Кіріспе

АҚШ заңы

Құрама Штаттар Конгресі қабылдаған және 2005 жылдың желтоқсанында АҚШ президенті Джордж Буш қол қойған «Қоғамдық дайындық және төтенше жағдайға дайындық туралы» заң (PREPA) – фармацевтикалық өндірушілерді жарияланған қоғамдық денсаулық сақтау төтенше жағдайлары кезінде қаржылық тәуекелден қорғауға бағытталған, даулы жауапкершілік қалқаны болып табылады. PREPA-ның осындай қорғанысты қамтамасыз ететін бөлігі қазір заң кодексінде бекітілген. Акт, дәрі-дәрмек өндірушілеріне терроризм, эпидемиялар және пандемияларға қарсы медициналық қарсы шараларды өндіру, сынау, әзірлеу, тарату, қолдану және пайдалануға байланысты шаралардан иммунитет береді. PREPA Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрлігінің (HHS) басшылығымен фармацевтикалық компанияларға қарсы сот процестерін қадағалауды күшейтеді және біріктіреді. Заң пандемиялық аурудың таралуы жағдайында халық денсаулығын қорғау мақсатында пандемиялық грипке дайындық үшін 3,8 миллиард доллар бөледі. Вакцина өндірушілер, HHS төтенше жағдай жариялаған жағдайда вакцина қауіпсіздігі саласындағы штаттық заңдарды күштен шығаратын заң қабылдануын лоббиледі, өйткені заң қабылданбаса, жаңа вакциналар өндірмейтінін мәлімдеді. Зардап шеккен тараптар «Қарсы шаралар зардаптарын өтеу» бағдарламасы арқылы өтемақы алады. 2020-2021 жылдардағы COVID-19 пандемиясы кезінде және одан кейін АҚШ-та PREPA түрлі сот ісінде қолданылуда, олардың көпшілігі білікті күтім қызметтері мен көмектесетін тұрғын үйлерге қатысты, онда COVID-19-ға қарсы шаралар, соның ішінде вакциналарды қолдану немесе қолданбау, тұрғындардың өліміне себеп болды немесе оған әсер етті. PREPA 15 жылдан астам уақыт бойы қолданыста болғанымен, COVID-19 пандемиясына дейін актінің сотта қорғаныш ретінде қолданылуы кең емес еді, бірақ қазір актінің қолданылуы COVID-19-ға байланысты түрлі сот процестеріне, соның ішінде акционерлік туынды сот процестеріне жиі енгізілуде.

Заң шығару процесі

Заң шығарушы көшбасшылар сенатор Билл Фрист пен конгрессмен Деннис Хастерт PREPA заң жобасын қолдағандардың арасында болды. Конгрессмен Натан Дил палатада заң жобасын қолдап, оны "толыққанды маңызды заң" деп атады. Ол Қорғаныс министрлігіне бөлінетін қаражат туралы заң жобасының (H. R. 2863) соңғы нұсқасына қосылды, ал заң жобасы Сенат пен Өкілдер палатасы арасында келіссөздер жүргізілді. 2005 жылдың 19 желтоқсанында PREPA заңдарымен бекітілген қаражат бөлу туралы заң жобасы Өкілдер палатасында 308–106 дауыспен, 2 дауыс «ұсынылған» және 18 дауыс бермеген күйінде мақұлданды. 22 желтоқсанда Сенат оны 93–0 дауыспен мақұлдады, 7 дауыс бермеді. Президент Буш заң жобасына 30 желтоқсанда қол қойды. PREPA жасырын вакцинадан зиян шеккен адамдарға қалысты сотталу құқығын жояды, егер талапкер өлімге немесе ауыр дене жарақатына әкеп соққан қасақана бұзушылықтың нақты дәлелдерін ұсынбаса. Заң бойынша, HHS хатшысы «қамтылған тұлғаның әрекеттерінің немесе әрекетсіздігінің ауқымын одан әрі шектейтін» ережелерді жазуға міндетті. PREPA-ға жататын талапкер жауапкерді тек Колумбия округінің АҚШ округтік сотында ғана соттай алады. Мұндай азаматтық іс үшін PREPA шағымның егжей-тегжейлі айтылуын, талапкердің ант беру арқылы растауын және емдемеген дәрігердің талапкерге зиян келтірген жасырын шараны түсіндіретін куәлігін, сондай-ақ тиісті медициналық құжаттарды талап етеді. HHS төтенше жағдай жариялаған жағдайда, федералды заң пандемиялық төтенше жағдайға дайындыққа қатысты барлық штаттық ережелерді жояды және вакциналарды басқаратын кез келген штаттық ережелерді күштен шығарады. PREPA кез келген дәрі-дәрмекке, вакцинаға немесе биологиялық өнімге қолданылады, HHS хатшысы оны «жасырын шара» деп санайды немесе болашақта төтенше жағдайға айналуы мүмкін қоғамдық денсаулық жағдайы деп шешеді, қауіпті пандемияға немесе биотерроризмге тікелей байланысты болсын болмасын. PREPA ережелерін қолдану арқылы HHS хатшысы төтенше жағдай жариялауға кең өкілеттік алады, бұл өз кезегінде кез келген уақытта дәрі-дәрмек компанияларының жауапкершіліктен иммунитетін тудырады, осылайша дәрі-дәрмек компанияларына олардың бұзушылықтарынан туындаған зиян үшін заңдық иммунитет береді. Дәрі-дәрмек және вакцина өндірушілеріне берілетін иммунитет зардап шеккен дәрі-дәрмек компанияларының қасақана әрекеттеріне қарамастан қолданылуы мүмкін.

Қарсылық

Көптеген тұтынушылар ұйымдары заңға қарсы күресті, оның ішінде A CHAMP, Eagle Forum және Public Citizen, сондай-ақ медбикелерді, өрт сөндірушілерді және ардагерлерді білдіретін жедел әрекет ететін ұйымдар. A CHAMP компаниясы PREPA-ға қарсы тұрып, әртүрлі басылымдарда бірнеше толық беттік жарнамалар жариялады. Заңнама кең ауқымды заң шығару өкілетін үкіметтің атқарушы тармағына жүктегендіктен, қарсыластары оны АҚШ Конституциясының негізгі принциптерін бұзу деп санайды. 2005 жылы сенатор Эдвард Кеннеди PREPA заңын жоюды талап етіп, жауапкершілік шараларын фармацевтикалық өнеркәсіпке жасалған сыйлық ретінде айыптап мәлімдеме жасады. Кеннеди заң жобасы зардап шеккен тараптардың залапты өтеу үшін сотқа жүгінуін «іс жүзінде мүмкін емес» ететінін және бұл шара жалпы ауруларды жауапкершіліктен қорғауды іске қосу үшін себеп ретінде пайдалануға мүмкіндік беретінін айтты. Кеннеди сондай-ақ PREPA-ны лоббилеген фармацевтикалық компаниялардың бірі – Sanofi Pasteur екенін, оған қатысты Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тергеу жүргізіп жатыр, себебі оның менингококк вакцинасы кем дегенде бес Гиллен-Барре синдромының пайда болуына себеп болған деп күдіктенуде. PREPA заңнамасы ұсынылған кезде, оның кең жауапкершіліктен қорғау шаралары, штаттық вакцинация заңдарын күштен шығару мүмкіндігі және атқарушы тармақта жауапкершілікті шоғырландыру Конгресс пен БАҚ-та дұрыс емес бейнеленді, сыншылардың пікірінше, оның орнына құс тұмауына қарсы күреске дайындықпен байланыстырылды. Қарсыластар сонымен қатар PREPA-ның Джордж У. Буш әкімшілігінің өкілеттік беруді теріс пайдалануына ықпал ететінін, оның фармацевтикалық өнеркәсіпке көбінесе жақындығын айтты. Әсіресе, сыншылар тимеросал (сынапты қамтитын консервант) бар вакциналарды тыйым салатын штаттық заңдардың күшін жою мүмкіндігіне алаңдады. Егер Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрлігінің (HHS) хатшысы вакцинаны қорғалатын шара деп белгілесе, тимеросал вакцинада қолданылуы мүмкін, тіпті осындай тыйымдарды қабылдаған штаттарда да.