Кіріспе

Көптеген телескоптардан келетін сигналдарды біріктіріп, жоғары бұрыштық ажыратымдылыққа ие кескіндер алу. Апертура синтезі немесе синтетикалық бейнелеу – телескоптар тобынан сигналдарды біріктіру арқылы, бүкіл топтың мөлшерімен тең бұрыштық ажыратымдылыққа ие кескіндерді жасауға мүмкіндік беретін интерферометрияның бір түрі. Әрбір аралық және бағытта интерферометрдің лоб пішіні, байқалатын нысанның жарықтығының кеңістіктегі таралуының Фурье түрлендірілімінің бір компонентін құрайтын сигналды шығарады. Көздің кескіні (немесе "картасы") осы өлшемдердің негізінде жасалады. Астрономиялық интерферометрлер жоғары ажыратымдылықты оптикалық, инфрақызыл, субмиллиметрлік және радиоастрономиялық байқаулар үшін жиі қолданылады. Мысалы, Event Horizon Telescope жобасы апертура синтезін пайдаланып, қара саңыраудың алғашқы кескінін жасады.

Техникалық мәселелер

Апертура синтезі тек егер әрбір телескоп кіріс сигналының амплитудасын және фазасын өлшесе ғана мүмкін болады. Радиожиіліктер үшін бұл электроника арқылы мүмкін, ал оптикалық жиіліктер үшін электромагниттік өрісті тікелей өлшеу және бағдарламалық жасақтамада корреляциялау мүмкін емес, оның орнына сезімтал оптика арқылы тарату және оптикалық түрде интерференция жасау қажет. Оптикалық кешігуді дәл түзету және атмосфералық толқындық аберрацияны түзету қажет, бұл өте қиын технология және ол 1990 жылдарда ғана мүмкін болды. Сондықтан, апертура синтезімен бейнелеу радиоастрономияда 1950 жылдан бері, ал оптикалық/инфрақызыл астрономияда ғасыр басынан бері ғана сәтті қолданылып келеді. Толық ақпарат алу үшін астрономиялық интерферометрге қараңыз. Жоғары сапалы бейне алу үшін әртүрлі телескоптар арасындағы әртүрлі аралықтардың көп болуы қажет (радио көзінен қарағанда екі телескоптың арасындағы проекцияланған аралыққа «негіз» деп аталады) – жақсы сапалы бейне алу үшін мүмкіндігінше көп түрлі негіздер қажет. N телескоптан тұратын массив үшін негіздердің саны (nb) nb=(n2 − n)/2 формуласымен есептеледі (немесе nC2). Мысалы, Өте Үлкен Массивте 27 телескоп бар, ол бір мезгілде 351 тәуелсіз негізді қамтамасыз етеді және жоғары сапалы бейнелерді тудырады. Радио массивтерімен салыстырғанда, қазіргі уақыттағы ең үлкен оптикалық массивтерде тек 6 телескоп бар, бұл телескоптар арасындағы 15 негізден нашар бейне сапасына әкеледі. Көптеген радиожиілікті апертура синтезі интерферометрлері Жердің айналысын пайдаланып, бақылауға кіретін әртүрлі негіздердің санын арттырады (оң жақтағы схеманы қараңыз). Әртүрлі уақытта деректерді жинау, қосымша телескоптарды қажет етпей немесе телескоптарды қолмен жылжытпай, телескоптардың әртүрлі аралықтары мен бұрыштарының өлшемдерін қамтамасыз етеді, өйткені Жердің айналысы телескоптарды жаңа негіздерге жылжытады. Жердің айналысы туралы мәселе 1950 жылғы «Солтүстік жарты шардағы радиожұлдыздардың алдын ала зерттеуі» мақаласында егжей-тегжейлі талқыланды. Кейбір құралдар Жердің айналысының орнына интерферометр массивінің жасанды айналысын қолданады, мысалы, апертуралық маскалау интерферометриясында.

Тарих

Апертура синтезі туралы түсінікті алғаш рет 1946 жылы австралиялық радиоастрономдар Руби Пэйн Скотт пен Джозеф Пауси қалыптастырды. Сиднейдегі Довер-Хайтс орналасқан жерде жұмыс істеген Пэйн Скотт 1946 жылғы 26 қаңтарда радиотелескоп ретінде Австралия армиясының радарына сүйене отырып, радиоастрономиядағы алғашқы интерферометрлік байқауларды жүргізді. Апертура синтезі арқылы бейнелеуді кейіннен радио толқындарының ұзындығында Мартин Райл және Кембридж университетінің Радиоастрономия тобының әріптестері дамытты. Мартин Райл мен Тони Хьюиш осы және радиоинтерферометрияны дамытуға қосқан үлестері үшін бірлесіп Нобель сыйлығын алды. Кембридждегі радиоастрономия тобы 1950 жылдары Кембридж маңында Муллард радиоастрономия обсерваториясын құрды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында, «Титан» сияқты компьютерлер күрделі Фурье түрлендіруін кері қайтаруға қабілетті болғандықтан, олар «Бір миль» және кейіннен «5 км» тиімді апертураны жасау үшін апертура синтезін пайдаланды, бұл One Mile және Ryle телескоптары арқылы жүзеге асты. Бұл техника кейіннен мыңдаған шақырымдық базалық сызықтар алу үшін өте ұзақ базалық интерферометрияда және тіпті оптикалық телескоптарда дамытылды. «Апертура синтезі» термині сондай-ақ синтетикалық апертуралық радар деп белгілі радар жүйесінің түріне де қатысты болуы мүмкін, бірақ бұл техникалық тұрғыдан радиоастрономиялық әдіспен байланысты емес және дербес дамыды. Бастапқыда, белгілі бір максималдық деңгейге дейін барлық базалық ұзындықтар мен бағыттар бойынша өлшеулер жасау қажет деп есептелді: мұндай толыққанды Фурье түрлендіруі формальды түрде максималды базалық сызыққа тең диаметрлі дәстүрлі телескоптан алынған кескінге эквивалентті ақпаратты қамтиды, сондықтан оған «апертура синтезі» деп аталды. Бірақ көп жағдайларда, пайдалы кескіндерді салыстырмалы түрде сирек және ретсіз базалық сызықтар жиынтығымен жасауға болатыны, әсіресе максималды энтропия әдісі сияқты сызықтық емес деконволюция алгоритмдерінің көмегімен тез анықталды. «Синтездік бейнелеу» деген баламалы атау, толық апертураны синтездеуге тырысудан (Фурье түрлендіруі арқылы кескіндерді қайта құруға мүмкіндік беру) қолда бар деректерден кескіндерді синтездеуге тырысуға ауысуды мойындайды, бұл үшін күшті, бірақ есептеу жағынан қымбат алгоритмдер қолданылады.