Кіріспе
Теңізде жүретін қару
Су астынан ұшырылатын қанатты зымыран (SLCM) – су асты кемесінен (әсіресе SSG немесе SSGN) ұшырылатын қанатты зымыран. Қазіргі үлгілері көбінесе қашықтықтан шабуылдайтын, жердегі нысаналарды жоюға арналған қанатты зымырандар (LACM) болып табылады, олар алдын ала белгіленген жердегі нысаналарға дәстүрлі немесе ядролық оқ-дәрімен шабуыл жасау үшін қолданылады. Кемеге қарсы қанатты зымырандар (ASCM) да пайдаланылады, және кейбір су астынан ұшырылатын қанатты зымырандардың екі функцияны орындайтын түрлері де бар.
Даму тарихы
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы құрлыққа шабуылдайтын қанатты зымыран тасуға арналған су асты кемелері (4 SSG және 1 SSGN) 1958 жылдан бастап «Регулус» зымыранымен жарақтандырылды және 1964 жылы Тынық мұхитында «Полярис» баллистикалық зымыран тасуға арналған су асты кемелері (SSBN) пайда болғаннан кейін қызметтен шығарылды. АҚШ 1981 жылдан бастап су асты кемелерінде қысқа қашықтықтағы «Гарпун» кемеге қарсы зымыранын орналастырды. Кеңес теңіз күштері 1950 жылдардың соңында 13 «Уискер» класты су асты кемесін (Жоба 613) жерге шабуылдайтын қанатты зымыран (LACM) рөліне түрлендірді (Whiskey Single Cylinder, Whiskey Twin Cylinder, Whiskey Long Bin), олар SS N 3 Shaddock (П 5) зымыранымен жарақтандырылды. 1960 жылдардың соңында кеңестік SSBN-дер баллистикалық зымырандармен жарақтанғаннан кейін, Shaddock LACM алынып тасталды және оның орнына кемеге қарсы (ASCM) нұсқасы келді. 1960 жылдардағы «Эхо» және «Жульетта» класты су асты кемелерінің қарулану тарихы ұқсас болды, ал «Эхо I» кемеге қарсы басқару радиолокаторы болмағандықтан шабуылдау су асты кемесіне айналдырылды. SS N 3 ASCM ақырында SS N 12 (P 500) зымыранымен ауыстырылды. Кейін «Чарли» және «Оскар» класс су асты кемелері ұзақ қашықтықтағы ASCM-дерді, SS N 9 (P 120) және SS N 19 (P 700) пайдалану үшін жобаланды. Қазір тек «Оскар» класы ғана қызметте. 1990 жылы Кеңес теңіз күштері 50-ден 300-ға дейін SLCM-дерді орналастырғаны туралы хабарланды. Қазіргі «Акула» және «Северодвинск» класты су асты кемелері SS N 21 (S 10) LACM зымыранымен жарақтандырылған. АҚШ-тың төрт «Огайо» класты SSBN су асты кемесі 2000 жылдардың ортасында өзгертілді, олар вертикальді зымыран ұрғыштарынан бір мезгілде 144 «Томагавк» қанатты зымыранын ұшыруға қабілетті болды, ал шабуылдау су асты кемелерінен торпедалық түтіктерден зымырандар ұшырылады. Су асты кемелерінің басқарылатын зымыранмен жабдықталған эсминецтер мен крейсерлерге қарағанда артықшылығы – олардың байқалмай қалу және су астында жүріп зымырандарды ұшыру мүмкіндігі. «Томагавк» 1983 жылдан бастап АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шабуылдау су асты кемелерінде пайда болды, бастапқыда LACM және ASCM нұсқаларында, бірақ ASCM нұсқасы 1990 жылдары қызметтен шығарылды. КСРО-ның НПО «Новатор» конструкторлық бюросы жасаған S 10 Granat дыбыстан төмен қанатты зымыраны Ресейде әлі де қолданыста болуы мүмкін, бірақ орналастырылмаған. 2015 жылдың қазан айында Ресей Каспий теңізіндегі шағын кемелерден Сириядағы нысаналарға ұзақ қашықтықтағы «Калибр» (Клуб) қанатты зымыранын ұшырды; желтоқсан айында «Калибр» PL жүйесінен бірнеше 3M14K зымыраны «Б 237 Ростов-на-Дону» су асты кемесі арқылы Жерорта теңізінде ұшырылды. Қашықтықтан ұшып, төмен қанатымен ұшатын, кәдімгі немесе ядролық оқ-дәрілерді тасымалдауға қабілетті, құрлыққа шабуылдау, кемеге және су асты кемесіне қарсы нұсқалары бар «Калибр» зымыранының орналасуы Еуропадағы әскери тепе-теңдікті өзгертті және Еуропада салынып жатқан НАТО зымыранға қарсы қорғаныс жүйесіне қауіп тудырды. «Джейнс Дефенс Уикли» журналы «Делфин» класты су асты кемелерінің ядролық қарумен жарақтандырылғанына сенімді, бұл Израильге теңізден соққы беруге мүмкіндік береді. АҚШ-тың Клинтон әкімшілігі 2000 жылы зымырандық технологияны бақылау режимін сақтау мақсатында Израильдің «Томагавк» ұзақ қашықтықтағы SLCM сатып алу туралы өтінішін қабылдамады. Америка ғалымдары федерациясы мен GlobalSecurity.org есептерінде төрт үлкен торпедалық түтік Израиль жасаған ядролық қарулы «Попай Турбо» зымыранын ұшыруға қабілетті екені айтылады.