Кіріспе

Австралияның халқы шамамен 26 миллион адамды құрайды. Австралия әлемдегі ең көп халқы бар 56-шы ел және Океаниядағы ең көп халқы бар ел. Оның халқы негізінен қалалық аймақтарда, әсіресе шығыс, оңтүстік-шығыс және оңтүстік жағалауларда шоғырланған, және 2029 жылға қарай 30 миллионнан асып түсуі күтілуде. Австралия халқы 1788 жылы британдық отарлау кезінде шамамен 300 000 мен 2 400 000 аралығында болған жергілікті австралиялықтардан бастап, содан бергі уақыттағы көптеген көші-қон толқындарының нәтижесінде өсті. Көші-қонның арқасында еуропалықтардың үлесі 18 және 19 ғасырларда күрт өсті, бірақ қазір пайыздық көрсеткіш бойынша төмендеп келеді. Австралияның жалпы жер аумағының әр шаршы километріне орташа шамамен 3,3 адамнан келеді, бұл оны әлемдегі ең сирек қоныстанған елдердің біріне айналдырады. Бұл, әдетте, елдің ішкі аймақтарының жартылай шөл және шөлді географиясына байланысты. Тағы бір фактор – урбанизация, халықтың 89% қалалық аймақтарда тұрады, Австралия әлемдегі ең урбанизацияланған елдердің бірі. 2015–2017 жылдары Австралиядағы өмір сүру ұзақтығы 83,2 жылды құрады, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі.

Қалалар

Австралияда бір миллионнан астам халқы бар бес қала (оның ішінде олардың шағын аудандары да) бар. Австралия халқының көп бөлігі жағалауға жақын жерлерде өмір сүреді.

Шығу тегі

Адамдардың Австралия құрлығына алғаш келгенінің ең ерте қабылданған уақыт шегі осы адамдардың көші-қонын кем дегенде 65 000 жыл бұрын, ең болмаса Индонезия және Жаңа Гвинея аралдарынан деп көрсетеді. Сондай-ақ, әлемнің түкпір-түкпірінен келіп қоныстанған иммигранттардың үлкен және үздіксіз ағыны болды, ал 21-ғасырда Азия иммигранттардың ең ірі көзіне айналды. Австралия Статистика бюросы енді нәсіл туралы мәліметтерді жинамайды, бірақ әрбір Австралия тұрғынынан әр санақта екіге дейін тегін атауын сұрайды. Бұл тектік жауаптар кең стандартталған тектік топтарға жіктеледі. 2021 жылғы санақта жалпы халықтың үлесі ретінде ең көп аталатын жеке тектік топтар:

2021 жылғы санақта Австралия халқының 3,2% өзін аборигендер және Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары деп атады. 2020 жылы туғандардың 7,5% аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары болды, бұл 2010 жылғы 5,7%-дан жоғары. Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының туу көрсеткіші ұлттың көрсеткіші тез төмендесе де, алмасу деңгейінен жоғары болып қалып келді. ABS нәсіл және этникалық құрам туралы мәліметтерді жинамаса да, түрлі зерттеулер Австралияның этникалық құрамын анықтау үшін санақ нәтижелерін біріктірді. Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы еуропалық тұрғындарды Австралия халқының 76%-ы деп бағаласа, БАҚ-тың әртүрлілігі жөніндегі зерттеу оны 72%-ға, еуропалық емес үлесін 21% және 23%-ға, ал аборигендерді 3%-ға тең деп көрсетті. Иммиграция министрі Эндрю Джайлс 2026 жылғы Австралия санағына этникалық текті анықтау үшін сұрақ қосуға уәде берген. Алайда 2024 жылы ABS этникалық тектің мәліметтерін жинаудан бас тартты.

Дін

2021 жылғы санақта халықтың 38,9% өзін «дінсіз» деп жариялады. Ең көп тараған дін – христиан діні (халықтың 43,9%). Католиктер 1986 жылғы санақта алғаш рет англикандықтардан басып өтті. Осы тарихтың салдарынан, Австралияда ресми дін жоқ болғанымен, «дінсіздер» саны діни идентификация бойынша ең ірі топты құрайды. Дегенмен, Австралия үкіметтері мен соттары өз шараларында христиан Құдайына сілтеме жасайды. Көптеген батыс елдеріндегідей, діни қызметтерге белсенді қатысу, дінге жататындарын айтқан адамдар санынан кем. Христиан шіркеулеріне апта сайын шамамен 1,5 миллион адам қатысады, бұл халықтың шамамен 7,5% құрайды. Христиандық қайырымдылық қоры, ауруханалар мен мектептер әлеуметтік көмек пен білім беру саласында маңызды рөл атқарады. Католик білім беру жүйесі 795 000-нан астам оқушысымен (жалпы орта білім беру оқушыларының 20% шамасында) мемлекеттік мектептерден кейін екінші орында тұр.

Тіл

Австралиялықтардың басым көпшілігі үйде ағылшын тілінде сөйлейді, аборигендер мен бірінші буын иммигранттардан басқа. Австралияда ресми тіл болмаса да, ағылшын тілі әрқашан де-факто ұлттық тіл және жалғыз ортақ тіл болып табылады. Австралия ағылшын тілі – ерекше акценті мен лексикасы бар тілдің маңызды түрі, грамматикасы мен орфографиясы жағынан ағылшын тілінің басқа түрлерінен сәл өзгеше. Жалпы австралиялық тілі стандартты түр ретінде қолданылады. 2021 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 72% үйінде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Үйде ең көп таралған келесі тілдер: мандарин қытай тілі (2,7%), араб тілі (1,4%), вьетнам тілі (1,3%), кантон тілі (1,2%) және панджаби тілі (0,9%). 2006 жылғы халық санауында 52 000 абориген, яғни абориген халқының 12% үйде абориген тілінде сөйлетінін мәлімдеді. Австралияның өз қол тілі – Auslan бар. Ол шамамен 5 500 керең адамның негізгі тілі.

Жергілікті халық

Австралия құрлығына алғашқы австралиялықтардың келуінің ең ерте қабылданған уақыт сызығы бұл адамның көшіп келуін кем дегенде 40 000 жыл бұрын орналастырады. XVII ғасырда голланд теңізшілері қазіргі Батыс Австралия мен Квинслендтің жағалауларына бірнеше рет келіп тоқтады. Капитан Джеймс Кук 1770 жылы Кейп-Йорк түбегінің батыс жағалауындағы Посессион аралында тұрған кезде Ұлыбританияның шығыс жағалауын иеленгенін жазды. Кейіннен Батыс жағалауы да Ұлыбританияның қонысына айналды. Сол кезде жергілікті халықтың саны 315 000-нан 1 100 000-ға дейін деп есептелген, олар көптеген тайпаларға бөлініп, көптеген түрлі тілдерде сөйлеген. 2008 жылы 495 757 адам өзін абориген деп, 31 407 адам Торрес бұғазының аралдарының тұрғыны деп, ал тағы 21 206 адам өзін абориген және Торрес бұғазының аралдарының тұрғыны деп жариялады. Бүгінде Австралияның түпкілікті халқының көпшілігі Австралияның шығыс жағалауында тұрады, мұнда түпкілікті австралиялықтардың 60%-ға жуығы Жаңа Оңтүстік Уэльсте (208 476) және Квинслендте (188 954) тұрады, бұл шамамен сол штаттардың халқының 2-5%-ын құрайды. Солтүстік территориядағы түпкілікті халықтың саны 61 115 адам, бұл Солтүстік территорияның жалпы халқының 26,3%-ын құрайды.

Тарихи тұрғындар саны

Төмендегі кестедегі халық санының бағалаулары 1961 жылға дейінгі абориген халқын қамтымайды. Еуропалықтар қоныстанбас бұрынғы абориген халқының саны 300 000-нан 1 миллионға дейін бағаланған, ал археологиялық қазбалар шамамен 750 000-ға жуық тұрақты ең жоғары халықты көрсетіп тұр. Бар болған жағдайда, халық санағының нақты деректері келтірілген.

Халықтың тарихи орташа жасы

Тарих бойынша Австралия халқының орташа жасы. Дерек көзі: Австралия статистика бюросы. Жылдар 1901 1911 1921 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2015 2017Жалпы халықтың орташа жасы 22.5 24.0 25.8 30.3 29.3 27.7 29.6 32.4 35.7 37.4 38.7Ерлердің орташа жасы 23.6 24.6 26.1 29.9 28.7 27.0 29.0 31.7 34.9 37.9Әйелдердің орташа жасы 21.5 23.4 25.5 30.8 30.2 28.3 30.2 33.0 36.4 39.5

Қазіргі маңызды статистика

+ Кезең Тірі туғандар Өлім Табиғи өсім Қаңтар-қыркүйек 2022 228,759 146,865 +81,894 Қаңтар-қыркүйек 2023 220,727 138,876 +81,851 Айырма 8,032 (3,51%) 7,989 (5,44%) 43

2012 жылы Австралияда туған әйелдердің жалпы тумалық көрсеткіші 1,94 болса, шетелде туған әйелдер үшін 1,81 болды. 2013 жылы бұл көрсеткіш тиісінше 1,91 және 1,79-қа тең болды. 2017 жылы шетелде туған әйелдер үшін (шетелдік әкесі бар әйелдер үшін 1,73) ТФК 1,68 болды, ал жергілікті әйелдер үшін (туған әкесі бар әйелдер үшін 1,69) 1,78 болды.

Халықтың құрылымы

Жас тобыЕр адамӘйелБарлығы% Барлығы 11 546 638 11 855 248 23 401 892 100 0–4 752 142 712 638 1 464 779 6.26 5–9 771 055 731 592 1 502 646 6.42 10–14 717 629 679 553 1 397 183 5.97 15–19 727 677 693 915 1 421 595 6.07 20–24 795 423 771 369 1 566 793 6.70 25–29 824 084 840 525 1 664 602 7.11 30–34 839 821 864 026 1 703 847 7.28 35–39 773 132 788 548 1 561 679 6.67 40–44 777 702 805 551 1 583 257 6.77 45–49 773 170 808 282 1 581 455 6.76 50–54 748 954 774 601 1 523 551 6.51 55–59 709 115 745 214 1 454 332 6.21 60–64 632 357 667 048 1 299 397 5.55 65–69 581 230 607 766 1 188 999 5.08 70–74 431 325 456 390 887 716 3.79 75–79 307 441 345 217 652 657 2.79 80–84 204 026 256 529 460 549 1.97 85–89 123 502 185 463 308 960 1.32 90–94 46 828 93 570 140 398 0.60 95–99 9 244 24 672 33 920 0.14 100+ 777 2 788 3 569 0.02Жас тобыЕр адамӘйелБарлығыПайыз 0–14 2 240 826 2 123 783 4 364 609 18.65 15–64 7 601 439 7 759 070 15 360 509 65.64 65+ 1 704 373 1 972 395 3 676 768 15.71

Басқа жалпы демографиялық статистика

2023 жылдың 30 маусымына дейінгі кезеңде халық өсімі 2,4% құрады. Бұл көрсеткіш 2023 жылғы маусым айындағы мынадай есімдерге негізделген:
Ер адамдар: 36,6 жас
Әйелдер: 38,1 жас (2009 жылғы бағалау бойынша).

Туу көрсеткіші

12 туу/1000 халыққа (2018 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 165-ші орын. 12.1 туу/1000 халыққа (2017 ж. болжамы). 1000 адамға 12.47 туу (2009 ж. болжамы) (164-орын).

Өлім-жітім көрсеткіші

1000 адамға шаққанда 7,3 өлім (2018 ж. болжамы) Әлеммен салыстырғанда: 118-ші орын. 1000 адамға шаққанда 6,68 өлім (2009 ж. болжамы) (146-шы орын)

Тұқым қуалаушылықтың жалпы көрсеткіші

1,77 бала әйел басына (2018 ж. шамамен) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 155-орын.

Таза көші-қон деңгейі

5.4 мигрант/1000 халық (2018 ж. бағалауы) Әлемдік елдермен салыстыру: 22-орын
5.5 мигрант/1000 халық (2017 ж. бағалауы) (21-орын)
6.23 мигрант/1000 халық (2009 ж. бағалауы) (15-орын)

Халық санының өсу қарқыны

1,6% (2023 ж. б.)

Ананың бірінші бала туғандағы орташа жасы

28,7 жыл (2014 жылғы бағалау бойынша)

Тәуелділік қатынастары

жалпы тәуелділік коэффициенті: 51.1
жастар тәуелділік коэффициенті: 28.5
қарттар тәуелділік коэффициенті: 22.6
әлеуеттік қолдау коэффициенті: 4.4 (2015 ж. бағасы)

АИТВ/ЖИТС

Ересектер арасындағы таралу деңгейі: 0,1% (2017 ж. болжамы) ЖИТС/АИТВ жұқтырған адамдар саны: 26 000 (2017 ж. болжамы) Өлім саны: 200-ден кем (2017 ж. болжамы)

Жұмыссыздық, жастардың жасы 15-24

жалпы: 12,6%. Әлем бойынша елдермен салыстыру: 105-орын
ер адамдар: 13,7%
әйелдер: 11,5% (2017 ж. шамамен)

Қамауға алу және жазалау

2019 жылдың наурыз айында Австралияда 43 320 ересек адам түрмеге қамалды – бұл 100 000 ересек тұрғынға шаққанда 221 тұтқын, ал жалпы халыққа шаққанда 100 000-ға 169 адам. Бұған қоса, 75 544 адам соттан тыс жазалармен (құжаттама бойынша бақылау, кепілдік, сынақ мерзімі және қоғамдық жұмыс сияқты) жазасын өтеді. 2018 жылдың маусым айында Австралиядағы түрмелерде орташа есеппен 980 кәмелетке толмаған бала қамауда болды.

Халық тығыздығы

2022 жылға сәйкес, Австралияның халық тығыздығы осылай есептелді. Бұл Австралияны Намибия мен Моңғолиядан кейін әлемдегі халық тығыздығы ең төмен елдердің үшіншісі етеді.