Кіріспе
Британдық социолог, 1890-шы жылдардағы регби лигасының ойыншысы Джон Гарри Голдторп (27 мамыр 1935 жылы туған) – британдық социолог. Ол Оксфорд университетінің Нюфилд колледжінің зейнеткер қызметкері. Оның негізгі зерттеу салалары – әлеуметтік жіктелу және ұтқырлық, сондай-ақ салыстырмалы макросоциология. Ол эмпирикалық, сандық зерттеулер мен теорияны біріктіруге қатысты әдістемелік мәселелер, әсіресе себеп-салдар байланысы туралы да жазады.
the rugby league footballer of the 1890s
John Harry Goldthorpe (born 27 May 1935) is a British sociologist. He is an emeritus Fellow of Nuffield College, Oxford. His main research interests are in the fields of social stratification and mobility, and comparative macro sociology. He also writes on methodological issues in relation to the integration of empirical, quantitative research and theory with a particular focus on issues of causation.
Ерте өмір
Голдторп Йоркширдің Батыс Ридингіндегі шалғайдағы кеншілер ауылы Грейт Хоутон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі шахта кеңсесінің қызметкері, ал анасы тігінші болған. Ол Уат гимназиясында оқыды, содан кейін Лондон университетінің колледжінде тарих мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді, Альфред Коббан мен Густаф Реньедің оқытуы оған үлкен әсер етті. Соңыннан ол Лондон экономика мектебінде әлеуметтану бойынша аспирант болып оқуға түсті.
Академиялық мансап
Голдторп 1957-1960 жылдары Лестер университетінің әлеуметтану кафедрасында кіші ғылыми қызметкер және ассистент-оқытушы болып жұмыс істеді. Ол Илья Нойштадт пен Норберт Элиаспен бірге жаңа мамандық бағдарламасының құрылымын жасады. 1960 жылы Кембридж университетіндегі Кингс колледжінде әлеуметтану бойынша марапаттық стипендияға ие болды – университетте әлеуметтану саласындағы алғашқы орын. Ол Кингсте тарих пәнін оқытты, ал 1962 жылдан бастап университет ассистенті, кейін лектор болып, қайта қарастырылған Экономикалық білім беру бағдарламасы аясында социология курстарын жүргізді. Ол әріптесі Дэвид Локвудпен және Кембриджде зейнеткерлікте тұрған Т. Х. Маршаллмен жақын қарым-қатынас орнатты. 1969 жылы Оксфордтағы Нуффилд колледжінің ресми стипендиясын алды және 2002 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда қалды. Оның көптеген аспиранттары болды, олар Ұлыбритания мен шетелде танымал әлеуметтанушыларға айналды, соның ішінде Так Уинг Чан, Джон Чайлд, Колин Крауч, Горана Джорик, Рика Эдмондсон, Джефф Эванс, Дункан Галли, Энн Готье, Брендан Халпин, Ниам Хардиман, Энтони Хит, Джеффри Ингем, Мишель Джексон, Яо Цзюнь Ли, Сьюзан МакРэй, Джон Маккалум, Хосе Мария Маравалл, Гордон Маршалл, Колин Миллс, Дебора Позель, Уильям Рош, Грейм Саламан, Савако Ширахасе және Меир Яиш. 1970 жылдан 1973 жылға дейін Голдторп «Социология» журналының редакторы болды. Бірақ 1970-ші жылдардың ортасынан бастап ол Ұлыбританиядағы социологияның жай-күйіне көңілі толып, көңілі қалып, себебі ол әлеуметтік-саяси міндеттемелердің және жалған философиялық көзқарастардың артық басымдығына, сондай-ақ жаңа сандық әдістерге немқұрайлылыққа, тіпті жаулыққа байланысты болды. Ол Британдық социологиялық қауымдастығынан шығып, Оксфордтан тыс жерлерде негізінен еуропалық әріптестерімен, атап айтқанда Стокгольм университетінің Швециялық әлеуметтік зерттеулер институтындағы Роберт Эриксонмен және Мангейм университетіндегі Уолтер Мюллермен жұмыс істеді. 1980-ші жылдардың соңында Польша Ғылым академиясының Философия және социология институтында социологиялық зерттеулер жөніндегі консультант ретінде жұмыс істеді. Ол Еуропалық социологиялық шолуды құруда және Еуропалық социологиялық зерттеулер консорциумын құруда маңызды рөл атқарды. 2002 жылы Нуффилдтің құрметті ғылым қызметкері атанды, бірақ зерттеу жұмыстарын белсенді түрде жалғастыруда.
Зерттеу
Кембридж университетінде оқып жүргенде Голдторп Дэвид Локвуд, Фрэнк Беххофер және Дженнифер Платпен бірге британдық жұмысшы табының буржуазиялану идеясын күмәндікке түсірген «Мүкім жұмысшы» зерттеулерін жүргізді. Нюфилдке келгеннен кейін ол 1972 жылғы «Нюфилд әлеуметтік ұтқырлық зерттеуіне» басшылық етті, осы зерттеу әлеуметтік топтардың ұтқырлық кестелерін логлинейлі модельдеуді енгізіп, абсолюттік және салыстырмалы ұтқырлық деңгейлері арасындағы маңызды айырмашылықты анықтады. ХХ ғасырдың ортасындағы британдық ұтқырлық туралы басым көзқарастар көптеген жағдайларда сынға алынды. 1980 жылдары ол Роберт Эриксон және Уолтер Мюллермен CASMIN жобасы бойынша жұмыс істеді – ұрпақтар арасындағы топтық ұтқырлықты салыстыра зерттеу. Ұтқырлық кестелерін талдаудағы жаңа техникалық жетістіктердің негізінде Эриксон мен Голдторп мұндай ұтқырлықтың «негізгі моделін» жасады, олардың пікірінше, ұлттық ерекшеліктерімен барлық дамыған индустриалды қоғамдарда кең таралған. Осы жұмыстың нәтижесінде Эриксон-Голдторп-Портокареро (EGP) топтық схемасы жасалды және одан кейін салыстырмалы әлеуметтік зерттеулерде кеңінен қолданылды. Голдторп осы схеманың ерекше британдық нұсқасын да жасады, ол Ұлттық статистика басқармасының әлеуметтік-экономикалық жіктелуінің теориялық негізін құрады, ол 2002 жылы британдық ресми статистикаға бұрынғы Бас тіркеушінің әлеуметтік топтарын алмастырды. 1990 жылдары Голдторп негізінен теориялық және әдістемелік мәселелерге, әсіресе әлеуметтік себептерді түсінуге және осыған байланысты, ірі ауқымды әлеуметтік сауалнамалар арқылы анықталған ықтималды эмпирикалық үлгілерді түсіндіру үшін рационалды әрекет ету теориясын қолдануға ден қойды. Мысалы, ол Ричард Бринмен бірлесіп білім беруді таңдаудағы топтық байланысты айырмашылықтардың рационалды әрекет ету моделін жасады, ол кеңінен сыналып, талқыланды. Ол сондай-ақ Роберт Эриксонмен және Мишель Джексонмен білім берудегі теңсіздіктерді құрудағы «біріншілік» және «екіншілік» әсерлер бойынша жұмыс істеді және осы әріптестерімен және Дэвид Кокспен бірлесіп, оларды ажырату және олардың салыстырмалы маңыздылығын анықтау үшін статистикалық әдістерді ұсынды. Кейін Голдторп Так Винг Чанмен бірлесіп, Вебердің әлеуметтік топ пен әлеуметтік мәртебе арасындағы айырмашылығын және оның мәдени қатысуды зерттеудегі маңыздылығын көрсетті. Олардың теориялық ұстанымдары мен зерттеулері Пьер Бурдье ізбасарларымен көптеген дауларға әкелді, олар топ пен мәртебе арасындағы айырмашылықты қабылдамайды, бірақ Голдторп пен Чан оның жұмысын деректерді жинау және талдау жағынан техникалық жағынан нашар деп санайды және эмпирикалық сынаққа ұшыратуға жеткілікті нақты аргументтер келтіре алмайды. Соңғы он жылда Голдторп білім берудегі теңсіздіктер мен әлеуметтік ұтқырлық мәселелерін зерттеуге Ерзебет Букоди басқарған жобалар аясында қайта оралды. Олардың «Британиядағы әлеуметтік ұтқырлық және білім беру: зерттеу, саясат және саясат» атты кітабында британдық және салыстырмалы талдаулар жинақталған. Кітаптың басты тақырыбы – әлеуметтік зерттеулердің нәтижелері мен саяси және саясаттық ортадағы әлеуметтік ұтқырлық және білім беру туралы талқылау арасындағы «үзіліс». Әсіресе, білім беруді кеңейту мен реформалау әлеуметтік ұтқырлықты арттыруда маңызды рөл атқара алады деген идея күмәндік тудырады және капиталистік нарықтық экономикасы, ядролық отбасы жүйесі және либералды демократиялық саяси жүйесі бар барлық қоғамдарда әлеуметтік ұтқырлықтың салыстырмалы мүмкіндіктері теңестірілуінің шегі бар деген гипотеза алға тартылады. Бұл гипотезаны нақтылау және тексеруге бағытталған зерттеулер жалғасуда. Голдторп сонымен қатар социологияның даму бағыты туралы өз пікірін «Социологияны халықты зерттеу ғылымы ретінде» атты кітабында білдірді, содан кейін ол оған «алғысөз» қосты, «Социологиялық ғылымның пионерлері: Статистикалық негіздер және Әрекет ету теориясы». Голдторп Британ академиясының мүшесі, Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі, Academia Europaea мүшесі, Еуропалық әлеуметтану академиясының құрметті мүшесі және Корольдік статистикалық қоғамның құрметті мүшесі.
Мүдделер
Голдторп – жартылай кәсіби теннисші, студент болып ойнайды.
Негізгі жұмыстар
1968 "Бай жұмысшы: өндірістік көзқарастар мен мінез-құлық". Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 1968 "Бай жұмысшы: саяси көзқарастар мен мінез-құлық". Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 1969 "Сабақтық құрылымдағы бай жұмысшы". Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 1974 Кәсіптердің әлеуметтік жіктелуі: жаңа тәсіл және шкала. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1980 Әлеуметтік мобильділік және қазіргі Ұлыбританиядағы сыныптық құрылым. Оксфорд: Кларендон баспасы (2-ші түзетілген және кеңейтілген басылым, 1987). 1992 Тұрақты ағын: Индустриялық қоғамдардағы сыныптық мобильділікті зерттеу. Оксфорд: Кларендон баспасы. 2000 Социология туралы: Сандар, баяндамалар және зерттеу мен теорияның интеграциясы. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. 2007 Социология туралы (2-ші рет түзетілген және кеңейтілген, 2 томдық басылым). Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы. 2008 Бейжайлықтан құлшынға дейін: Англиядағы өнерге қатысу үлгілері. Лондон: Англияның өнер кеңесі. 2016 Социология – халықты зерттеу ғылымы. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 2018 Ұлыбританиядағы әлеуметтік мобильділік және білім беру: зерттеу, саясат және нормативтік актілер. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 2021 Социологиялық ғылымның негізін қалаушылары: Статистикалық негіздер және әрекет теориясы. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Голдторп сонымен қатар социология, экономика, саясаттану және статистика саласындағы журналдарда жүзден астам мақала жариялаған.