Кіріспе

Инфекцияның алдын алу үшін патогенге ұшырағаннан кейін басталатын кез келген профилактикалық медициналық емдеу – бұл постэкспозициялық профилактика (PEP) деп аталады. Ол, пациент инфекциялық агентке ұшырамас бұрын қолданылатын преэкспозициялық профилактикадан өзгеше.

COVID-19-ның таралуы

2021 жылы АҚШ FDA COVID-19 жұққаннан кейін профилактика үшін бамланивимаб/этесевимаб препаратына шұғыл пайдалануға рұқсат (EUA) берді. Бірақ, SARS-CoV-2 вирусының Омикрон варианттарына қарсы тиімділігі төмендегендіктен, қазір бұл мақсатта қолдану ұсынылмайды. Энситрелвир COVID-19 жұққаннан кейін профилактика үшін қолдануға болатын препарат ретінде зерттелуде.

Жүрек ауруы

ПЭП құтыру ауруына шалдыққан жануар шаққаннан кейін аурудың дамуын болдырмау үшін жиі және өте тиімді қолданылады, себебі аурудың қауіпті салдарына жетпес бұрын құтыру жұқпасын анықтауға қажетті диагностикалық құралдар жоқ. Емдеу құтыруға қарсы вакцина мен иммуноглобулиннің бірнеше инъекциясынан тұрады. Құтыруға қарсы вакцина құтыруға ұшырауы мүмкін адамдар мен жануарларға салынады.

Тарих

АЗТ 1987 жылы ЖИТС-ті емдеу үшін бекітілді. Денсаулық сақтау қызметкерлері жұмыста ВИЧ-қа ұшырау мүмкіндігіне ие болатын. Кейбір мамандар денсаулық сақтау қызметкерлеріне АЗТ беру арқылы сероконверсияның алдын алуға тырысты. Бұл тәжірибе, белгілі бір жағдайларда орындалғанда, денсаулық сақтау қызметкерлері арасында сероконверсияның таралуын айтарлықтай төмендетті. Кейіннен, белгілі бір уақыттан кейін немесе жоғары тәуекелдік болған жағдайда ВИЧ-ке қарсы ем беру қажеттігі туралы сұрақтар туды. Клиникалық алдын ала зерттеулердің нәтижелері АЗТ-нің ВИЧ инфекциясын жұқтырудың алдын алудағы тиімділігін көрсетті. Рандомизацияланған бақыланатын сынақтарда АЗТ анадан балаға ВИЧ жұқтыруды азайтатыны анықталды, бұл АЗТ-нің жұқтырудан кейінгі профилактика (ПЭП) ретінде қолданылуын ұсынады. Кейінгі деректер көрсеткендей, антиретровирустық терапияның комбинациясы АЗТ-ге қарағанда перинаталдық жұқтыру деңгейін төмендетуде тиімдірек. Сонымен қатар, АЗТ қазіргі уақытта нашар қабылдануына байланысты ұсынылмайды, бұл пациенттердің емге мойынбұру деңгейінің жоғары болуына әкеледі. Жұмыспен байланысты емес жағдайларға ВИЧ-инфекциясы бар адамның ВИЧ-теріс адаммен жыныстық қатынас кезінде презервативтің жарылуы, анонимді жыныстық қатынас немесе инъекциялық есірткі қолдану үшін шприцті бөлісу жатады. Дәлелдер ПЭП-тің осы жағдайларда ВИЧ инфекциясының қаупін азайтатынын көрсетеді. 2005 жылы АҚШ-тың Денсаулық сақтау министрлігі ВИЧ жұқтыру қаупін азайту мақсатымен жұмыспен байланысты емес ПЭП (nPEP) қолдану бойынша алғашқы ұсынымдарды жариялады. 2016 жылы бұл ұсынымдар жаңартылған нұсқаулықпен алмастырылды. Жұмыспен байланысты жағдайларға денсаулық сақтау қызметкерлерінің ВИЧ жұқтырған адамнан инеден жарақат алуы жатады. 2012 жылы АҚШ-тың Денсаулық сақтау министрлігі денсаулық сақтау орталарында ВИЧ-қа ұшыраған адамдар үшін кәсіби ПЭП (oPEP) қолдану бойынша нұсқауларды қосты. ВИЧ-қа қарсы препараттарды жұқтырудан кейін дереу қабылдаудың ВИЧ жұқтыру қаупін азайтатыны дәлелденгендіктен, бұл ВИЧ жұқтыруына әлеуетті ұшырау алдында препараттарды қабылдау арқылы профилактиканы зерттеуге әкелді. 2013 жылдың басындағы хабарламада, ВИЧ вирусымен туған сәбидің туылғаннан кейін 30 сағат ішінде үш антиретровирустық препараттың жоғары дозаларын алғаннан кейін екі жылдан кейін вирустың ешқандай белгісін көрсетпегені анықталды. Бұл жағдайдың нәтижелері 2013 жылы АҚШ-тың Атланта қаласында өткен Ретровирустар және Оппортунистік Инфекциялар конференциясында ұсынылды. Сәби, "Миссисипи сәбиі" деп белгілі болды, ВИЧ-тен "функционалды түрде емделген" алғашқы бала деп есептелді. Алайда, 2014 жылдың шілдесінде баланың денесінде ВИЧ вирусы қайта табылды.

Тәуекелдерді бағалау

Пострекспозициялық профилактиканы ретровирустық препараттарды қолдану арқылы бастау бірнеше тәуекел факторларына байланысты, бірақ емдеу көбінесе бір жоғары тәуекелді жағдайдан кейін басталады. Пострекспозициялық профилактиканың қажеттігін анықтау үшін, ВИЧ жұқтырумен байланысты тәуекел факторларын бағалау мақсатында тексеру тағайындалады. Осы тексеру кезінде мыналарға назар аударылады: тәуекел тобындағы адамның немесе потенциалды инфекция көзінің ВИЧ-положительный болуы, потенциалды ВИЧ жұқтыру оқиғасының мән-жайлары мен уақыты, бұрынғы жоғары тәуекелді жағдайлардың болуы, жұқпалы ауруларға тестілеу, В және С гепатитіне тестілеу (nPEP гепатит В-ға да тиімді), бала туғызу жасындағы әйелдерге жүктілік тесті. CDC кез келген себеппен ВИЧ-қа жақында ұшыраған, ВИЧ-положительный емес кез келген адамға ПЭП-ті ұсынады. 72 сағаттан кейін ПЭП-тің тиімділігі айтарлықтай төмендейді, тіпті тиімді болмауы мүмкін. ВИЧ жұқтырудан кейін ПЭП-тің тиімділігін көрсететін нақты деректер бар, бірақ сәтсіздік жағдайлары да болды. Сәтсіздіктің себептері көбінесе емдеуді кешіктіру (жұқтырудан кейін 72 сағаттан астам), жұқтыру деңгейі және/немесе емдеу ұзақтығымен (28 күндік режимді сақтамау) байланысты. Сонымен қатар, кәсіби емес жағдайлардағы жұқтыру уақыты мен деңгейі жеке баяндамаларға негізделгендіктен, ПЭП-тің тиімді болуы үшін қабылдау мерзімі туралы нақты мәліметтер жоқ. Стандартты антиденелік терезе кезеңі ПЭП емдеуінің соңғы күнінен кейін басталады. ПЭП алған адамдарға әдетте жұқтырудан кейін 6 айдан кейін антиденелік тест тапсыру, сондай-ақ стандартты 3 айлық тест тапсыру ұсынылады. nPEP емдеуін бастаған адамдарға, дәрілерді қабылдауға ыңғайлы жағдай жасау үшін, 3-7 күндік бастапқы жинаққа қарағанда, әдетте 28 күндік бастапқы жинақ беріледі.

В гепатиті

Егер жұқтырылған адам HBsAg оң нәтиже көрсетсе (яғни, Б гепатиті вакцинасына жауап берген адам болса), онда В гепатитіне ұқсас жағдайда күшейткіш доза тағайындалуы керек. Егер вакцина салдыру үрдісінде болса немесе вакцинаға жауап бермесе, В гепатитіне қарсы иммуноглобулин (HBIG) және вакцина қабылдауы тиіс. Вакцинаға жауап бермейтін белгілі бір жағдайларда HBIG және вакцина беріледі, ал вакцина салдыру үрдісіндегілерге HBV вакцинасының үдетілген курсы ұсынылады.

С гепатиті

Гепатит С жұқтырған адамдар ай сайын ПТР-тестілеуден өтуі керек, егер сероконверсия орын алса, интерферонмен немесе, мүмкін, рибавиринмен емделуі керек.

Көміршік

Күдік болған жағдайда, 60 күндік ципрофлоксацин курсын ауыз арқылы қабылдау керек.

Лайм ауруы

Жоғары тәуекелді аймақта (мысалы, Жаңа Англияда) бұғы кілегейі шаққанда, егер кілегей кемінде 36 сағат бойы тігілген болса, 3 күн ішінде бір рет 200 миллиграмм доксициклин қабылдауға болады.

Маймыл шашағы мен шашақ

Ауыр жұқпаға қарсы вакцина маймыл шешегі мен шашақ шешегінің жұғу деңгейін және ауыр сырқаттану қаупін азайтады, тіпті жұққаннан кейін егілген жағдайда да. АҚШ-тың Ауруды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) "вакцинаны жұққан күнінен бастап 4 күн ішінде жасау қауіпсіздікті қамтамасыз етеді, бірақ жұққаннан кейін 14 күнге дейін ұсынылуы керек" деп кеңес береді; Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) бұлмен келіседі, сонымен қатар жұққаннан кейін мүмкіндігінше ертерек вакцина салуға шақырады.