Кіріспе

Оңтүстік Африкалық крикетші Махая Нтини (туған 6 шілде 1977 ж.) – Оңтүстік Африканың бұрынғы кәсіби крикетшісі, ол ойынның барлық түрлерінде ойнаған. Ол Оңтүстік Африка ұлттық крикет құрамасы сапында ойнаған алғашқы қара терілі ойыншы болды. Нтини 1998 жылғы ICC KnockOut Trophy турнирін жеңген Оңтүстік Африка құрамасының құрамында болды, бұл елдің бүгінгі күнге дейін жеңген жалғыз ICC кубогы. Ол ICC тестілік матчтарындағы боулинг рейтингінде екінші орынға ие болды және Шон Поллок пен Аллан Дональдтан кейін тестілік крикетте 300 қақпа алған үшінші Оңтүстік Африкалық крикетші болды. 2017 жылдың желтоқсан айында оның ұлы Тхандо Нтини 2018 жылғы 19 жасқа дейінгі крикет әлем чемпионатында Оңтүстік Африка құрамасына шақырылды. Ол соңғы рет 2011 жылы Үндістанға қарсы ойнады.

Ерте тану

Нтини Шығыс Кейп провинциясындағы Мдинги ауылында дүниеге келді. Оны мини-крикет бағдарламасын ұйымдастырып жатқан Шекаралық крикет басқармасының даму офицері байқап алды. Нтини бағдарламаға қатысуға тым үлкен және тым ірі болғанымен, офицер Реймонд Буи бос аяқ киіммен мал баққан баланың боулингке деген ынтасы мен дарынын көріп қалды. Ол 15 жасар Нтиниге бір жұп плимсоль беріп, оны Король Уильям қаласындағы жаттығу сессиясына қатысуға шақырды. Нтини Буиге әсер етті, ол даму бағдарламасының жетекшісі Грег Хейзге хабарласты. Екеуі Нтиниді Квинстаундағы жастар крикет фестиваліне қатыстырды, ал Хейс фестиваль үшін Нтиниге алғашқы ботинкаларын сатып алды, бірақ кейіннен жас боулингшіге оларды үй ішінде немесе мал баққанда кимеу керектігін айтуға тура келді. Екі жылдан кейін ол Оңтүстік Африканың 19 жасқа дейінгі құрамасымен Англияға сапар шекті және бес жастар арасындағы халықаралық матчтың барлығында ойнады. Англия сапар барысында екі бір күндік халықаралық матчта да басымдық танытты, оңтүстік африкалықтар екі матчта тек бір ғана викет алды, ол Пьер Жуберге бұйырды. Тест сериясында Англия 2:0 есебімен жеңіске жетті, ал Нтини тоғыз викет алды, бұл оңтүстік африкалық боулерлердің екінші көрсеткіші болды. Оның боулингі қымбатқа келді, бір оверге 4,53 ұпайдан келіп, ең жақсы викет-кипер ретінде танымал Марк Бучерді қоспағанда, кез келген оңтүстік африкалықтан көп болды.

Отандық мансап

1995 жылы қарашада Англия XI командасына қарсы ойында Нтини бірінші сыныпты крикетте дебют жасады. Англияның жалғыз иннингінде ол екі қақпа алды, бірақ Бордер командасы толық жеңіліске ұшырады. Дебюттік маусымында Нтини бірінші сыныпты жарыстарда 37.05 орташа есеппен 17 қақпа алды. Оның ең жақсы көрсеткіші Фри-Стейт командасына қарсы болды, онда ол 17 оверде 49 жүйкеге (3/49) 3 қақпа алды. 1996 жылы наурыз және сәуір айларында ол 19 жасқа дейінгі ұлттық құрамамен Үндістанға сапар шекті, онда үш жастар тестісі мен үш бір күндік ойынның біреуіне қатысты. Бірінші тестіде бес қақпа алса, екіншісінде бірде-бір қақпа алмады. Үшінші матчта Нтини өз дарынын көрсетіп, бірінші иннингсте 6/53, екінші иннингсте 3/48 нәтиже көрсетті.

Халықаралық мансап

Нтини 2000 жылы Шаржада өткен турнирде Оңтүстік Африка құрамасына қайта оралды. Оның жақсаруы айқын байқалды, өйткені ол үлкен бақылаумен доп тастады. 2003 жылы ол Лордста 10 викет алған алғашқы оңтүстік африкалық болды. Дегенмен, оның ең жақсы көрсеткіші 2005 жылдың 12 сәуірінде Порт-оф-Испаниядағы Вест-Индияға қарсы матчта 132 тартуға 13 викет алған кезде тіркелді. Бұл Оңтүстік Африка крикетшісінің тест матчында алған ең көп викеті болып табылады. 2006 жылдың 3 наурызында Нтини сондай-ақ ODI-де Оңтүстік Африканың ең жақсы боулинг көрсеткіштерін жасады, Австралияны 22 тартуға 6 викетпен жеңді. Оңтүстік Африка спортындағы танымал тұлға Нтини Оңтүстік Африка баспасөз қауымдастығы жүргізген зерттеу сауалнамасында сүйікті спортшысы деп танылды. 2006 және 2007 жылдардағы өнерлері үшін ол ICC World Test XI құрамына енді. Ол ESPNcricinfo сайтының World Test XI тізіміне де кірді. Нтини Оңтүстік Африканың жетекші жылдам доп тастаушысы және әлемдегі үздік жылдам доп тастаушылардың бірі ретінде беделді болды. 2009 жылдың ақпан айында ол Мүттіа Муралитаран, Дейл Стейн, Стюарт Кларк және Митчелл Джонсоннан кейін әлемнің бесінші үздік тест доп тастаушысы ретінде саналды, бірақ ICC рейтингтеріне сәйкес, ODI-де 25-ші орында қалды. 2007 жылдың 20 қаңтарында Нтини 74-ші тест матчында 300-ші тест викетін алу үшін Мохаммад Самиді алаңнан шығарды. 2008 жылдың 1 тамызында ол Англияның ашылушысы Аластер Кукты 90-шы тест матчында 350-ші тест викетін алу үшін алаңнан шығарды. Нтини 2009 жылдың 17 желтоқсанында 100-ші тест матчын ойнады, бұл көрсеткішке жеткен жалғыз қара нәсілді оңтүстік африкалық крикетші болды. Ол алғашқы викетін алған күні стадиондағы барлық жанкүйерлерге тегін сыра ұсынуға уәде берді және екінші күні Англияның Эндрю Штраусты доп тастағанда осы уәдесін орындады. Алайда, ODI құрамынан шығарылғаннан кейін, Англияға қарсы нашар өнер көрсеткеннен кейін тест құрамынан да шығарылды. Нтини 2011 жылдың 9 қаңтарында Үндістанға қарсы өткен T20I матчындағы ойынымен барлық форматтағы халықаралық крикеттен зейнеткерлікке шықты. Бүгінгі күні Нтини 50 тартусыз 100-ден астам тест матчы ойнаған үш ойыншының бірі. Кортни Уолш және Натан Лайон – қалған екеуі. Мансабында Нтини 22 бес викеттік серия жасады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ол барлық уақыттағы бес викеттік серия алғандар тізімінде (Аллан Дональд, Малкольм Маршалл және Дэниел Ветторимен бірге) 17-ші орында және Оңтүстік Африка үшін сәйкес тізімде Дональдпен бірге және Дейл Стейннен кейін екінші орында тұр.

Даулар

Нтинидің мансабы 1999 жылы ерте тоқтауға жақын болды, ол зорлау қылды деген айып тағылып, содан кейін сотталды, бірақ ақырында ақталды. Бұл жағдай Оңтүстік Африкада қырқыс дау тудырды, ал ол – елдің тұңғыш қара нәсілді тестілік крикетшісі болғандықтан, сотталғаны жағымсыз жариялымға себеп болды. Нтини өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді, апелляцияда ақталды және халықаралық крикет мансабын қайта жаңғыртты. Нтини Оңтүстік Африка Крикетінің оған қолдау көрсеткені үшін ризашылық білдірді.

Жаттықтырушылық мансап

2016 жылдың қаңтар айында Нтини Зимбабве ұлттық крикет құрамасының көмекші жаттықтырушысы болып тағайындалды, оның келісімшарты екі жылға жасалды. Бұрынғы жаттықтырушы Дав Уотмор жұмыстан босатылғаннан кейін Нтини 2016 жылы Үндістанға қарсы үйдегі серияға уақытша бас бапкер болып тағайындалды. Ол 2018 жылдың қаңтарында бапкерлік қызметінен кетті, алайда Нтини басқарманың оны ойыншылардың жаттықтыру әдістеріне қатысты шағымдары негізінде қызметтен кетуге мәжбүрлегенін айтқандығы хабарланды.