Кіріспе

Жол жарысы велосипедшісінің түрі. Спринтер – жол немесе трек велосипедшісі, жарысты өте жылдам үдеу арқылы, жоғары жылдамдыққа шығып аяқтауға қабілетті. Олар көбінесе энергияны сақтау үшін басқа велосипедшінің немесе велосипедшілер тобының қозғалыс ағысынан (слипстрим) тактикалық түрде пайдаланады. Спринтті жарыс тактикасы ретінде қолданудан бөлек, спринтерлер аралық спринттерге де қатыса алады (кейде «премиум» деп те аталады), бұл жарыс маршрутындағы қалаларда қосымша қызығушылық тудыру үшін жасалады. Көп күндік жарыстарда аралық спринттер мен соңғы кезеңдегі нәтижелер ұпайлық есептеуге біріктіріледі. Мысалы, «Тур де Франс» жарысының ұпайлық есебінде «Maillot vert» (жасыл жейде) жарыстың ең тұрақты спринтеріне беріледі. «Тур де Франс» жарысында бұл құрметтің ең табысты иегері – словак спринтері Петер Саган, ол жеті рет «Тур де Франс» жасыл жейдесін жеңіп алды (2012–2016, 2018–2019).

Жол жүгіруші

Спринтерлердің жылдам бұлшық ет талшықтарының үлесі спринтерлерде, спринтпен айналыспайтындарға қарағанда жоғары. Жолдағы велосипед спортында спринтерлер кейде орташа жол жарысы велосипедшісінен ірі денелі болады, аяқтарының күшін денесінің жоғарғы бөлігімен үйлестіріп, қатысушылар көп болған жарыста қажетті қысқа мерзімдік жылдамдыққа қол жеткізеді. Кейбір спринтерлердің жоғары ең жоғары жылдамдығы бар, бірақ оған жету үшін ұзақ қашықтық қажет, ал кейбіреулері қысқа және күшті үдеулер жасай алады. Спринтте аэродинамика маңызды рөл атқарады. Спринтерлер көбінесе ауыррақ болады, сондықтан олардың жылдамдық артықшылығы көбінесе жазық учаскелерде ғана байқалады. 1930 жылғы «Тур де Франс» жарысында сегіз кезеңді жеңген, бұл рекорд әлі де сақталуда (Эдди Меркс және Фредди Мартенспен бөліседі). Бір жылдан кейін Пелисье итальяндық спринтер Рафаэле ди Пакомен алғашқы маңызды спринтерлік бәсекеде күш сынасты. Екеуі де бес кезеңнен жеңіп алды. 1941 жылғы Испания туры «Вуэльта а Эспанья» турнирінде Делио Родригес 12 кезеңді жеңіп, келесі жылы 8 кезеңді жеңіп алды. Ол бірнеше жылдан кейін жалпы есепте де жеңіске жетті. Соғыс аралық кезеңдегі тағы бір табысты спринтер – француз көпжақты спортшысы Андре Ледук. Ол спринттен басқа, кезеңдік жарыстарда (Тур де Франста екі рет жеңіске жетті) және классикалық жарыстарда жеңіске жеткенімен, Турдағы 25 кезеңнің 15-і топтық спринтте жеңіліс әкелді. Андре Дарригад – барлық уақыттағы ең үздік француз спринтері. Ол «Тур де Франс» жарысында 22 кезеңді жеңіп, екі рет ұпайлар есебінде жеңіске жетті. Ол ірі велосипедшілердің алдында жеңіске жетіп, өзінің атын шығарды, мысалы, 1955 жылғы Франция чемпионатында Луисон Бобеттен және 1956 жылғы Ломбардия жиросында Фаусто Коппиден озып өтті. Ол әлем чемпионатының тұғырына 4 рет қатарынан көтеріліп, 1959 жылы жеңіске жетті. Фредди Мартенс тек алты рет ірі турларға қатысып, төрт рет ұпайлар жүлдесін жеңіп алды, «Тур де Франс» жарысының 15 кезеңінің 12-сін топтық спринтте жеңіп алды. 1977 жылғы Испания туры «Вуэльта а Эспанья» турниріне қатысқанда ол 13 кезеңді жеңіп қана қоймай, жалпы есепте де жеңіске жетті. «Вуэльта» жарысын аяқтағаннан кейін бес күн өткен соң, ол «Джиро д’Италия» жарысына қатысып, 7 кезеңді жеңіп алды, бірақ жарыстың ортасында болған апат салдарынан жарыстан шығып қалды. Велосипед спорты 1980-ші жылдары мамандануға көшкен кезде топтық спринттер мамандардың аренасына айналды – Гвидо Бонтемпи, Жан-Поль ван Поппель және Марио Чиполлини сияқты таза спринтерлер, олардың барлығы негізінен спринт кезеңдеріне назар аударды, ал басқа жүргізушілер (классикалық мамандар, уақытқа қарсы күресушілер, альпинистер және т.б.) басқа кезеңдерде жеңіске жетуді мақсат етті. Чиполлини Гранд турларда спринтер ретінде ең көп кезеңді жеңіп алған рекордты ұстайды; 57, оның 42-сі «Джиро д’Италия» жарысында болды. Тағы бір итальяндық спринтер Алессандро Петаччи (48 кезең жеңісі) барлық үш үлкен турда кезеңдерді және ұпайлар есебін жеңіп алды, оның ішінде «Вуэльта» жарысында 20 кезең жеңіп алды. «Вуэльта» жарысында кезең жеңімпаздары бойынша рекорд 39 жеңісімен Делио Родригеске тиесілі. 2012 жылдың 15 шілдесінде француз газеті L’Équipe Марк Кавендишті «Тур де Франс» жарысының барлық уақыттағы ең үздік спринтері деп атады. Оның қазіргі есебі 52 жеке кезең жеңісін құрайды, оның 34-і «Тур де Франс» жарысында топтық спринтте жеңіліс әкелді. Эрик Забель рекордтық тоғыз ұпай жинады: алты рет «Тур де Франс» және үш рет «Вуэльта а Эспанья» жарыстарында. Үш үлкен турда да ұпайлар есебінде жеңіске жеткен бес жүргізушінің үшеуі таза спринтерлер болды: Джамолидин Абдужапаров, Алессандро Петаччи және Марк Кавендиш. Қалған екеуі – Эдди Меркс және Лоран Жалабер. Питер Саган «Тур де Франс» жарысында жеті ұпай жинап, рекордтық көрсеткішті құрды. Ол үш рет қатарынан әлем чемпионатында, бір рет Еуропа чемпионатында, екі рет Париж-Рубай және Фландрия турларында жеңімпаз атанды. Велосипед спортының тарихында бір жылда үш үлкен турдың да кезеңдерін жеңген үш жарыс жүргізуші – бұл спринтерлер: 1956 жылы Мигель Поблет, 1958 жылы Пьеррино Баффи және 2003 жылы Алессандро Петаччи. Жақсы спринт басқа мамандар үшін де бірнеше жеңістерді қамтамасыз ете алады, мысалы, классикалық жүргізушілер мен жалпы жүлдеге үміткерлер. Сеан Келли «Тур» мен «Вуэльта» жарыстарында 21 кезеңді жеңіп алды, ал екі жарыстың да ұпайлар есебінде әрқайсысы төрт рет жеңіске жетті, оның тоғыз ірі классика жеңімпаздарымен қатар. Сондай-ақ, бельгиялық классикалық мамандар Рик Ван Стенберген, Рик Ван Лоой және Роджер Де Вламинк жақсы финалдық спринт арқасында өте сәтті болды, италиялық «Джиро д’Италия» жеңімпаздары Бепе Саронни мен Франческо Мозер және олардың отандасы және екі мәрте әлем чемпионы Паоло Беттини де осылай жеңіске жетті. Керісінше, көптеген спринтерлер өздерінің қабілеттерін тек кезеңдерді жеңіп қана қоймай, «Фландрия туры» (Руди Алтиг және Ян Раас сияқты), «Париж-Рубай» (Эдди Планкаерт) және «Ломбардия жиросы» (Андре Дарригад сияқты) сияқты классикалық жарыстарда да жеңіске жетті, тіпті кезеңдік жарыстарда да (Ледук, Родригес, Мартенс, Саронни және Мозер сияқты) Руди Алтиг, Сеан Келли және Лоран Жалабер «Вуэльта» жарысын жеңді, сондай-ақ 1968 жылғы «Тур де Франс» жеңімпазы және көпжақты спортшы Ян Янссен де жеңіске жетті. Өзінің салыстырмалы түрде жазық трассасымен «Милан-Сан-Ремо» спринтерлерге арналған ең маңызды классикалық жарыс болып саналады, оны Забель төрт рет және үш мәрте әлем чемпионы Оскар Фрейре үш рет жеңіп алды. Басқа «жазық» бір күндік жарыстар, спринтерлерге арналған маңызды классикалық жарыстарға «Gent–Wevelgem», «Scheldeprijs», «Vattenfall Cyclassics», «Paris Brussels» және «Paris–Tours» жатады.

Жарыс жүгірушісі

Велотрассада немесе велодромдағы спринт жарысы жоғары мамандандырылған спринт түрінен (бір немесе бірнеше велошабандылар тактикалық артықшылық алу үшін трассаны баяу айналып, соңғы 200 метрде қарқынды финишті бастап, уақыты тіркеледі) белгілі бір сан айналымнан кейін бірінші болып финиш сызығын кесіп өтетін жарысқа дейін (көше жарысына ұқсас) өтеді. Спринтке маманданған велошабанды 1000 метрлік қысқа дистанциядағы уақытты өлшеу жарысына, командалық спринтке және Кеирин жарысына қатысуы мүмкін. Мэдисон жарысында командаға кенеттен жылдамдық қажет болғанда спринтке маманданған велошабанды, ал тұрақты жоғары қарқынмен жүре алатын тағы бір велошабанды кіруі мүмкін.