Кіріспе

Ирландиядағы таза тұқымды жарыс жылқысы (1978–1983)

Шергар (3 наурыз 1978 ж. – шамамен ақпан 1983 ж.) – Ирландиядағы тұқымдық, британдық жаттықтырылған таза тұқымды жарыс жылқысы. 1981 жылы өте табысты маусымнан кейін Ирландияның Килдар графтығындағы Баллимани ат шаруашылығына зейнеткерлікке шықты. 1983 жылы оны ат шаруашылығынан ұрлап, 2 миллион фунт талап етті; ақша төленбеді және ұрылармен келіссөздер тез арада үзіліп қалды. 1999 жылы бұрынғы Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) ақпарат көзі олардың жылқыны ұрлағанын мәлімдеді. ИРА ұрлыққа қатысқанын мойындаған жоқ. Шергардың иесі, Ага Хан, 1979 және 1980 жылдары жылқыны Ұлыбританияда жаттықтыруға жіберді. Шергар 1980 жылдың қыркүйегінде жарыс маусымын бастады және сол жылы екі жарысқа қатысты, оның бірінде жеңіске жетті, екіншісінде екінші орын алды. 1981 жылы ол алты жарысқа қатысып, бесеуінде жеңіске жетті. Сол жылдың маусым айында ол 202-ші Эпсом Дербиін он ұзындықпен жеңіп алды – бұл жарыстың тарихындағы ең үлкен жеңіс көрсеткіші. Үш аптадан кейін ол Ирландиялық Свипс Дербиін төрт ұзындықпен жеңіп алды; бір айдан кейін ол Король Георг VI және Королева Елизавета жүлдесін төрт ұзындықпен жеңіп алды. Жыл соңындағы жарысында төртінші орын алды, содан кейін Ага Хан оны Ирландиядағы ат шаруашылығына зейнеткерлікке шығаруды шешті. Шергардың Эпсом Дербиінде жеңіске жеткеннен кейін Ага Хан жылқының 40 үлесін сатты, оның құнын 10 миллион фунт стерлинг деп бағалады. Алты үлесін сақтап, қалған 34 мүшемен иеленушілер одағын құрды. Шергар 1983 жылдың 8 ақпанында қарулы топ тарапынан Ага Ханның ат шаруашылығынан ұрланды. Ұрылармен келіссөздер жүргізілді, бірақ топ төрт күннен кейін жылқының әлі тірі екенін растайтын дәлелдерді одақ шындық деп қабылдамағандықтан барлық байланысты үзіп тастады. 1999 жылы Шон О'Каллахан, ИРА-ның бұрынғы мүшесі, ұрлық туралы мәліметтерді жариялады және оның ИРА-ның қару-жарақ сатып алу үшін ақша жинау операциясы болғанын мәлімдеді. Ол ұрлықтан кейін көп ұзамай Шергар үрейленіп, аяғын жарақаттағанын, содан кейін топ оны өлтіргенін айтты. "Санди телеграф" газетінің жүргізген тергеуі жылқының ұрлықтан кейін төрт күн өткен соң атылғанын көрсетті. Ұрлыққа қатысты ешкім тұтқындалған жоқ. Шергардың денесі табылған жоқ немесе анықталған жоқ; денесі Лейтрим графтығының Баллиномор маңындағы Аугнашелинге жақын жерге көмілген болуы мүмкін. Шергардың құрметіне 1999 жылы Шергар кубогы іске қосылды. Оның оқиғасы екі телеспектакль, бірнеше кітап және екі деректі фильмге түсірілді.

Бастапқы және ерте білім беру

Шергар – ақ түсті алақан мен төрт ақ шұлық, сондай-ақ көк түсті бір көзі бар таза қанды қоңыр тай еді. Ол 1978 жылдың 3 наурызында Ирландияның Кильдар графтығындағы Кураг ат жарыс жолының жанындағы Ага Хан IV-нің жеке шаруашылығында туды. Шергардың әкесі – Ұлы Немере, 1967 жылы Францияда Prix du Moulin және Prix Dollar жарыстарында жеңіс одсын алған британдық тай. Ұлы Немеренің басқа ұрпақтарының ішінде Гранди, Миссис Пенни және Толми бар. Шергардың анасы – Шәрмин, Мүмтаз Махалдың жетінші буын ұрпағы, ал ол Ұлттық Спорт кітапханасы бойынша "20-шы ғасырдың ең маңызды аналық жылқыларының бірі" деп сипатталған. 1978 жылы Ага Хан – Низари исмаилизмінің басшысы, қайырымдылық жасаушы және жылқы иесі – өзінің бірнеше жылқыларын Англияға оқуға жіберетінін жариялады. Ол жаттықтырушы ретінде Ньюмаркетте орналасқан Майкл Стоутты таңдады. Стоут 1978 жылы сәтті жыл өткізді, Fair Salinia-мен Окс, Ирландия Окс және Йоркшир Окс жарыстарында жеңіске жетті, ал Shangamuzo-мен Алтын кубокты ұтты. Шергар 1979 жылы Ага Ханның жылқыларын Англияға жіберуінің екінші жылында Стоуттың баптауына түсті. Стоут пен Гислен Дрион – Ага Ханның ирландиялық шаруашылықтарының басқарушысы – Шергарды баптаудың оңай болғанын және оның жақсы мінезі болғанын айтты. Ол жаттығуларға өте жақсы жауап берді, әсіресе 1980 жылдың қыркүйегінде жокей Лестер Пиггот Шергардың алғашқы жарысына дейін оны сынап көргенде.

1980: екі жылдық маусым

19 қыркүйекте 1980 жылы Шергар өзінің алғашқы жарысын – Крис Плейтті Пигготтпен бірге өткізді. Бұл жарыс екі жасар тайыншалар мен қасталандарға арналған, 1 миль (2 км) тік қашықтықта, Ньюбериде өтті. 11–8 коэффициентімен фаворит ретінде тізілген ол, көшбасшылардың артында қалды, содан кейін қарқынды өсіп, 2 1/2 корпустан басып өтті. "The Observer" газетінің жарыс тілшісі Ричард Берлейн Шергардың сол маусымдағы екі жасар тайыншалардың арасындағы ең үздік көрсеткіші деп санады. Жарыстан кейін Стоут жылқының осы жылы тағы бір жарысқа қатысып, тәжірибе жинақтайтынын, ал келесі жылға дейін демалатынын айтты. Шергардың екінші жарысы 1980 жылы 25 қазанда Донкастерде өткен 1 миль (2 км) қашықтықтағы Уильям Хилл Футурити Стейкс болды. Оны тағы да Пигготт шапты, жеті тәжірибелі аттың арасында 5–2 коэффициентімен. Шергар жарыстың көп бөлігінде қарқынын бастар аттың артында болды; ол ат шаршағанда, жүгіруді Белдейл Флаттер қабылдады. Шергар көшбасшылыққа таласты, бірақ Белдейл Флаттер 2 1/2 корпустан алға шығып, жеңіске жетті; Шергар екінші орынды иеленді. Жарыстан кейін "The Times" газетінің жарыс тілшісі Майкл Сили Шергардың көрсеткен нәтижесі маңызды деп есептеді және оны "керемет тұқымды ат" деп сипаттап, келесі жылғы Дербиге 25–1 коэффициенті қарастырылуға лайық екенін айтты.

1981 жыл: үш жылдық маусым

1980 жылдың аяғы мен 1981 жылдың басында Шергар толықтай толығады; сәуір айында ол күшейді. Стаут Шергар сол жылы Дербиде жүгіру керек деп шешті және осыған сәйкес маусымды жоспарлады. Оны дайындаған алғашқы жарыс 1981 жылы 25 сәуірде Сандоун қаласында өткен Guardian Newspaper Classic Trial болды, онда ол Уолтер Суинбернмен жарысты. 9 атпен өткен 2 шақырымдық жарыста Шергар бір шақырымнан кейін жылдамдығын арттырып, 10 ұзындықпен жеңіп алды. Баерлейн жарыстан бұрын өзінің колонкасында 251 деген бағамен Шергардың Дербиді жеңу мүмкіндігі өте жоғары екенін жазған болатын. Жеңіс алғаннан кейін ол оларды 81 дейін қысқартты, онда "сайысты әлі де басып отыруға тұрарлық"; ол жалғастырды "Егер [Шергар] келесі жарыста Честерде немесе Лэдброк Лингфилд сынағында жеңіске жетеді, ол 41 -ден аз болады. Бұл - еркек ретінде ойнауға уақыт" деп жазған. Дербиге дайындық барысында Шергарға сол жақ бұрыштағы трассада жаттығу қажет деп шешті; ол 1981 жылы 5 мамырда Честер вазы өткізілген Честерді таңдады. Алдыңғы қатардағылармен қатар жүріп, жарты мильге жетпей қалғанда, Суинберн Шергарды жылдамдығын арттыруға шақырды, ол солай етті, көшбасшыларды басып өтіп, 12 ұзындықпен жеңіс үшін ашық болды. 1981 жылы 3 маусымда Шергар Дербиде жарысты. Суррейдегі Эпсом Даунс жарыс алаңында 1 1/2 миль (2,4 км) трассада өтетін Дерби - бұл 1 топтағы жазық жарыс, ол үш жасар таза қанды ерлер мен әйелдерге арналған. Шергар жарыстың жоғарғы сатысынан бастап басқа жүгірушілер арасында жақсы орналасты. Тэттенхэм бұрышында - бағдардың соңғы бұрылысында - Шергар жарыстың басына шығып, басқалардан басымдық алды. Жарысқа қатысты Питер Бромли тыңдаушыларға "онда тек бір ғана жылқы бар, қалғандарын көру үшін телескоп керек!" деп мәлімдеді. Суинберн екі сағаттық жолды жеңіп, он сағаттық жеңіске жетті. Бұл кез-келген Эпсом дербиінің ең үлкен жеңісі болды. Екінші орынға ие болған "Глинт оф Голд" атты атты Жокей Джон Маттиас "Мен өзімнің өмірлік мақсатқа қол жеткіздім деп ойладым. Сол кезде ғана көкте тағы бір жылқының көрініп тұрғанын байқадым". Шергардың жеңістерінің, әсіресе Дербидің жарысында, Баерлейн бұл жылқыны көрген ең жақсылардың бірі деп жазды. 15 маусымда Шергар ат үстіндегі жорығын тастап, жолға шығып, жергілікті ауылға қарай жүгірді. Оны жергілікті тұрғындар байқап, жылқыны тұраққа тоқтағанша, содан кейін оны қораларға алып барды. Шергар оқиға кезінде зардап шекпеді, ал Стоут "оған ештеңе болмайтыны өте сәтті болды; ол жерде өткел бар, және бұл қиын нәрсе" деп еске алды. 1981 жылы 27 маусымда Ирландия Дербисі Куррагта өткізілген кезде Суинберн Корольдік Аскотта құқық бұзушылықтан кейін тоқтатылды, сондықтан Пиггот Шергарға оралды. Жарыстың жартысында Шергар үшінші орында тұрды, бірақ үш стадион қалғанда оның жылдамдығын арттырып, көш бастады. Ол соңғы сайыста баяулап, төрт ұзындықпен жеңіп алды. Жылқының ұтысқа жақындауымен, Майкл О'Хехир көрермендерге: "Ол жеңіске жетуде, бірінші Шергар, ал қалғандары еш жерде жоқ" деп мәлімдеді. Жарыс аяқталғаннан кейін Пиггот журналистерге Шергардың жеңетіндігіне күмәні жоқ екенін айтты, өйткені жылқы жарыста ешқашан күрескен жоқ. Ол сондай-ақ Шергардың өзінің бұрын-соңды жарысқа қатысқан ең жақсы жылқыларының бірі екенін айтты. Шергардың Эпсом Дербидегі жеңісінен кейін АҚШ-тың жылқы иелері тобы жылқыны синдикаттау үшін 40 миллион доллар ұсынды. Ага Хан бұл ұсынысты қабылдамады, оның орнына Шергарды 10 миллион фунт стерлингке 250 000 фунт стерлингке қырық акцияның әрқайсысына - сол кездегі рекордтық бағаға синдикаттауды шешті; Ага Хан алты акцияны өзі үшін сақтады, ал қалғандары тоғыз елдің сатып алушыларына жеке-жеке сатылды. Акционерлер жыл сайын бір есекті таңдап алуға немесе оны сатуға құқылы болды. Асыл тұқымды малдың төлемі бір қаптамаға 60 000 - 80 000 фунт стерлинг болды, яғни акционерлер төрт жыл ішінде астықтан пайда күте алады. Шергар 1981 жылы 25 шілдеде Аскотта король Георг VI және королева Елизаветаның алмаздық тостарында жүгіргенге дейін шамамен бір ай бойы үзіліс жасады. Жарыс баяу басталды, Шергар басқа жылқылармен қоршалды, бірақ көшбасшылар соңғы тігінге жеткен кезде жол тапты және төрт ұзындықпен жеңу үшін жылдамдықты арттырды. Баерлейн үшін жарыста Шергардың ол көрген ең жақсы жылқы екені көрінді; Майкл Филлипс, The Times жарыс тілшісі, жеңістің "Шергардың орташадан жоғары екендігін, бірақ ерекше емес екенін дәлелдеді" деп жазды. Филипс Шергардың "мен және басқа да көптеген адамдар Нижинский мен Милл Рифтің бір жарыста жеңіске жет�...

Асыл тұқымды мансап

Аға Хан Шергарды АҚШ-та тұқымдық жұмысқа қою туралы жасалған көптеген ұсыныстарды қабылдамады, оның орнына оны Ирландиядағы Баллимани тұқымдық шаруашылығында қалдыруды жөн көрді. Ол 1981 жылдың қазанында келді және Килдэр графтығының Ньюбридж қаласының басты көшесімен көрсетілді. Толыққанды жарыс аттары мен жылқы құқығы саласындағы жазушы Милтон Тоби Шергарды «Ирландияның ұлттық батыры, Ирландиядағы ең танымал спортшы – жылқы немесе адам» деп бағалайды. 1982 жылы – Шергардың тұқымдық маусымында 44 бикештің жарысынан 36 төл туды: 17 қолыс және 19 бие. Олардың үшеуі топтық жарыстарда жеңіске жетті, ал оның ең табысты ұрпағы – Аутаал болды. Алты айдан бір жылға дейінгі Аутаал 325 000 гинеяға сатылды. Бір жылдан кейін ол 3,1 миллион гинеяға сатылды. 1986 жылы ол Ирландия Сент-Легерін бес ұзындықпен жеңіп алды. Тоби Шергардың ұрпақтарын «бірінші өнімге қатысты көңілі толмаған жоқ, бірақ Шергардың жарыс өнері ескерілгенде, күтілгеннен төмен» деп санайды. 1983 жылдың ақпан айының басында Шергардың екінші тұқымдық маусымы басталуға жақын еді, оған үлкен сұраныс болды және 55 бикештен тұратын толық тізімі болды. Осы маусымда 1 миллион фунт стерлинг табыс табады деп күтілді.

Ұрлық

1983 жылдың 8 ақпанында сағат 20:30 шамасында үш қарулы, бетперде киген адам Баллиманидегі бас шаруа Джим Фицджеральдтың үйіне кірді. Олар кем дегенде алты, мүмкін тоғыз адамнан тұратын топтың бір бөлігі болды. Бір адам оған: «Біз Шергар үшін келдік. Оған 2 миллион фунт стерлинг талап етеміз» деді. Фицджеральд бұл адамдар қатыгез болмағанын айтты, бірақ олардың бірі тапанша ұстап, өте агрессивті болды. Фицджеральдтың отбасын бір бөлмеге құлыптап, оны қарумен Шергардың тұрақханасына алып барып, атын тұрақхананың ішіне тиеуді бұйырды. Тұрақхана кеткеннен кейін Фицджеральдты жүк көлігінің еденіне жатқызды да, бетін пальтомен жапты. Ол Баллиманиден шамамен 32 шақырым (20 миль) қашықтықтағы Килкок ауылының жанында босатылғанға дейін төрт сағат бойы айналып саяхаттады. Оған Garda Síochána (Gardaí) – ирланд полициясына хабарласпау керектігін айтты, әйтпесе ол және оның отбасы өлтіріледі, бірақ топпен байланысқа шығуды күту керек еді. Оған «Король Нептун» деген кодты сөз берді, оны топ өздерін тану үшін пайдаланады. Адамдар өздерінің IRA-дан екенін айтпады, немесе олардың кім екендігі туралы басқа да ақпарат бермеді, бірақ олардың бірі Солтүстік Ирландия акцентімен сөйледі, ал екіншісі жылқымен тәжірибелі болған сияқты көрінді. Фицджеральд келесі ауылға барып, ағасын шақырып, оны алып кетуге өтінді. Баллиманиге оралғаннан кейін ол Гислен Дрионға ұрлық туралы хабарлап, оны полицияға хабарласпауға шақырды. Дрион Швейцариядағы Ага Ханға хабарласуға тырысты, содан кейін Шергардың ветеринары Стэн Косгроувқа қоңырау шалып, ол да акционер еді. Косгроув Ирландия ардагер әскер капитаны Шон Берримен байланыс орнатты. Берри өзінің досы, қаржы министрі Алан Дьюкпен байланысқа түсті, ол Берриге әділет министрі Майкл Нунанмен сөйлесуді ұсынды. Нунан мен Дьюкс оған полицияны шақыруды тапсырды. Дрион таңғы сағат 4-те Ага Ханмен байланысқа шықты, ол оған Gardaí-ға дереу хабарласуды тапсырды. Полицияға кейін хабарласты, бірақ Шергар ұрланғаннан кейін сегіз сағат өткен еді және кез келген із суынып кеткен болатын. Ага Ханның сыйақы төлемеудің бірнеше себебі болды, оның ішінде ол 35 мүшесінің бірі ғана болды және басқалар атынан келіссөздер жүргізе алмады немесе төлей алмады. Ол ақша төленген жағдайда да Шергар қайтарылатынына сенімді емес еді және егер ұрлаушылардың талаптары орындалса, Ирландиядағы әрбір құнды жылқы болашақта ұрланудың нысанасына айналуы мүмкін деп уайымдады. Акционерлер бұл мәселеде екіге бөлінді. Американдық жылқы жарысы индустриясының ардагері Брайан Суини: «Егер сіз ұрланған баласы бар анадан сыйақы төлеу керек пе деп сұрасаңыз, менің ойымша, жауап «иә, және тез» болар еді» деді; басқа акционер, Лорд Дерби келіспеді және «егер осы жылқы үшін сыйақы төленсе, онда алдағы жылдары басқа жылқылардың ұрлану қаупі бар – және бұл жай ғана төзімділікке келмейді» деді.

Ұрылардың алғашқы жақындауы

Ұрылардың алғашқы телефон қоңырауы Шергар ұрланған түні болды; Фицджеральд сол кезде Балиманиде болған жоқ және ұрлық туралы жаңалықты ешкімге айту мүмкіндігі болған жоқ. Қоңырау Солтүстік Ирландиядағы ат жаттықтырушы Джерри Максвеллға жасалды. Телефон шалушы 40 000 фунт стерлинг талап етті, бірақ бұл сома кейіннен 52 000 фунтқа дейін көтерілді. Максвеллге келіссөздерді үш британдық ат жарысы журналисімен ғана жүргізу керектігі айтылды: ITV-ден Дерек Томпсон мен Джон Оксей және The Sun газетінен Питер Кэмплинг. Оларға бейсенбі күні кешке дейін Белфаст қаласының орталығындағы «Еуропа» қонақ үйіне келу керектігі ескертілді; «Еуропа» Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс кезеңінде көптеген бомбалау шабуылдарына ұшырағандықтан, Еуропадағы ең көп бомбаланған қонақ үй ретінде танымал болды. Үш спорт журналисі «Еуропа» қонақ үйіне келгеннен кейін, оларға телефон арқылы хабарласып, Максвеллдердің үйіне барып, келесі қоңырауларды күтуді тапсырды. Полицияның нұсқауымен Томпсон сол адамды мүмкіндігінше ұзақ сөйлетуге тырысты, бірақ шалушы 80 секундтан кейін қоңырауды үзіп тастады – осылайша қоңыраудың қайдан соғылғанын анықтау мүмкін болмады. Сол түні кешке Максвеллдердің үйіне бірнеше қоңырау түсті, ал сағат 01:30-да Томпсон шалушыны 90 секундтан астам сөйлетуге қол жеткізді, бұл қоңыраудың іздерін табуға жеткілікті уақыт еді; оған қоңырауды қабылдаған оператор түн ортасында жұмысын аяқтап, үйіне кеткенін хабарлады. 12 ақпан күні сағат 07:00-де Максвеллдердің үйіне тағы бір қоңырау келіп түсті, онда жағдайдың нашарлағаны және Шергардың өлгені айтылды. Синдикат құрған, жағдайға жауап беруді үйлестіру үшін арнайы комитет бұл алаяқтық деп санайды, бірақ Тоби былай демекші: ұрлық туралы хабар Фицджеральд Баллиманиге оралғанға дейін, яғни ешкім оқиғаны білмей тұрып келіп түскен, сондай-ақ шалушылар байланыстарында «Король Нептун» кодолық сөзін қолданғандықтан, қоңыраулардың өзі және Белфастағы жоғары деңгейдегі белсенділікке назар аудару билікті Шергардың басқа жердегі жағдайынан алаңдату мақсатында жасалған болуы мүмкін.

Ұрылардың екінші жолы

9 ақпанда ұрылар екінші келіссөз желісін ашып, тікелей Баллимани шабыс шаруашылығымен байланысып, Дрионмен сөйлесті. Сағат 16:05-те келіп түскен қоңырау қысқа болды. Дрион ағылшын тілін жетік меңгермегендіктен, шақырған адамның ирланд акцентін түсінуге қиналды; шақырған адам да Дрионның француз тіліндегі айтылуымен бірдей қиындыққа тап болды. 90 минуттан кейін шақырған адам қайтадан қоңырау шалды, Дрион одан баяу сөйлеуін өтінді. Шергарды қайтару үшін 2 миллион фунт стерлинг талап етілді, сондай-ақ Франциядағы байланыс нөмірін беру сұралды, арқылы келіссөздерді жалғастыруға болады. Дрион Ага Ханның Франциядағы кеңсесінің нөмірін берді. Шергардың иесі болған консорциум келіссөздерді жүргізу үшін тәуекелдерді басқару және стратегиялық кеңес беруші Control Risks фирмасын шақырды. Олар Париждегі кеңседен төрт күн бойы телефон арқылы келіссөздер жүргізді. 11 ақпанда келіссөзшілер Шергардың тірі екенін растау үшін дәлелдер талап етті, себебі баспасөзde Шергардың қайтыс болғаны туралы әртүрлі болжамдар тарады. Ұрылар консорциум өкілінің Дублиндегі Крофтон қонақ үйіне барып, «Джонни Логан» – ирланд әншісі туралы хабар сұрау керектігін айтты. Стен Косгроув қонақ үйге барып, хабар сұрады. Арнайы детективтер бөлімінің (Гардаидің ішкі қауіпсіздік қызметі) қарулы өкілдері жасырын түрде қатысты. Хабар жеткізілмеді, Косгроув күткеннен кейін үйіне қайтты. Біраз уақыттан кейін келіссөзшілерге ұрылар қоңырау шалып, полицияның қасында болуына ашуланып, егер топтың кез келген мүшесі ұсталса немесе өлтірілсе, келіссөзшілер мен полиция жаза ретінде өлтіріледі деп қорқытты. 12 ақпанда ұрылар келіссөзшілермен байланысып, Рознари қонақ үйінде дәлел қалдырылғанын мәлімдеді. Олар оны алып келгенде, онда Шергардың бірнеше полароид суреттері болды; суреттердің кейбіреулерінде 11 ақпандағы «The Irish News» газетінің көшірмесімен бірге жылқының басы көрсетілген. Косгроув суретке қарап, «Бұл оның өзі еді» деп растады, бірақ «Бұл жылқының тірі екенін растамайды. Егер сіз толық жылқыны көрген болсаңыз, бәрі басқаша болар еді, бірақ бұл тек басы ғана» деп қосты. 12 ақпан күні сағат 22:40-та ұрылар келіссөзшілерге телефон шалып, консорциумның жылқының суреттеріне қанағаттанбағанын, олардың жеткілікті дәлел еместігін түсіндірді. Шақырған адам келіссөзшілерге: «Егер сіз қанағаттанбасаңыз, мәміле бітті» деді. Қоңырау аяқталды, ұрылар енді байланысқа шықпады. Консорциум ұрылармен байланыс орнатуға тырысты, бірақ газет арқылы жіберген сұрақтарына жауап келмеді.

Келіссөздер қаралды

Синдикат комитеті бүкіл синдикат үшін есеп дайындады, онда ұрлықтың себептері зерттелді. Олар Шергардың ұрлығының ақша табу мақсатында емес, жағдайды шатастыру және жариялылық үшін жасалғанын, немесе келіссөздердің ойсыздықпен жүргізілгенін қорытындылады. Олар бұл тұжырымға бірнеше факторды ескергеннен кейін келді. Көптеген талаптар орындалуы мүмкін емес еді: талап етілген төлемдерге 100 фунт стерлингтік банкноттар кірген, бірақ мұндай банкноттар болған емес. Сағат 17:45-те Баллиманидегі Дрионға телефон соғылып, келесі күні сағат 12-ге дейін 2 миллион фунт стерлингті Парижге жеткізуді бұйырды. Сағат 17:00-дегі телефон арқылы Париж келіссөзшілеріне түннің соңына дейін – париждік банктер жабылғаннан кейін – 2 миллион фунт стерлинг табуға талап қойылды. Тағы бір қоңырауда Париждегі келіссөзшіге құн төлеу туралы келісімге қол жеткізуді тапсырды, бірақ Ирландиядағы акционерлердің бірі болғанына қарамастан, ешкіммен байланыс жасамау керектігін айтты. Келіссөздер барысында, топтың Ага Ханды Шергардың жалғыз иесі деп есептегені анық болды; олар басқа акционерлер туралы білмеді және 35 акционердің барлығын келісімге келтіру мен ұйымдастырудың қысымдылығын ескермеді.

Полиция тергеуін жүргізу

Алғашқы полиция тергеуіне қылмыс туралы хабарлаудағы сегіз сағаттық кешігу, сондай-ақ жергілікті таза тұқымды аттар аукционы кедергі келтірді, себебі аймақта бірнеше ат тасымалдау машиналары қозғалып жүрді. Тергеуді өте тәжірибелі детектив, басты инспектор Джеймс Мерфи басқарды. Өзінің алғашқы баспасөз конференциясында Мерфи ұрлыққа қатысты "сәл алаңдағанын" айтты және журналистерге "қолда менің ешқандай жетекшілік жолдары жоқ" деді. Оның жетекшілік жолдарының жоқтығы туралы мәлімдемесі шындыққа сай емес еді, өйткені Мерфи көптеген ақпаратты БАҚ-тан жасырды, соның ішінде полиция Steyr MPi 69 автоматтарына арналған дүрыл сыйымдылығын тапқандығын, бұл Оңтүстік Армагтағы ИРА белсенді тобымен байланысты болуы мүмкін еді. Мерфидің айқын ирланд диалектісі, трилби шляпасы және өзіне-өзі сыналы қарапайым юморы болды. Бір баспасөз конференциясында ол "Көрсеткіш? Мұндай нәрсе бізде жоқ" деп мәлімдеді. Паранормальді қабілеттері бар деген бірнеше адам Гардаиға хабарласып, өз ойларымен бөлісті; Мерфи "болжаушылар, экстрасенстер және психикалық қабілеті бар адамдар – олар үш түрлі санатқа бөлінеді – енді олардың саны елуге жуықтап қалды" деді. Бір баспасөз конференциясында алты фотограф полиция қызметкеріне ұқсас трилби киіп келді; The Times оны "сахналық ирланд" деп атады. 2004 жылғы деректі фильмнің бір рецензенты Мерфиді "Инспектор Клузодан бері ең қызықты комик полицей" деп сипаттады. Сегіз күн бойы ешқандай прогресс болмағаннан кейін, ол тергеудің бетке айқас ететін тұлғасы ретінде ауыстырылды, бірақ тергеуді басқаруын жалғастырды. 16 ақпанда Фицджеральд берген мәлімет бойынша ұрылар қолданған ат тасымалдау машинасының сипаттамасы жарияланды. Ол ашық жасыл немесе ашық көк түсті, жұмыс істемейтін шамдары және тіркеу нөмірі жоқ еді. Ирландия Республикасындағы Гардаи және Солтүстік Ирландиядағы Корольдік Ольстер полициясы (RUC) Шергарды жасыруға болатын ықтимал орындарды іздеу кезінде аттың немесе ат тасымалдау машинасының ізін таппады, бірақ ИРА-ның қару-жарақ пен жарылғыш заттардың бірнеше жасырын қоймасы табылды, нәтижесінде бірнеше қауіпсіз үйлер жойылды. Бір кезде бұл іс бойынша 70-ке дейін детектив жұмыс істеді. Шергар ұрланғаннан кейін екі апта өткен соң полиция іздеу жұмыстарын қысқартты, бірақ тергеу жалғасты.

Болжамдар мен аңыздар

Шергардың қайда екені туралы нақты хабар болмағандықтан, және Гардаи баспасөзге берген ақпаратын шектегендіктен, БАҚ оқиғаны жариялау үшін болжамдарға жүгінді. Баерлейн Шергар ісін хабарлағанда, «баспасөздің болжамдарының құлшынысы және ұзақ мерзім бойындағы дәлсіздігі ерекше болды» деп атап өтті. Мұндай БАҚ-тағы мәлімдемелерге, Шергардың ИРА-ға қару-жарақ жеткізу үшін полковник Каддафи ұрлағаны; Sunday Sport газетінің хабарлауынша, Шергарды жоғалған Лорд Лукан мініп келе жатқанда көруі; Таяу Шығыстағы жылқы өсірушінің оны тұқымдық мақсатта ұрлағаны; және Мафияның Аға Ханды бұрынғы жаман сатылған жылқы үшін жазалауға тырысқаны кірді. Шергар ұрланғаннан кейін сегіз апта өткен соң, Стэн Косгроувқа Гардаидегі жоғары детективтер жақындасып, оны аттарды жаттықтырушы Деннис Миноугпен таныстырды. Миноуг ИРА-дағы байланысының Шергардың суретін көрсеткенін және 80 000 фунт стерлингтік құн төлеп, Шергарды босатуға көмектесе алатынын мәлімдеді. Гардаи Косгроувтан ұрыларды ұстауға көмектесуін сұрады. Косгроув келісті, және 1983 жылдың 20 шілдесінде детектив Гарда Мартин Кениронс операцияға көмектесті. Ол ақшаны шалқап жатқан ауылдағы машинасының багажына салды, Миноуг ат босатылғаннан кейін оны алып кететін болды. Келесі күні Кениронс машинасының багажының бұзылғанын және ақшаның жоғалып кеткенін көрді. Миноуг та із-түзсіз жоғалып кетті, ал ақша ешқашан табылған жоқ. Кейінгі ішкі тергеу кезінде Кенирон Гардаи ережелерін бұзғаны үшін қызметтен босатылды. 2018 жылы берген сұхбатында ол өзінің ұзақ уақыттан бері айтып келе жатқан кінәсіздігін қайталады және «барлығы дұрыс болмағанда, бәрі жауапкершіліктен жалтарып кетті. Олар [Гардаидың жоғары лауазымды қызметкерлері] төлемге қатысқандарын жоққа шығарды» деді.

Сақтандыру

Шергар бірнеше сақтандыру компаниясы арқылы сақтандырылған. «Ллойдс-тың Лондон» сақтандыру брокерлері «Ходжсон МакКриди» жалпы сомасынан 3,625,000 фунт стерлингті қамтыды және полиске ұрлық туралы бап қосты. Басқа акционерлер – 1,5 миллион фунт стерлингтік акцияларға жауапты болғандар – ұрлық туралы бап кірмейтін сақтандыруға ие болды; Косгроув тек өлім-жітіммен сақтандырылған мүшелердің бірі болды. 3 миллион фунт стерлинг құрайтын акционерлер сақтандыру жасаған жоқ; Ага Хан синдикаттың сақтандырылмаған мүшелерінің бірі болды. Косгроув «Норвич Юнион» (қазір «Авива» компаниясының бөлігі) компаниясымен сақтандырылған, ол Шергардың өлгені анық болған кезде де төлеуден бас тартты; компанияның жауапкершілігі 144,000 фунт стерлингті құрады. Ұрлық туралы баптары бар 20 полис 1983 жылдың маусым айында толығымен өтелді, тіпті мұндай қажеттілік болған-болмағаны күмәнді болды. «Ллойдс-тың Лондон» компаниясындағы жануарларды сақтандыру бойынша сақтандырушы Терри Холл ұрлықтың анық болғанын, бірақ талап етілген сыйақының қорқыту емес, ұрлық болып саналғанын, сондықтан өлім-жітім және ұрлық полистері бойынша төлем жасалмауы керек екенін айтты. «Ллойдс-тың Лондон» заңгерлері кеңес алды, олар бұл мәселе даулы болғанымен, төлем жасау ұсынылды деді.

Қылмыскерлерді анықтау мүмкіндігі

Полиция және барлау қызметтері ИРА-ны ұрлықтың ең ықтимал күдіктілері деп есептеді. 1980-жылдары Ирландия республикалық қозғалысы «Армалит және дауыс беру» стратегиясын ұстанды, онда «Синн Фейн» сайлаудағы табысқа ұмтылып, ал ИРА қарулы күресін жалғастырды. Бұл стратегия қымбатқа түсті, ИРА үшін қару-жарақ пен жарылғыш заттарға, ал «Синн Фейн» үшін саяси қызметке, жарнамаға және жалақыға төлем қажет болды. Қозғалыстың жылдық бюджеті 2-5 миллион фунт стерлингке бағаланды және үнемі қаржылық қиындыққа тап болды. 1981 жылдың қазанында ИРА әскерлік кеңесі – ұйымның басшылық тобы – Бен Дуннның, сол кезде «Дунн дүкендері» желісінің басшысының ұрлануын мақұлдады. Дунн бір аптадан кейін ешқандай зиянсыз босатылды; Дунн отбасы да, Гардаи да 300 000 фунт төленгенін жоққа шығарды. Ақпарат көздерінен алынған мәліметтерге сәйкес, операция сәтті аяқталғаннан кейін, Шергарды ұрлап немесе тонастап, содан кейін құн төлеуді жоспарлаған. 1999 жылы Шон О’Каллахан, 1980 жылдан бері Гардаи үшін «суперхабаршы» ретінде ұйымның ішінде жұмыс істеген ИРА-ның бұрынғы мүшесі, өзінің өмірбаяндық кітабын жариялады. Онда ол Шергарды ұрлап, құн төлеу жоспарын ИРА-ның жетекші мүшесі Кевин Маллон жасағанын, ол әскерлік кеңесте отырғанын айтты; Маллон Портлауз түрмесінде жазасын өтеу кезінде бұл идеяны ойлап тапқан. Маллонға бірнеше миллион фунт жинауға бұйрық берілген арнайы операциялар бөлімін басқару тапсырылды, ал бірнеше ИРА мүшелері О’Каллаханның ИРА Оңтүстік командасының бақылауынан алынып, Маллонның бөлімшесіне қосылды. Олардың қатарында ИРА мүшелері Джерри Фицджеральд, Пол Стюарт, Раб Батлер және Никки Кихо болды. Шергар ұрланғаннан екі апта өткен соң Джерри Фицджеральд О’Каллаханға ұрлыққа қатысқанын және Шергардың үрейленіп, оны бағындыруға ешкімнің қолы жетпегеннен кейін ерте кезеңде өлтірілгенін айтты. Осылайша ат сол аяғын жарақаттап, оны өлтіруге шешім қабылданды. 1999 жылғы өмірбаяндық кітабында О’Каллахан Шергардың ұрлықтан кейін «бірнеше күн ішінде өлтірілгенін» айтады; 2004 жылы ол RTÉ, ирландиялық телеарнаға берген сұхбатында Джерри Фицджеральдтың «Шергарды ұрлаудан кейін бірнеше сағат ішінде өлтіргенін қатты ұсынғанын» айтты. Содан кейін ИРА жылқының әлі де тірі және олардың күтімінде екендігі туралы жалған ақпарат таратты. RTÉ журналисі Кевин О’Коннор топтың үш бөлігін анықтады: Белфаста жоғары беделді іс-қимылдарды жүзеге асыруға арналған бөлім, солтүстікте бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудару; Ага Ханмен сыпайы келіссөздер жүргізетін бөлім; және жылқыны күзететін бөлім. О’Каллаханның айтуынша, 1983 жылдың тамызында Шергар ұрлығынан жинамаған ақшаны жинауға тырысқан Фицджеральд және оның тобы Уиклоу округіндегі Гейлен Уэстон бизнесменін оның үйінен ұрлап алуға тырысты. Гардаи алдын ала ескертіліп, Уэстон Ұлыбританияда болған кезде үйді басып алды. Атыс салдарынан Джерри Фицджеральд, Кихо және тағы үш адам тұтқындалды. Олар ұзақ мерзімге түрмеге қамалды. О’Каллахан «Шергарды ұрлауға барған команда Гален Уэстонды ұрлауға да барды» деді. Шергар ұрлығына қатысты ешкім тұтқындалған жоқ. ИРА ұрлыққа немесе оның салдарына қатысқандығын мойындаған жоқ. Маллон мен Кихо оқиғаға қатысқандығын жоққа шығарды. Тоби О’Каллаханның әңгімесіне қатысты сұрақ қойып, ИРА хабаршысының «өзін мойындаған хабаршы болғанын, оның өмірі сенімді өтіріктер торы тоқу қабілетіне байланысты болғанын» айтты. «О’Каллаханның әңгімесіне дәлелдер жеткіліксіз, ол қызықты әңгіме ғана». 2008 жылы The Sunday Telegraph арнайы тергеуі ИРА-ның тағы бір мүшесінен О’Каллаханға толық оқиға айтылмағанын, өйткені «топ болған оқиғадан қатты ұялған»: ИРА Шергарды қарауға шақырған ветеринар әйелі оны тастап кетуге қауіптенгендіктен келмеді. ИРА Ага Хан төлемейтінін түсінген соң, әскерлік кеңес жылқыны босатуға бұйрық берді. Гардаи жүргізген кең ауқымды іздеулер босатуға кедергі келтірді, ал Маллон тығыз қадағалауда екенін ойлады, сондықтан жылқыны босату тым қауіпті болды, сондықтан ол ұрланғаннан төрт күн өткен соң оны өлтіруге бұйрық берді. ИРА көзі газетке екі адам Шергар ұсталған сарайға кіргенін айтты; біреуі автоматпен қаруланған: Шергар автоматтан атылып өлтірілді. Барлық жерде қан болды, тіпті жылқы өз қанынан сығақтап түсті. Жылқы өлмейтіні үшін көптеген сөздер айтылды. Бұл өте қанды өлім болды.

Қалдықтар

Шергардың денесі ешқашан табылған жоқ немесе анықталған жоқ. Бірнеше дереккөздер, соның ішінде О'Каллахан, The Sunday Telegraph және The Observer оның денесі Лейтрим округіне қарасты Баллиномор маңындағы Оугнашэлинге жақын жерде жерленген болуы мүмкін деп санайды. О'Каллаханның сөзіне қарағанда, оның білуінше, қалдықтар 1940 жылдардағы ИРА ветеранының шаруашылығында жерленген, және сол жерді қазуға рұқсат алу қиын болады. Баллиномор – республикалық көзқарастарымен ерекшеленетін қала, бір кезде оны "Оңтүстік Фоллс Роуд" деп атаған – бұл Белфасттағы Фоллс Роудқа сілтеме, ол соғыс кезінде өте республикалық аймақ болған. Шергардың сүйектері екендігі туралы бірнеше мәлімдеме жасалды. Жылқы патологиясы саласындағы маман, ветеринар Дес Лидон, жылқының қалдықтары Шергарға тиесілі болуы мүмкін деген күдік туғанда Гардайға бірнеше рет көмектескен. Ол Шергардың жалы мен құйрығынан шаш үлгілерін сақтап келеді, олардың құрамында оны анықтауға жеткілікті ДНК болуы мүмкін деп санайды.

Мұра

1999 жылы Шергардың құрметіне Гудвуд ипподромында Шергар кубогының тұсаукесері өтті. Жарыс кейіннен Аскот жарыс алабына көшірілді және қазір Ұлыбритания мен Ирландия, Еуропа, әлемнің қалған бөлігі және әйелдерден құралған төрт команда арасында өтеді. Байқау жеңімпаздарына Шергар бейнеленген кубок табыс етіледі, оны Ага Хан сыйға тартқан. Шергардың Дербиде жеңіске жеткеніне жиырма жыл толуына орай, жеңімпаз жокейге аттан жасалған қола мүсін сыйланды. Шергардың мүсіні Аға Ханның ирландтық тұқымдық шаруашылықтарының бірі – Гиллтаун тұқымдық шаруашылығының аумағында орналасқан. Шергардың ұрлану оқиғасы Стивен Риа мен Гэри Уолдхорн қатысқан телеспектакльге айналдырылып, 1986 жылғы наурызда BBC-дің «Екінші экран» антологиялық сериясының бөлігі ретінде көрсетілді. Спектакль белгілі фактілерге және Хью Хеберттің «The Guardian» журналындағы рецензиясында шынайы деп сипатталған оқиғаларға негізделген. Ұрлық сонымен қатар Дэннис Льюистон режиссерлік еткен, Ян Холм мен Микки Рурк ойнаған «Шергар» фильмінде бейнеленді. «Шергарды кім ұрлады?» (2004 жылғы наурызда RTÉ арнасында көрсетілген) және «Шергарды іздеу» (2018 жылғы маусымда BBC One арнасында көрсетілген) атты екі деректі фильм де түсірілді.