Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Телескоптар, обсерваториялар және бақылау технологиясының тарихы.
None
Timeline of telescopes, observatories, and observing technology.
900-ші жылдар
10 ғасыр – Ибн Юнус жасаған 1,4 метр диаметрлі үлкен астролябия.
994 жыл – Әбу Махмуд әл-Худжанди Иранның Рей қаласында алғашқы секстантты құрастырды. Бұл астрономиялық өлшемдерде жоғары дәлдікке қол жеткізген өте үлкен қабырғалық секстант болды.
10th century – Large astrolabe of diameter 1.4 meters constructed by Ibn Yunus
994 – First sextant constructed in Ray, Iran, by Abu Mahmud al Khujandi. It was a very large mural sextant that achieved a high level of accuracy for astronomical measurements.
2000 жылдар
2001 – Кек интерферометріне алғашқы жарық түсірілді. Бір базалық операция жақын инфрақызыл сәулеленуде басталады. 2001 – VLTI интерферометриялық массивінде алғашқы жарық. Интерферометрдің жұмысы 103 метрлік базалық желімен жақын инфрақызыл бақылаулармен басталады. 2005 – VLTI-мен AMBER оптикалық апертура синтезі құралын және үш VLT телескопын пайдаланып алғашқы бейнелеу. 2005 – Оңтүстік жарты шардағы ең ірі оптикалық телескоп SALT-те алғашқы жарық, оның гексагонды негізгі айнасы 11,1 x 9,8 метр. 2007 – Испаниядағы Гран-Телескопио-де-Канария (GTC) телескопында алғашқы жарық, әлемдегі ең ірі оптикалық телескоп, тиімді диаметрі 10,4 метр. 2021 – Джеймс Уэбб ғарыш телескопы (JWST) 2021 жылдың 25 желтоқсанында Француз Гвианасының Куру қаласынан Еуропалық ғарыш агенттігінің (ESA) Ariane 5 зымыранымен ұшырылды және Хаббл ғарыш телескопынан кейін НАСА-ның астрофизикадағы флагмандық миссиясы болады. 2023 – Евклид, 2023 жылдың 1 шілдесінде Флорида штатының Канаверал мүйісінен Falcon 9 Block 5 зымыранымен қараңғы материя мен энергияны зерттеу үшін ұшырылды. 2023 – XRISM ғаламның және қараңғы материяның қалыптасуын зерттеу үшін 2023 жылдың 6 қыркүйегінде H IIA зымыранымен ұшырылды.
2001 – First light at the Keck Interferometer. Single baseline operations begin in the near infrared. 2001 – First light at VLTI interferometry array. Operations on the interferometer start with single baseline near infrared observations with the 103 m baseline. 2005 – First imaging with the VLTI using the AMBER optical aperture synthesis instrument and three VLT telescopes. 2005 – First light at SALT, the largest optical telescope in the Southern Hemisphere, with a hexagonal primary mirror of 11.1 by 9.8 meters. 2007 – First light at Gran Telescopio de Canarias (GTC), in Spain, the largest optical telescope in the world with an effective diameter of 10.4 meters. 2021 — James Webb Space Telescope (JWST), was launched 25 December 2021 on an ESA Ariane 5 rocket from Kourou, French Guiana and will succeed the Hubble Space Telescope as NASA's flagship mission in astrophysics. 2023 — Euclid, was launched on 1 July 2023 on a Falcon 9 Block 5 rocket from Cape Canaveral, Florida, to study dark matter and energy. 2023 — XRISM was launched on 6 September 2023 on a H IIA rocket to study the formation of the universe and the dark matter.
Жоспарланған
Қоғамдық телескоп (PST), astrofactum-ның неміс жобасы. Іске қосылу 2019 жылға жоспарланған, бірақ жобаның сайты қазір тоқтатылған және оның тағдыры туралы ешқандай жаңалық жоқ. 2021 жылдың ортасы/соңы – Вера С. Рубин обсерваториясының ғылыми байқаулары 2021 жылы басталуы күтілуде, ал толық ғылыми жұмыстар бір жылдан кейін жүзеге асырылады. Нэнси Грейс Роман ғарыш телескопы, НАСА-ның экзопланеталарды зерттеу бағдарламасының бір бөлігі. Ұшыру шамамен 2027 жылға жоспарланған.
Public Telescope (PST), German project of astrofactum. Launch was planned for 2019, but the project's website is now defunct and no updates have been provided on the fate of the effort. Mid/late 2021 – Science first light of the Vera C. Rubin Observatory is anticipated for 2021 with full science operations to begin a year later. Nancy Grace Roman Space Telescope, part of NASA's Exoplanet Exploration Program. Launch is tentatively scheduled for 2027.