магнит өрісімен Mn спиндерін бағыттау жоғары өткізгіштікке әкеледі. Тиісті тәжірибелік жұмыстарды Волгер, Волан және Кёлер, кейін Жирак және басқалар, сондай-ақ Pollert және басқалар жүргізді. Дегенмен, екі есе алмасу моделі, өту температурасынан жоғары оқшаулану сияқты жоғары кедергіні толыққанды түсіндіре алмады. 1990 жылдары Р. фон Хельмольт және басқалар, және Jin және басқалар жұмыстары көптеген қосымша зерттеулерге бастама берді. Бұл құбылыс әлі толыққанды түсінілмесе де, теориялық және тәжірибелік жұмыстардың көптеген түрлері тиісті әсерлерді тереңірек түсінуге көмектеседі.

Теория

Бір көрнекті модель – жартылай металл ферромагниттік модель, ол тығыздық функционалдық теориясының (DFT) жергілікті спин тығыздығының шамасын (LSDA) пайдалана отырып, спин поляризацияланған (SP) жолақты құрылымды есептеулерге негізделген, онда спин жоғары және спин төмен электрондар үшін бөлек есептеулер жүргізіледі. Жартылай металл күйі ферромагниттік фазада металл басым спин жолағының және металл емес азшылық спин жолағының болуымен қатар жүреді. Бұл модель Стонердің көшпелі ферромагнетизм моделінен өзгеше. Стонер моделінде Ферми деңгейіндегі жоғары тығыздық магниттік емес күйді тұрақсыз етеді. DFT LSDA функционалдарын пайдалана отырып, ковалентті ферромагниттердің SP есептеулерінде алмасу-корреляциялық интеграл Стонер параметрінің орнын алады. Ферми деңгейіндегі күйлердің тығыздығы ерекше рөл атқармайды. Жартылай металл модельінің маңызды артықшылығы – ол қос алмасу механизмі сияқты аралас валенттіліктің болуына сүйенбейді, сондықтан ол пироклор сияқты стехиометриялық фазалардағы КМР құбылысын түсіндіре алады. Поликристалликалық үлгілердегі микроқұрылымдық әсерлер де зерттелді, және магниттік қарсылықтың көбінесе дәндер арасында спин поляризацияланған электрондардың туннельдеуінен туындайтыны анықталды, нәтижесінде магниттік қарсылықтың дәндер өлшеміне ішкі тәуелділігі бар. КМР әсерін толыққанды түсіну әлі де қиын, және ол қазіргі таңдағы көптеген зерттеулердің нысаны болып табылады. КМР негізіндегі жаңа технологияларды дамытуға қатысты алғашқы үміттер әзірге орындалмады.