Кіріспе

Аргентинадағы көлік туралы шолу

Аргентинадағы көлік жүйесі негізінен күрделі маршруттар желісіне негізделген, олармен салыстырмалы түрде арзан қашықтықтағы автобустар мен жүк тасымалдау машиналары жүреді. Елде сонымен қатар бірнеше ұлттық және халықаралық әуежайлар бар. Қашықтықтағы пойыздың маңызы қазіргі таңдағыда азайған, бірақ бұрын кеңінен қолданылып, елдің қалалық және жүк тасымалы желілерін қайта мемлекеттік меншікке алудан кейін қайта жандануда. Өзен арқылы жүк тасымалы басым. Қалалық аймақтарда негізгі көлік жүйесі автобус немесе коллективо болып табылады; автобус бағдарлары ірі қалалар мен агломерацияларда күн сайын миллиондаған адамды тасымалдайды, сондай-ақ Metrobus деп аталатын жылдам автобус жүйесі де бар. Буэнос-Айресте елдегі жалғыз метрополитен бар, ал Буэнос-Айрес аймағында қала маңындағы пойыздар жүйесі қызмет көрсетеді.

Қоғамдық көліктер

Көптеген адамдар қала ішінде жылжу үшін жеке көліктерден гөрі қоғамдық көлікті пайдаланады, әсіресе жұмыс сағаттарында, себебі тұрақтап қоюы қиын да, қымбатқа соғуы мүмкін. Буэнос-Айрес және Росарио сияқты қалаларда велосипед жолдарының желісі кеңейгенінің нәтижесінде үлкен қалаларда велосипедпен жүру жиілеп барады.

Автобус

Colectivo (қалалық автобус) көптеген бағыттармен қалаларды жабады. Бағасы қаланың барлық аймағына бірдей болуы мүмкін, немесе баратын жеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Colectivo көбінесе қалалық шекараны кесіп, тиісті агломерацияларға кіреді. Кейде дифференциалдық (арнайы) қызметтер болады, олар жылдамырақ және айтарлықтай қымбат. Белгілі бір қаладағы автобус бағыттарын түрлі жеке компаниялар және/немесе қалалық мемлекеттік органдар басқарады, оларды оңайрақ тану үшін әртүрлі түстерге бояу мүмкін. Буэнос-Айрес қаласы соңғы жылдары қолданыстағы метро желісін толықтыру үшін Metrobus BRT жүйесін кеңейтіп келеді, және басқа шаралармен бірге бұл қаланың қоғамдық көлікті пайдалануын 30 пайызға дейін арттырады деп күтілуде.

Такси

Таксилер өте көптеп таралған және бағасы салыстырмалы түрде қолжетімді. Әр түрлі қалаларда олардың түстері мен тарифтері әртүрлі болғанымен, ең ірі қалаларда қара және сары түстің айқын арақатынасы жиі кездеседі. Такси компанияларын шақыру (радио таксилер) өте таралған, ал "ремисс" – жалдамалы көліктің тағы бір түрі: олар шақыру таксилеріне ұқсас, бірақ бірыңғай дизайны болмайды, сапар бағасы метрдің орнына алдын ала келісіледі. Дегенмен, таныс бағыттарға белгілі бір бағалар көбінесе қолданылады.

Жолға дейінгі теміржол

Қала маңындағы пойыздар Буэнос-Айрес қаласын Үлкен Буэнос-Айрес аймағымен байланыстырады (қ. Буэнос-Айрес қала маңы теміржол желісі). Әр апта күні 1,4 миллионнан астам адам жұмыс және басқа да істер үшін Аргентина астанасына қатынайды. Бұл қала маңындағы пойыздар сағат 4-тен сағат 1-ге дейін жұмыс істейді. Ең жүйрік желілер электрлі, бірнешеуі дизельді, ал кейбіреулері қазір электрлендірілуде, сондай-ақ қала бойынша пойыз паркі жаңаруда. Бұрын Trenes de Buenos Aires, UGOFE, Ferrovías және Metrovías Буэнос-Айрес қалалық аймағында қала маңындағы жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын жеке компаниялардың қатарында болды. Алайда, осы қызметтерді жаңғырту және мемлекеттік меншікке қайтару процесінде көптеген компаниялармен жасалған келісімшарттар тоқтатылды немесе олар Trenes Argentinos (мемлекеттік теміржол операторы) құрамына енді, бірақ 2015 жылдан бері Metrovías (Urquiza Line) сияқты жеке операторлар әлі де жұмыс істеп келеді. Аргентинада қала маңындағы пойыздар жүйесі бар басқа қалаларға Резистенсия, Парана және Мендоса кіреді, онда Metrotranvía Mendoza қалалық жеңіл теміржол желісі орналасқан. Кордова үшін жолаушылар теміржолы желісін құру жоспарлануда, ол қазіргі Tren de las Sierras теміржолын толықтырып, қала арқылы және жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қатынайтын болады.

Жер асты метросы

2015 жылы Буэнос-Айрес Аргентинадағы жер асты метросы бар жалғыз қала болды, бірақ Кордова қаласында метро жүйесін салу жобасы бар (Кордова метросы), ол Аргентинаның екінші жер асты жүйесі болады. Буэнос-Айрес метрополитені (Subterráneo de Buenos Aires) қазіргі таңдағыда алты желіден тұрады, олардың әрқайсысы А-дан H-ға дейінгі әріптермен белгіленген, алайда тағы 3 желі жоспарлануда. Заманауи трамвай желісі (ПреМетро) E2 желісі, Е метро желісінің шеткі аялдамасында және Чакаритадағы B метро желісі үшін Urquiza желісіне қосымша желі ретінде қызмет етеді. Күнделікті жолаушылар саны 1,3 миллион адамды құрайды және осы көрсеткіш артып келеді. Буэнос-Айрес метросының көптеген желілері қала орталығын (Micro centro) қаланың шеткі аудандарымен байланыстырады, бірақ ешқайсысы қала шекарасынан тыс, Үлкен Буэнос-Айреске жетпейді. Соңғы жылдары метро H, B және A желілерінің кеңейтілуіне куә болды. 2015 жылы E және H желілерін кеңейту жұмыстары жүргізілуде, жаңа F желісінің құрылысы басталды және екі қосымша желі (G және I) жоспарлануда. Сол сияқты, жылжымалы құрам да соңғы жылдары біртіндеп жаңартылып, одан әрі модернизациялау жоспарлануда.

Трамвай

Бір кезде кең таралған трамвайлар (политралар) 1960 жылдары қоғамдық көлік түрі ретінде қолданыстан шығарылды, бірақ қазір баяу қалпына келу кезеңінде. 1987 жылы метро желісіне қоректендіруші ретінде заманауи трамвай желісі ашылды. 1996 жылы Бартоломе Митре қала маңындағы теміржол станциясы мен Тигре (Tren de la Costa) арасындағы заманауи жеңіл теміржол желісі солтүстік қала маңында жұмыс істейді. 2007 жылы Буэнос-Айрестің Пуэрто-Мадеро ауданында француздық Alstom Citadis трамвайлары қолданылып, Tranvía del Este (Шығыс трамвай) деп аталатын 2 шақырымдық трамвай ашылды, бірақ оны кеңейту жоспарлары іске аспады, ал жол жүргіншілер азаюы 2012 жылы желінің жабылуына әкелді. Бір кезде Буэнос-Айресте трамвайлар өте кең таралған, қалада 875 км-ге жететін үлкен трамвай желісі және әлемдегі ең үлкен трамвай мен халық санының арақатынасы болған, бұл оған бүкіл әлемде «трамвайлар қаласы» деген атақ әкелді. Алғашқы трамвайлар 1860 жылдары жұмыс істей бастады, бірақ 1960 жылдары желі бөлшектелді және автобустармен ауыстырылды. Caballito ауданындағы Primera Junta метросының А желісі станциясына жақын жерде, хоббишілердің күтіміндегі үлкен көлемдегі ескі трамвайлар коллекциясы бар Heritage Tramway бар, ол демалыс күндері жұмыс істейді. Мендоса қаласының өзінде 16 станциясы бар және қаланы астанамен байланыстыратын Metrotranvía Mendoza трамвай жүйесі бар. Аргентинада трамвай жүйесі бар басқа қалалар – Парана және Ла-Плата, екеуі де ұлттық өндірілген TecnoTren теміржол автобустарын пайдаланады. Сантьяго-дель-Эстеро қаласы өзінің астаналық аймағымен байланысу үшін көтерілген жеңіл теміржол жүйесін салуда. Кордова, Мендоса және Росарио қалаларында троллейбустар жұмыс істейді.

Жол көлігі

Аргентинаның ұзындығы 4000 шақырымға жуық, ені 1000 шақырымнан асатындықтан, алыс қашықтыққа тасымалдау өте маңызды. Буэнос-Айрестен бірнеше ақылы тас жолдар таралып, ел халқының жартысына жуығына қызмет көрсетеді. Дегенмен, Аргентина жолдарының көп бөлігі екі жолақты ұлттық және облыстық тас жолдардан тұрады. Олар елдің барлық айманында орналасқан болса да, Аргентинаның 230 000 км (145 000 миль) тас жолының үштен бірінен азы ғана қазіргі уақытта асфальтталған. 1929 жылға қарай Аргентинада 400 000-нан астам көлік құралы болғанмен, алыс қашықтықтағы саяхаттардың барлығы дерлік елдің кең теміржол желісі арқылы жүзеге асырылды. 1932 жылға дейін Аргентинада жол салу бағдарламасы болмады, сол жылы Ұлттық тас жолдар басқармасы құрылды. Бастапқыда бензинге салынатын акциз салығы есебінен қаржыландырылған бұл басқарма 1951 жылы Санта-Фе – Росарио тас жолын ашу сияқты маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Аргентинада шамамен 9,2 миллион тіркелген автомобиль, жүк көлігі және автобус бар. Адам санына шаққанда, бұл ел Латын Америкасының ең кең көлік құралдарымен қамтамасыз етілген мемлекеттерінің бірі. 1945 жылға дейін сол жақтан жүретін жүргізушілер Аргентинада да сол жақтан жүрді, бірақ содан бері оң жақтан жүруге көшті. Аргентинадағы көлік құралдарының тіркеу нөмірлері үш әріптен және үш сандан тұратын жүйеге негізделген (кейбір жүк көліктерінен басқа). Соңғы жылдары тас жолдардың ұзындығы шамамен екі есеге артты және қазір елдің көптеген (бірақ барлық емес) маңызды қалаларын байланыстырады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Панамерикалық 9-шы ұлттық тас жолы, Буэнос-Айрес – Росарио – Кордова бағытындағы тас жол. Ең ұзын үздіксіз тас жолдар – бұл Анд тауларының бойымен созылған 5000 км-лік 40-шы ұлттық тас жолы және Буэнос-Айрестен Ушуаяға дейін 3000 км-ге созылған 3-ші ұлттық тас жолы, теңіз жағалауындағы магистральдық жол.

Ұзақ жолға арналған автобустар

Аргентиналық қашықтықтан жүретін автобустар жылдам, қолжетімді және жайлы; 1990-шы жылдардың басында теміржол жекешелендіріліп, Аргентинаның жолаушылар теміржол қызметі күрт қысқарғандықтан, ұшақ билеттерінің бағасы жоғары болғандықтан, олар қашықтыққа саяхаттаудың басты құралына айналды. Бәсекелес компаниялар ұзақ жылдар бойы қолданылып келген формулаларында көп айырмашылық танытпайды, аялдамалар саны мен орындықтарының түріне қарай үш түрлі қызмет ұсынады: Regular, Semi cama (жартылай жатын орын) және Cama (жатын орын), Cama әуе компаниясының бизнес-классына ұқсас, бірақ атаулары әртүрлі болуы мүмкін. Оларды Ejecutivo, Cama vip, Cama suite сияқты басқа да атаулармен де атауға болады. Кейбір қызметтер, әдетте қымбаттары, бортында тамақтану ұсынады, ал қалғандары жол бойындағы мейрамханаларда тоқтайды. Ұзақ және орта қашықтыққа жүретін автобустар барлық салынған, қолжетімді қалалар, кенттер мен ауылдарды қамтиды.

Ұзақ қашықтыққа жолаушылар тасымалы

Бір кезде кең және табысты болған Аргентинаның жолаушылар теміржол жүйесіндегі қызметтер 1993 жылы Ferrocarriles Argentinos (FA) мемлекеттік теміржол корпорациясының таратылуынан кейін күрт қысқартылды. Жекешелендіруге қарамастан, Аргентина әлі де әлемдегі 8-ші ірі теміржол желісін сақтайды, оның ұзындығы 36,966 км. Бірақ таратылғаннан кейін бірнеше жеке және провинциялық теміржол компаниялары құрылып, FA бұрын басқарған маңызды жолаушылар пойыздарын қайта іске қосты, бірақ мемлекеттік басқару кезеңімен салыстырғанда қызмет көлемі шектеулі болды. Trenes de Buenos Aires, Ferrocentral, Ferrobaires және Tren Patagónico осы кезеңде Аргентинаның қашықтығы ұзақ жолаушылар теміржол желісін басқарған жеке компаниялардың арасында болды. Соңғы кезде үкімет осы жеке компаниялардың бір бөлігін мемлекеттік меншікке алуға немесе олармен келісімшарттарды жаңартпауға кірісті, сонымен қатар мемлекеттік Trenes Argentinos компаниясы бұрынғы жеке қызметтерді жаңа құрамдық бірліктерді пайдалану арқылы жақсарта бастады және қызметтерді қайта іске қосты, мысалы Буэнос-Айрес – Мар-дель-Плата және Буэнос-Айрес – Росарио – Кордоба бағыттарында. Көптеген жағдайларда Аргентина үкіметі қолданыстағы инфрақұрылымды бетонды ұяларға орнатылған үздіксіз дәнекерленген рельстермен толығымен алмастырып жатыр немесе алмастыру процесін жүргізуде. Ұлттық үкіметтің теміржол көлігі жөніндегі ресми ұстанымы – 1990 жылдардағы жекешелендіруден кейін тоқтатылған барлық желілерді қайта ашу. 2015 жылдың сәуірінде Аргентина Сенаты көпшілік дауысымен Ferrocarriles Argentinos компаниясын Nuevos Ferrocarriles Argentinos деп қайта құру туралы заңды қабылдады, бұл елдің теміржолдарының тиімді қайта ұлттықтандырылуы болды және бұл қадамды саяси спектрдің екі жағындағы барлық саяси партиялар қолдады.

Жоғары жылдамдықты темір жол

Буэнос-Айрес, Росарио және Кордова қалалары арасында сағатына 320 шақырымға дейін жылдамдықпен жүретін жоғары жылдамдықты теміржол желісінің жобасы дамып жатыр. Росариоға дейінгі бірінші бөлігінің құрылысы 2009 жылдың басында басталуы керек еді. 2007 жылы Буэнос-Айрес пен Мендозаны байланыстыратын екінші жоғары жылдамдықты желіге айналыс келісімшарты бойынша тендерлер қабылданды. 2008 жылдың ақпан айында ұлттық үкімет Буэнос-Айрес пен Мар-дель-Платаны байланыстыратын жоғары жылдамдықты пойыз құрылысына тағы бір тендер жариялады; Мар-дель-Плата TAVe. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, жоба тоқтап тұр.

Туристік темір жолдар

Бірқатар бумен жүретін мұралық темір жолдар (туристік пойыздар) қызмет етеді; Патагониядағы Ескі Патагония экспресі (жергілікті жерде "La Trochita" деп белгілі), Ушуаядағы Әлем соңы пойзы (Оңтүстік Отты Жер) және Tren Histórico de Bariloche қысқа қашықтықтағы бағыты. Сальта провинциясындағы дизельдік-электрлік Tren a las Nubes Сальта қаласынан Сан-Антонио-де-лос-Кобреске дейін қатынайды. Ұлттық үкімет жолды жаңғырту үшін ұлттандырғаннан кейін жапқан, бірақ 2015 жылдың наурыз айында Trenes Argentinos басқаруымен жаңартылған вагондармен және рельстермен қайта іске қосты. Tren de las Sierras Кордова қаласының орталық аймақтарын байланыстырғаннан бөлек, Сиерра-де-Кордова тауларының етегінде туристік темір жол ретінде де жұмыс істейді.

Көршілес елдерге халықаралық темір жол байланыстары

Боливия 1000 екі елде де қолданылады. (Виллазон, Боливия – Ла-Квиака, Аргентина) және (Якуиба, Боливия – Сальвадор Мацца, Аргентина) арасындағы екі теміржол байланысы бар. Бразилияда рельс ені өзгереді, Аргентинада 1435, ал Бразилияда 1000 рельс ені қолданылады. Пасо-де-лос-Либрес (Аргентина) мен Уругвайананы (Бразилия) байланыстыратын Уругвай өзені арқылы көпір салынған. Чилиде Оңтүстік Транс-Андия темір жолы Аргентинаның Запала қаласы мен Чилидің Лонквимай қаласын байланыстырады. Екі елде де 1676 рельс ені қолданылады. Чилиде Мендоса мен Санта-Роза-де-Лос-Андистер арасындағы Трансандалық темір жолы бұрын тоқтатылған, бірақ қазір қайта құрылуда. Бұл 1000 рельс ені бар тау темір жолының екі шетінде 5 фут 6 дюйм / 1000 рельс еніне ауысу бар. Чилиде Сальта – Антофагаста темір жолы, 1000 рельс ені Сальта мен Антофагастаны байланыстырады. Tren a las Nubes – Аргентина жағында 217 км қашықтықта жүретін туристік қызмет. Парагвайда Посадас – Энкарнасьон 1435 рельс ені екі елде де қолданылады, қызмет көрсету 2014 жылы басталды. Уругвайда Tren de los Pueblos Libres 1435 рельс ені екі елде де қолданылады, бұл бұрын жабық болған байланысты қайта ашу үшін жасалған қысқа мерзімді қызмет. «Однажды трагедиясынан» кейін жеке компания TBA-ға берілген барлық концессиялар күштен шығарылғаннан кейін ол тоқтатылды.

Ұсынылған жаңа халықаралық байланыс

Аргентина мен Чили арасындағы бұрынғы Трансанд теміржолының орнына жаңа, заманауи теміржол қатынасы ұсынылып, халықаралық компаниялар консорциумының қолдауымен қазір жоспарлануда. Бұл теміржол желісі Анд таулары арқылы жолаушылар мен жүк тасымалын жүзеге асырып, Буэнос-Айрес және Чилидің Сантьяго қалаларын байланыстырады. Сонымен қатар, бұл қатынас Аргентинаның ірі мұнай кендерін де қамтиды.