Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықтың сипаттамаларын немесе олардың өзгеруін өлшеу.
Measures of the characteristics of, or changes to, a population
Демографиялық статистика – халықтың сипаттамаларын немесе олардың өзгеруін өлшеу шаралары. Туу, өлім, неке, көші-қон және халық санағының жүргізілуі ұлттық саясатты қабылдау үшін маңызды ақпараттарды қамтамасыз етеді. Мұндай деректердің тиімді жиынтығы – халық пирамидасы. Ол халықтың жыныс және жас құрамын қолжетімді графикалық түрде көрсетеді. Тағы бір жиынтық – өмір кестесі. Ол бір жылы туған адамдар тобының туған кезден бастап өмір бойындағы өмірін қадағалап, болжамдайды. Белгілі бір топ үшін әр жыл сайын (немесе қысқартылған өмір кестесінде он жыл сайын) өмір сүруге үміткерлердің үлесі кесте немесе графикалық түрде ұсынылады. Жасына қарай еркектер мен әйелдер арақатынасы жыныстар арасындағы өлім-жітім деңгейінің әсерін көрсетеді. Сондықтан, жаңа туған сәбилер үшін бірден жоғары көрсеткіштер жиі кездессе, қарт жастағы адамдар арасында бұл көрсеткіш бірден төмен деңгейге жететінше азаяды.
Demographic statistics are measures of the characteristics of, or changes to, a population. Records of births, deaths, marriages, immigration and emigration and a regular census of population provide information that is key to making sound decisions about national policy. A useful summary of such data is the population pyramid. It provides data about the sex and age distribution of the population in an accessible graphical format. Another summary is called the life table. For a cohort of persons born in the same year, it traces and projects their life experiences from birth to death. For a given cohort, the proportion expected to survive each year (or decade in an abridged life table) is presented in tabular or graphical form. The ratio of males to females by age indicates the consequences of differing mortality rates on the sexes. Thus, while values above one are common for newborns, the ratio dwindles until it is well below one for the older population.
Жинақ
Ұлттық халық статистикасы көбінесе халық санағы арқылы жиналады. Дегенмен, мұндай іс-шаралар әдетте үлкен логистикалық қиындықтармен байланысты болғандықтан, елдер халық санағын әдетте 5-10 жылда бір рет өткізеді. Халық санағы жүргізілгеннің өзінде де, барлық адамды санау мүмкін болмайды (бұл кем санау деп аталады). Сонымен қатар, санақта тіркелген кейбір адамдар тұрақты мекенжайынан өзге жерде көрсетілуі мүмкін, мысалы, саяхатта болғандықтан (мұндай жағдайда артық санау болуы мүмкін). Осыған байланысты, халық санағының бастапқы деректері көбінесе түзетіліп, тұрғылықты халық, тұрғындар, туристер және басқа да келушілер, азаматтар мен шетелдіктер (азамат емес адамдар) сияқты статистиканы анықтауға мүмкіндік беретін халық санағының бағалауларын жасау үшін пайдаланылады. Жеке өмірге қатысты мәліметтерді қорғау мақсатында, әсіресе санақ бойынша аз дерек болған жағдайларда, халық санағының нәтижелері жиі ондық, жүздік, мыңдыққа дейін дөңгелектендіріледі, ал кейде нақты санақтан 3 бірлікке дейін жоғары немесе төмен қарай немесе басқа кіші санға дейін өзгертіледі. Халық санақтарының арасында түрлі ведомстволар жинаған туу, өлім, елден көшіп келу және елден көшу сияқты халыққа қатысты деректер сандар аралық бағалау жасау үшін қолданылуы мүмкін.
National population statistics are usually collected by conducting a census. However, because these are usually huge logistical exercises, countries normally conduct censuses only once every five to 10 years. Even when a census is conducted it may miss counting everyone (known as undercount). Also, some people counted in the census may be recorded in a different place than where they usually live, because they are travelling, for example (this may result in overcounting). Consequently, raw census numbers are often adjusted to produce census estimates that identify such statistics as resident population, residents, tourists and other visitors, nationals and aliens (non nationals). For privacy reasons, particularly when there are small counts, some census results may be rounded, often to the nearest ten, hundred, thousand and sometimes randomly up, down or to another small number such as within 3 of the actual count. Between censuses, administrative data collected by various agencies about population events such as births, deaths, and cross border migration may be used to produce intercensal estimates.
Халық санының болжамы мен болжамы
Халық санының бағалаулары әдетте халық санағы және басқа да әкімшілік деректерден шығарылады. Халық санының бағалаулары, әдетте, бағалау жасалған күнден кейін дайындалады. Кейбір бағалаулар, мысалы, әдеттегі тұрғындардың саны, санақ күніне қарай белгілі бір жерде тұратындарды қамтиды, тіпті санақ сол жерде оларды санамаған болса да. Санақ сұрақтарына әдетте адамның қайда тұратыны, тұрғын немесе қонақ екені, немесе басқа жерде де тұратыны туралы сұрақтар кіреді, бұл осы бағалауларды жасауға мүмкіндік береді. Басқа бағалаулар халықты санақ күнінен өзгеше күні, мысалы, күнтізбелік немесе қаржы жылының ортасы немесе соңында бағалаумен айналысады. Бұл бағалаулар көбінесе туу және өлім туралы тіркемелерді, сондай-ақ көші-қон деректерін пайдаланып, санақтан кейін болған өзгерістерге байланысты санақ деректерін түзету үшін қолданылады. Халық санының болжамдары оларға белгіленген күннен бұрын жасалады. Олар болашақ халық санының мөлшерін болжау үшін қолданылатын, бар халық санағы деректері мен басқа да халық туралы ақпарат көздерінің уақыт қатарын талдауды пайдаланады. Болашақ халық санының өзгеруіне әсер ететін белгісіз факторлар болғандықтан, халық санының болжамдары көбінесе болашақ халық санының жоғары, төмен және күтілетін мәндерін қамтиды. Халық санының болжамдары халық санағы өткізілгеннен кейін қайта есептелуі мүмкін. Бұл нақты бір шекарадағы аумақтың қалай орналасқанына байланысты.
Population estimates are usually derived from census and other administrative data. Population estimates are normally produced after the date the estimate is for. Some estimates, such as the Usually resident population estimate who usually lives in a locality as at the census date, even though the census did not count them within that locality. Census questions usually include a questions about where a person usually lives, whether they are a resident or visitor, or also live somewhere else, to allow these estimates to be made. Other estimates are concerned with estimating population on a particular date that is different from the census date, for example the middle or end of a calendar or financial year. These estimates often use birth and death records and migration data to adjust census counts for the changes that have happened since the census. Population projections are produced in advance of the date they are for. They use time series analysis of existing census data and other sources of population information to forecast the size of future populations. Because there are unknown factors that may affect future population changes, population projections often incorporate high and low as well as expected values for future populations. Population projections are often recomputed after a census has been conducted. It depends on how the area is adjusted in a particular demarcation.
Тарих
Ежелгі заманда көптеген халық санақтары өткізілген, бірақ сақталған халық санының статистикасы өте аз. Бірақ, мысалының бірін Сандар кітабының 1-тарауында кездестіруге болады. Онда статистика ғана емес, сонымен қатар осы статистиканы жинау әдісі де сипатталған. Қазіргі кездегі түсінік бойынша, осы санақ туралы метадеректердің өзі статистикадан кем құнды емес, себебі зерттеушілерге не есептелгенін, сондай-ақ қалай және не үшін есептелгенін анықтауға мүмкіндік береді.
While many censuses were conducted in antiquity, there are few population statistics that survive. One example though can be found in the Bible, in chapter 1 of the Book of Numbers. Not only are the statistics given, but the method used to compile those statistics is also described. In modern day terms, this metadata about the census is probably of as much value as the statistics themselves as it allows researchers to determine not only what was being counted but how and why it was done.
Метадеректер
Қазіргі заманғы халық статистикасы әдетте, статистиканың қалай жинақталғанын және қандай да бір жинау мәселелерін жою үшін қалай түзетілгенін түсіндіретін метадеректермен қоса келеді.
Modern population statistics are normally accompanied by metadata that explains how the statistics have been compiled and adjusted to compensate for any collection issues.
Статистикалық көздер
Көптеген елдерде халық санағын жүргізуге жауапты халық санағы бюросы немесе үкіметтік мекеме болады. Осы мекемелердің көпшілігі өз елдерінің халық санағының нәтижелерін және басқа да демографиялық статистиканы өздерінің веб-сайтында жариялайды.
Most countries have a census bureau or government agency responsible for conducting censuses. Many of these agencies publish their country's census results and other population statistics on their agency's website.