Кіріспе

Кентукки штатындағы шарлауық

Күмберленд шарлауығы, кейде Кіші Ниагара, Оңтүстік Ниагара немесе Үлкен сарқырама деп аталады, Кентукки штатының оңтүстік-шығысындағы Күмберленд өзенінде орналасқан. МакКрири және Уитли округтерінің шекарасында өзенді кесіп өтетін бұл сарқырама Күмберленд Фоллс мемлекеттік курорттық паркінің орталық бөлігі және Кентукки табиғатты қорғау басқармасының тағайындаған Жабайы өзендер жүйесінің құрамына кіреді. Қазіргі шарлауықтың өзеннің төменгі ағысындағы жартастан басталып, эрозия нәтижесінде пайда болғанына сенімді. Шарлауық орнында ежелгі заманнан бері түрлі жергілікті халықтар қоныстанған, ал соңғы кезде ол көптеген жеке меншік иелерінен өтіп, 1933 жылы Кентукки штатына, айналасындағы жермен бірге сыйға берілген. Бұл жерде ай шамшырағы (moonbow) жиі көрінеді.

Құрылу

Камберленд шарлауығы қазіргі Бёрнсайд, Кентукки қаласының маңында орналасқан Поттсвилл жартасынан пайда болып, өзеннен шамамен 45 миль (72 км) жоғары қарай қазіргі орналасқан жеріне дейін кері шегінген деп есептеледі. Шегіну кезінде шарлауық қазіргі Камберленд өзенінің шатқалын қазып, кейбір жерлерде 122 метрге дейін тереңдікке жетті. Бастапқы орналасқан жерінде шарлауық қазіргіден биік болған, және эрозия салдарынан жоғары ағысқа қарай жылжығандықтан биіктігін жоғалтты. Ол сонымен қатар бастапқыда көбірек су көлемін алып жүрді, себебі екі ірі саласы – Лорел өзені мен Роккасл өзені, қазіргі орналасқан жері мен жартас арасында жатыр. 1650 жылға дейін бұл аймақты шоуни, чероки, чикасау және крик тайпаларының өкілдері аралаған. Камберленд, сондай-ақ жақын орналасқан Бүркіт шарлауығы да көптеген адамдар үшін қасиетті саналды. Уолтон мен Шепард 1814 жылы жерді зерттеп, 1828 жылы жер патенті алды. 1927 жылы Киванис клубы Кентукки штатының Корбин қаласынан шарлауыққа дейін жол салуға демеушілік етіп, оны Кентукки губернаторы Уильям Дж. Филдс есімімен атады. 1928 жылы Кентукки Сенатында шарлауықты парк ретінде қабылдау туралы ұсыныс қарастырылды, бірақ қабылданбады. 1930 жылы оның қайтысынан кейін дю Понт отбасы мемлекетке шарлауықты сыйға тарту туралы шешім қабылдады.

Айлық қанат

Ашық түнде толық ай кезінде немесе оған жақын уақытта құлама суларының суынан кейде айлық радуга немесе ай аркасы пайда болады. Камберленд шарлауығында ай аркасының пайда болуына тік шатқал қабырғалары, олар желдің шарлауықтың тұманын таратуын азайтады, және ай жарығының деңгейін арттыратын кең шатқал жағдай жасайды. Кентукки парктер департаменті келушілер үшін кестелерді жариялайды. Бұрын Ниагара шарлауығында ай аркалары жиі пайда болатын, бірақ қазіргі кезде жоғары деңгейдегі жарық ластануына байланысты олардың пайда болуы мүмкін емес.

Су ағыны

Камберленд шарлауығы арқылы ағып жатқан су 1977 шаршы миль (5120 км²) су жинау алабынан құралады. 1908 және 2017 жылдар аралығында АҚШ Геологиялық қызметі жинаған деректерге сәйкес, шарлаудағы ең жоғары жылдық су ағыны 1927 жылы, орташа жылдамдығы 5196 фут³/с, ал ең төменгі деңгей 1988 жылы, 1988-1989 жылдардағы Солтүстік Америка құрғақшылығы кезінде, орташа жылдамдығы 1324 фут³/с болды. Судың ең жоғары көлемі 1918 жылғы 28 қаңтарда 59 600 фут³/с жылдамдықпен тіркелді, ал ең төменгі жылдық су ағыны 1985 жылғы 2 ақпанда 17 500 фут³/с болды, бірақ бұл ішінара судың бағытталған түрде қолданылуына байланысты. Табиғи жағдайдағы ең төменгі жылдық су ағыны 1964 жылғы 17 ақпанда 18 200 фут³/с құрады.