Кіріспе
Нижинский (21 ақпан 1967 – 15 сәуір 1992) – Канадада туған, Ирландияда жаттығудан өткен чемпион толыққанды жарыс жылқысы және әкесі. 1969 жылы ол Еуропадағы ең үздік екі жасар болып, бес жарыста жеңіске жетті. Келесі маусымда ол отыз бес жылдың ішінде Англияның үш жүлделі жүлдесін (Triple Crown) жеңген алғашқы жылқы болды, және 2023 жылға дейін бұл көрсеткіш қайталанбады. Ол 20 ғасырдың ең ұлы еуропалық жарыс жылқыларының бірі деп есептеледі. Сонымен қатар, ол әкесі Солтүстік бидің (Northern Dancer) халықаралық деңгейдегі беделін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, бірақ Нижинский Солтүстік бидің ұрпақтарынан мөлшері мен дене бітімі жағынан ерекшеленді. Тұқымдық жұмыстарға тартылғаннан кейін, ол Ұлыбритания мен Ирландиядағы ең үздік әкесі және Солтүстік Америкадағы ең үздік аналық әкесі атанды. 6-14 фурлонг арақашықтықтағы жоғары деңгейдегі жарыстардың жеңімпазы ретінде Нижинский 20 ғасырдың ең әмбебап жылқыларының бірі саналады.
Nijinsky (21 February 1967 – 15 April 1992) was a Canadian bred, Irish trained champion Thoroughbred racehorse and sire. He was the outstanding two year old in Europe in 1969 when he was unbeaten in five races. In the following season, he became the first horse for thirty five years to win the English Triple Crown, a feat that has not been repeated as of 2023. He is regarded as one of the greatest European flat racehorses of the 20th century. He was also historically important for establishing the international reputation of his sire Northern Dancer, though Nijinsky was atypical of Northern Dancer progeny in size and conformation. Retired to stud, he became the leading sire in Great Britain & Ireland and the leading broodmare sire in North America. As a winner of top class races from 6 14 furlongs, Nijinsky is also considered to be among the most versatile of the great horses of the 20th century.
Өмірбаян
Нижинский – маңдайында ақ жүрек белгісі және үш ақ аяғы бар, құра түсті бикеш. Ол Канаданың Онтарио штатындағы Ошауа қаласындағы Э. П. Тейлордың Виндфилдс фермасында өсірілген. Ол 1964 жылғы Кентукки Дербиінің жеңімпазы, 20 ғасырдың ең ықпалды тұқымдарының біріне айналған Солтүстік Бишінің екінші төл буынынан шыққан. Оның анасы, Флеминг Пейдж, Булл Пейджден туған, сәтті жарысқа қатысқан, 1962 жылы Квинс Плейт жарысын жеңіп алған. Ол тұқымда тек екі төл туды. Олардың бірі – Виктория Парктан туған Флер, ол 1977 жылы Эпсом Дербиінің жеңімпазы The Minstrel-ді дүниеге әкелді; екіншісі – 1970 жылы екі жастағы ирланд чемпионы, Нижинскийдің толыққанды бауыры Минский. Нижинский – ірі, күшті және әдемі бикеш, зор беделге ие, биік тұрады, дене бітімі мен бойы бойынша әкесіне қарағанда анасына көбірек ұқсайды, және осы қасиеттерін балаларына да жеткізеді. Ол Виндфилдс фермасының жылдық аукционында 84 000 долларға (1968 жылғы 84 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) сатылды, оны американдық минералдар магнаты және өнеркәсіпші Чарльз В. Энгельхард кіші, ирланд жаттықтырушысы Винсент О'Брайеннің кеңесімен сатып алды. Атын биші Васлав Нижинскийдің құрметіне Энгельхардтың әйелі Джейн шешті. Нижинский Ирландияға жіберілді, онда ол О'Брайеннің жетекшілігімен Типперри округіндегі Баллидойлде жаттықтырылды.
1969: екі жылдық маусым
Нижинскийдің алғашқы төрт жарысы "Карра"да өтті. Маусым айында ол 4/11 коэффициентімен старт алып, алты фурлонгтық Ерн маусымдық жарысын оңай жеңіп алды. Одан кейін "Англси" және "Рейлвей" жарыстарында да жеңіске жетті. Төртінші рет қатысқан жарысында, ол алғаш рет "Бересфорд Стакс" жарысында күш сынасты. 1970 жылы Ирландияның 2000 гиней жарысын жеңіп алған "Десис" атты бұқадан ол шешіліспен жеңіске жетті. Екі жасар ирланд аттарының арасындағы ең үздігі екенін дәлелдегеннен кейін, қазан айында оны Англияға, Ньюмаркеттегі "Деухерст Стакс" жарысына жіберді. Лестер Пигготтың оны алғашқы рет мінгенде, ол алты атты топтың соңында қалды, бірақ соңғы фурлонгта көшбасшылыққа шығып, британдық еркін хендикап бойынша ең жоғары рейтингке ие болды.
Көктем
Үш жастағы алғашқы өнер көрсетуінде Нижинский сәуір айында Курагтағы Глэднес Стакс жарысында төрт жастағы Дип Ранды жеңіп шықты. Содан кейін бұл тай Ньюмаркетке бір мильдік 2000 гиней жарысына жіберілді. Ол 4/7 фаворит ретінде он үш қарсыласқа қарсы старт алды. Нижинский финиш сызығына екі фурлонг (шамамен 400 метр) қалғанда көш бастады және Пигготтан ешқандай қысым сезбей, екі жарым ұзындыққа Желі Құдайдан (Yellow God) оқсып өтті. Екінші орын алған тай Аскоттағы 2000 гинейлік іріктеу және өткен жылғы Гимкрак Стакс жарысында жеңіске жеткен, сондай-ақ Мидл Парк Стакс жарысында да екінші орынды иеленген еді.
Жазғы
Епсомдағы Дербиде Нижинскийдің қарсыласы күшті болды және ол 11/8 коэффициентімен бастады – ол өміріндегі қарсылыққа тап болған жалғыз жағдай. Оның басты қарсыластары француз жаттықтырушыларынан Стинтино мен Гир болды. Тәжірибелі француз жаттықтырушысы Этьен Полле өзінің чемпионы, Теңіз құсының ұлы Гирге үш жасар маусымында жетекшілік ету үшін зейнетке шығуын бір жылға кейінге шегерді. Нижинскийдің жарыстың соңғы екі фурлонға (шақтыға) уақыты (тиісінше 10,6 және 11,25 секунд) спринттік чемпионатта жеңіске жету стандартына сай келді. Пиггот "әрқашан сергіп жүрді" деді, ал Гирді айдаған Билл Уильямсон "Нижинский тым күшті болды" деді. Гир кейіннен Гран-при де Сен-Клудты жеңіп, нәтижені растады. Дербиге бір күн бұрын Нижинский өмірін қауіпке тікелей ұшыратуы мүмкін болатын қатты ішек ауруынан құтылды. 27 маусымда Нижинский Эпсомдағы жеңісін жалғастырып, Куррагтағы Ирландия Дербиін жеңіп алды. Лиам Уордтың айдауымен, ол 4/11 коэффициентімен бастап, Медоувилльден үш ұзындыққа оқсып өтті. Шілдеде Нижинский Аскоттағы Король Георг VI және Королева Елизавета жүлдесінде ересек аттармен жарысты. Оның бес қарсыласы ірі жарыстардың жеңімпаздары болды: Блэкени (1969 жылғы Эпсом Дербиі), Карабас (Вашингтон, Колумбия округі Халықаралық жүлдесі), Крепеллана (Prix de Diane) және Калибан (Коронация кубогы). Пиггот ешқандай қиындықсыз Нижинскийді финиш сызығына бір фурлон (шақты) жеткенде алға шығарды және соңғы кезеңде қарқынын бәсеңдеткеніне қарамастан, Блэкениден екі ұзындыққа оқсып өтті. Тамызда Нижинскийге тері ауруы жұқты, бұл оның жаттығу кестесіне елеулі әсер етті. Ат денесіндегі шаштың көп бөлігін жоғалтты және қыркүйек айында Сент-Лежер үшін Донкастерге жіберілді. Шамамен бір миль және алты фурлондық жарыста, ол 35 жыл бұрын Бахрамнан кейін Англияның үштік тәжін жеңіп алған алғашқы ат болуға тырысты. Ол 2/7 фаворит ретінде бастап, жеңіске жетті, бірақ Медоувилльден жеңісінің айырмашылығы бір ұзындық ғана болды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, ол Англияның үштік тәжін жеңіп алған соңғы ат: 1970 жылдан бері Reference Point (1987), Nashwan (1989), Sea The Stars (2009) және Camelot (2012) үш жарыстың екеуін жеңді, бірақ Oh So Sharp 1985 жылы үштік тәждің биелер арасындағы нұсқасын жеңді. Келесі жарысында Нижинский қазан айында Париждегі Лонгшамптағы Prix de l'Arc de Triomphe үшін Францияға жіберілді. Пиггот Нижинскийді тік сызықта алға шығарды, бірақ соңғы бұрылыста екі рет тоқтатылды. Алайда, финиш сызығына 150 метр қалғанда ол алдыңғы қатардағы Мисс Дэн мен Сассафрасқа жетіп, сәл алға шықты. Соңғы қадамдарында Нижинский Пигготтың қамшысынан солға бұрылатын сияқты болды, ал Ив Сент-Мартиннің айдаған Сассафрасы артықшылықты қайтару үшін жаңа күш жинап, бас жеңіске жетті. Көптеген адамдар, оның ішінде оның жаттықтырушысы Винсент О'Брайен, Пиггот Нижинскийге тым көп қашықтық берді және қиындықты тым кеш бастады деп ойлады, бұқаралық ақпарат құралдары мен жарыс жұртшылығы қатты сынға алған жокей, оның пікірінше, Нижинский жылдың ең жақсы күйінен шығып кеткен. Нижинскийдің бақытсыз жеңіліске ұшырағаны даусыз. Пиггот былай деді: "Әрине, Нижинский бағананың көлеңкесінде бұрылмаса, жеңіске жетер еді, және оның соңғы аяқталуы соңғы бұрылыста кедергіге ұшырамаса, ол жеңіске жетер еді". Арк жарысындағы жеңілістен кейін екі аптадан аспаған уақытта Нижинский Ньюмаркеттегі Чемпион жүлдесіндегі соңғы жарысын өткізді. Ол бұрынғы жарыстарының кейбіреулерінде көп терлегенімен, бұл жолы Нижинский старт алдында ерекше жүйкелі және алаңдаулы болды. Жарыс барысында ол өзінің ең жақсы көрсеткіштерін көрсетпеді және 4/11 коэффициентімен бес жасар ағылшын аты Лоренцаччодан 3/4 ұзындыққа жеңілді. О'Брайен бұл жолы Пигготпен келісіп, Нижинскийдің "өртін жоғалтқан" сияқты екенін айтты.
Бағалау және марапаттау
Нижинскийге Timeform 138 рейтинг берді, бұл сол кезге дейін Эпсом Дербиінің жеңімпаздары арасында екінші ең жоғары көрсеткіш еді. 1970 жылы Timeform журналы оны «Жылдың аты» деп таныды. Нижинскийді жарыс қауымдастығы 40 дауыстан 38-ін алып, «Жылдың британдық аты» деп сайлады. 2018 жылы Daily Telegraph газеті жинаған сарапшылар тобы Нижинскийді Эпсом Дербиінің ең ұлы жеңімпазы деп атады. 2021 жылы Sporting Life газеті Нижинскийдің Дербидегі жеңісін Sea Bird-тен жоғары қойып, жарыстың 40 үздік нәтижесінің бірінші орнына шығарды. Джон Рэндалл мен Тони Моррис «Чемпиондар ғасыры» кітабында Нижинскийді «ұлы» Дерби жеңімпазы және 20-ғасырдың ең үздік ирландтық жарыс аты деп бағалады. Винсент О’Брайен Нижинский мен сэр Айворды өзі жаттырған ең жақсы жылқылар деп атап, Нижинскийді «тамашалығы үшін» бірінші орынға қойды. Лестер Пиггот келісіп: «Менің ойымша, Нижинский өз күнінде мен мінген ең керемет жылқы болды» деді. Пиггот кейін 1970 жылдың жазында 2000 Гвинея, Эпсом Дерби, Ирландия Дерби және Король Георг VI және Королева Елизавета II жүлдесінде жеңіске жеткен Нижинскийдің «жеңілуге хабарсыз жылқы» болғанын айтты. Алайда, Пиггот Сент-Легерде қатысуының Лонгшампта жеңіске жетпеуіне себеп болғанын мәлімдеді. «Манчестер Сити» футболшысы Колин Беллге оның (Беллдің) теңдесі жоқ төзімділігі үшін жаттықтырушысы Малкольм Эллисон Нижинский деген лақап ат берді. 1970 жылы оның жарыс жолы туралы «Нижинский атты жылқы» деген фильм түсірілді. Орсон Уэллс баяндаған бұл фильм британ кинотеатрларында көрсетілді және 1988 жылы VHS форматында шықты. Нижинский командасы 1970 жылы BBC Sports Personality of the Year командалық сыйлығының да иегері атанды. Ерекше құрметтердің арасында Нижинскийдің құрметіне Cabernet Sauvignon шарабы мен қыстық бидайдың бір түрі аталды. Оның қола мүсіндері Бэллидойл және Курраг ат жарыс жолында орнатылған.