Кіріспе
XVI ғасырдың соңында монархияға қарсы шыққан француз гугенот теоретиктері – Монархомактер, бастапқыда монархияға қарсы болған француз гугенот теоретиктері. Олар ең алдымен тиранды өлтіруді теориялық тұрғыдан негіздеуімен танымал. Бұл термин 1600 жылы шотландтық роялист және католик Уильям Барклей (1548–1608) тарапынан грек тіліндегі μόναρχος ("монарх, жалғыз билеуші") және μάχομαι ("makhomai" – "күресу" деген мағынадағы етістік) сөздерінен құрастырылып, "монархтарға қарсы күресушілер" немесе "монархистерге қарсылар" деген мағынаны білдірген. Францияның діни соғыстарының нәтижесінде пайда болған Монархомактер 1573 жылдан (Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан кейін) 1584 жылға дейін ең белсенді болды. Олар "халық егемендігінің" бір түрін жақтады. Билік пен халық арасындағы шартты қарым-қатынас туралы пікір айта отырып, олар әлеуметтік келісімшарт теориясының алға басушылары саналды.
The Monarchomachs were originally French Huguenot theorists who opposed monarchy at the end of the 16th century, known in particular for having theoretically justified tyrannicide. The term was originally a pejorative word coined in 1600 by the Scottish royalist and Catholic William Barclay (1548–1608) from the Greek μόναρχος (monarchos "monarch, sole ruler") and μάχομαι ("makhomai" the verb meaning "to fight"), meaning "those who fight against monarchs" or "anti monarchists". Born out of the French Wars of Religion, they were most active between 1573, a year after the St. Bartholomew's Day massacre, and 1584. The Monarchomachs pleaded in favour of a form of "popular sovereignty". Arguing for a sort of contract between the sovereign and the people, they have been considered as the precursors of social contract theories.
Тиран өлтіру теориясы
Монархомахтардың қатарында кальвинистер Франсуа Хотман (1524–1590), Теодор де Безе (1519–1605), Симон Гуларт (1543–1628), Николас Барно (1538–1604), Губер Ланже (1518–1581), Филипп де Морней (1549–1623) және Джордж Бьюкенен (1506–1582) сияқты заңгерлер, сондай-ақ Хуан де Мариана (1536–1624) сияқты католик жазушылары болды. Олар Голландия төңкерісіне ерекше ықпал етіп, Нидерландтың алғашқы заманауи ұлттық мемлекет болуына септігін тигізді. Олар жалақорлықтар мен теориялық трактаттар арқылы тиранды өлтіру туралы ілімді қайта жаңғыртты. Орта ғасырларда оған «заңгерлер» (патшалық билікті теориялық тұрғыдан зерттеген заңгерлер) қарсылық көрсетті, олар биліктегі монархты құлатуға тырысқандарға ғана тиран атағын беруге ұмтылды. Осылайша заңгерлер монархтың саяси қарсыластарын өлтіруді «тиранды өлтіру» деп заңдастырды. Голландиялық конституциялық құқық профессоры А. М. Доннер өзінің мемлекеттік құқық туралы оқулығының 16-бетінде Иоганн Алтузийді «монархомахтардың соңғысы» деп атады. Йоханнес Альтузий өзінің «Политикасында» Жан Боденге қарсы шықты. Монархомахтар мемлекеттің мақсаты – бүкіл әлеуметтік топтың гүлденуі екенін, нағыз егеменділік патшаға билікті тиімді жүзеге асыру құқығын береді, ал оның билігі құдайлық құқық болып қала береді деп есептеді. Магистраттардың осы түсінігі және дана адамдардың қоғамы халықтың ең жақсы өкілдері ретінде оларды демократияның қазіргі заманғы түсінігінен бөліп тұрды, себебі олар тиімді билікті азшылыққа шектеді. Макс Вебер өзінің «Саясат – шақыру» лекциясында оларды Еуропадағы құқықтың рационализациялану қозғалысының қатысушылары ретінде қарастырды. Монархомахтар сондай-ақ егер билеуші нағыз дінді қуғынға түсірсе, ол Құдай мен халық арасындағы шартты бұзады деп мәлімдеді, осылайша халыққа қарсылық таныту құқығы берілді. Олар Аристотель, Фома Аквинский және «жаман патшаларды» өлтіру туралы Саламанка мектебінен шабыт алды. Тиранды өлтіруді заңдастыру 1589 жылы Генрих III-ті өлтірген монах Клементке, ал 1610 жылы Генрих IV-ті өлтірген Равайлакқа да әсер еткен болуы мүмкін. Тирандыққа қарсы көтеріліс қажеттілік ретінде ғана емес, құдайлық құқық ретінде де қарастырылды.
XVI ғасырдағы монархомахта теориясы
Монархомахтер терминін Уильям Барклей 1600 жылы жарық көрген "De Regno et Regali Potestate" (Билік және патшалық биліктің күші туралы) атты кітабында енгізген. Барклейдің теориясы бойынша, гугеноттар католик шіркеуімен күресте жеңіліске ұшырап, енді патшаның католиктерді қолдауына қарсы тұру үшін үкіметке қарсы күреске көшкен. Көп ұзамай, бұл термин патша билігіне қарсы шыққан кез келген адамды белгілеу үшін қолданыла бастады. Бастапқыда протестанттық доктрина болған төрешілдік туралы ұғым, протестанттар патша болғаннан кейін католиктер тарапынан қайта қабылданып, пайдаланылды. Бұдан кейін ол Людовик XVI-ны өлімге кесу мәселесі бойынша пікірталастар кезінде революциялық дискурстарда қолданылды, ал көтеріліс құқығы 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары туралы декларациясына енгізілді. Гугеноттардың ықпалымен кейбір британ ойшылдары да Монархомах қозғалысын қолдады.