Кіріспе
Американдық саясаткер
Том Лофтин Джонсон (18 шілде, 1854 – 10 сәуір, 1911) – американдық өнеркәсіпші, георжист саясаткер, Прогрессивті дәуірдің маңызды тұлғасы және қалалық саяси және әлеуметтік реформалардың негізін қалаушы. Ол 1891 жылдан 1895 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі, ал 1901 жылдан 1909 жылға дейін Кливленд қаласының төрт мерзімге мэрі болды. Джонсон Генри Джорджтың саяси экономика және монополияға қарсы реформа жөніндегі көзқарастарының ең белгілі, жақтас және берілген жақтастарының бірі болды. 1993 жылы 69 ғалымнан құралған комиссия оны Америка тарихындағы ең үздік он мэрдің арасында екінші орынға қойды.
Ерте өмір және бизнес мансабы
Том Джонсон 1854 жылдың 18 шілдесінде Кентукки штатының Джорджтаун қаласында дүниеге келген. Джонсонның әкесі Кентукки мен Арканзас штатында жері бар бай мақта шаруасы болған. Азамат соғысында әкесі Конфедерация армиясында қызмет еткен. Соғыс отбасының қаржылық жағдайын қиратты және олар жұмыс іздеу үшін Оңтүстікке бірнеше рет көшіп-қонуға мәжбүр болды. 11 жасында Джонсон Вирджиния штатының Стаунтон қаласындағы теміржолдарда газет сата бастады және отбасының күнкөрісіне үлкен үлес қосты. Ол жастық шағында үздіксіз жұмыс істеді және толыққанды білім алған жылдары бір жылдан аспады. Джонсонның табысы ДуПонт әулетімен болған бұрынғы байланысы арқасында болды. 1869 жылы А.В. және Бидерманн дуПонт ағайындылары Луисвилльде сатып алған көше теміржолында оған кеңсе кызметкері лауазымын берді. Джонсон бизнесте тез өрледі және оның механикалық жағына қызығушылық танытты. Ол бірнеше өнертабысқа патент алды, оның ішінде жақсартылған streetcar рельсі және бүгінгі таңға дейін көптеген автобустарда қолданылатын шыны қабырғалы ақы төлеу жәшігі болды. 1876 жылы, жол ақысынан түскен роялтилердің арқасында Джонсон Индианаполистің көше теміржолдарында бақылау үлесін сатып алып, дербес кәсіпкерлікке кірісті. 1880 және 1890 жылдары ол өзінің қызығушылықтарын Кливленд, Сент-Луис, Бруклин және Детройт қалаларындағы желілерге кеңейтті, сондай-ақ болат өнеркәсібіне еніп, Лорейн (Огайо) және Джонстаун (Пенсильвания) қалаларында streetcar рельстерін қамтамасыз ету үшін зауыттар салды. Ол 1883 жылы Кливлендке көшіп келді және көп ұзамай Евклид даңғылының "Миллионерлер қатарында" сарай сатып алды.
Саясат және философия
Екі кездейсоқ оқиға Джонсонның саясатқа және қоғамдық мәселелерге деген қызығушылығын оятып, оны дәстүрлі бизнес магнатынан радикалды реформаторға айналдырды. Біріншісі – пойыз жүргізушісінің ұсынысымен Генри Джорджтың «Әлеуметтік проблемалар» атты еңбегін оқығанда, онда саяси философ кедейлік пен қайғының себебі қоғамның жаңадан пайда болған байлығының жер құнының өсуіне байланысты тоқталып қалуы екенін түсіндірді және капитал мен еңбектің өнімді қызметіне ысыраппен салық салудың орнына жерге бірыңғай салық салуды жақтады. Джонсон Джордждың «Өркендеу мен кедейлік» кітабындағы аргументтеріне қызығып, оны көп рет оқып, ақырында Джорджтың ойлауындағы қателерді табу үшін бизнес серіктестерінен көмек сұрады. Джонсон кітапты заңгеріне алып барып: «Мен осы бизнестен шығуым керек немесе осы кітаптың бұрыс екенін дәлелдеуім керек. Рассел, міне, бес жүз долларлық [2015 жылы 13 000 доллар] аванс. Осы кітапты оқып, заңдық мәселедегідей, оған қатысты адал пікіріңді айтқың келеді. Бұл авансты жалақы ретінде қарастыр», – деді. Содан кейін Джонсон Нью-Йоркте мүмкіндігінше ертерек Джорджты іздеп табады, олар жақын дос және саяси серіктес болады. Джонсон теміржол монополиясынан бас тартып, байлығының көп бөлігін Генри Джорджтың идеяларын насихаттауға жұмсады. Екінші оқиға – 1889 жылғы Джонстаун су тасқынына куә болған кезде. Джонсон мен оның бизнес серіктесі Артур Мокшем апатқа ұшыраған, басшысыз қалада дереу көмек көрсету жұмысын ұйымдастырды. Оқиғаны георжистік көзқараспен қарастырып, ол «привилегия» деп атаған нәрсеге терең наразылық білдірді. Апат Генри Клей Фрик пен Питтсбургтің басқа да өнеркәсіпшілеріне тиесілі жеке демалыс көлі бар бөгеттің дұрыс күтілмеуінен туындаған, олар осыған байланысты барлық жауапкершіліктен жалтарды. Одан да көп нәрсе – Джонсон үшін су тасқыны қайырымдылықтың және қоғамдық проблемаларды шешуге арналған әлсіз «түзету шараларының» жеткіліксіздігін көрсетті. Джонсон саясатқа кіргенде «Генри Джорджтың тікелей кеңесімен кірді». Джонсон 1888 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түсіп, жеңіліске ұшырады, бірақ 1890 жылы орынды жеңіп алды және екі мерзім қызмет етті. Ол еркін сауданы және бірыңғай салық идеясын қолдады, сондай-ақ валюта мәселесінде конструктивті ұстаным танытты. Привилегия мәселесі Джонсонды өзінің бизнес карьерасы туралы қайта ойлануға итерді. «Тракция» (трамвай) компаниялары қалалық кеңестер берген маршруттық франшизаларға тәуелді болды; саяси байланыстар мен паралар артықшылықты компанияларға көмектесті. Көбіне барлық адамдар трамваймен жүретін заманда, мүліктің құны жоғары болды және франшиза үшін күрес көбінесе қалалардағы фракциялық қақтығыстардың жасырын себебі болды. Джонсон бұл ойын жақсы білді, трамвай барондарының зұлымдығына қарсы сөйлеген сөздерінде ол әрқашан өзінің олардың бірі екенін атап өтті, сондықтан ол билікпен сөйлей алады. Кливлендте ол 1894 жылға қарай республикалық партияның жетекші тұлғасы, сондай-ақ Уильям МакКинлиді Ақ үйге отырғызған Огайолық Марк Ханнамен келіспеушілікке түсті. Джонсонның Ханнамен және оның одақтастарымен болған трамвайлық шайқастары Кливленд саяси фольклорының жарқын бөлігін құрайды. Маршрут бойынша көлік монополиясы бар компаниялар бір сапар үшін бес центтен ақы алатын заманда, ол «үш центтік тарифті» өзінің популистік философиясының негізгі тасы етіп, кейін толық мемлекеттік меншікке қолдау көрсетті. 1890 жылдар бойы Джонсон өзінің көлік және болат активтерінің көп бөлігінен бас тартып, өзін толығымен реформалық саясатқа арнады. 1901 жылы, ықпалды азаматтар мен қоғамдық петицияның қысымымен ол Кливленд қаласының мэрі лауазымына түсуге шешім қабылдады. Оның үгіт-насихат науқаны қала тұрғындарын қызықтырды. Джонсон үлкен цирк шатырларын жалға алып, оларды аулаларға орнатып, көптеген адамдарды тартты, оларға ол құмарлықпен сөз сөйлеп, келекелеушілермен әзілдесіп, саяси оймен аяқталған стереоскоптық шоу көрсетті. 1901 жылдың 1 сәуірінде ол дауыстардың 54% -ын алып сайланды.
Кливленд қаласының әкімі
Джонсонның билікке келуі оның сайлау науқанындай тартымды болды. Науқан барысындағы мәселелердің бірі – қаланың орталық жағалауындағы құнды жер учаскесі еді, оны бұрынғы әкім Джон Х. Фарли мен қалалық кеңес теміржол компаниясына өтемақысыз беруге келісіпті. Джонсон сот арқылы осы мәмілені тоқтатып, жерді сақтап қалды, бірақ сот шешімі сайлаудан үш күн кейін күшін жоятын еді. Жаңа әкімнің қызметке кірісуіне заңдық мүмкіндік пайда болғанда, Джонсонның жақтастары қалалық әкімшілікті күтпеген шабуылда басып алып, жерді қаланың иелігінде қалдырды (қазіргі күні бұл жерге, кейіннен толтырылған, «Кливленд Браунс» стадионы, Рок-н-ролл залы мен Ұлы көлдер ғылыми орталығы орналасқан). Джонсонның төрт мерзімдік қызметі Кливлендті түгелдей өзгертіп жіберді. Қалалық кеңесте көпшілік дауысқа ие болғандықтан, қалалық басқарудың барлық саласында маңызды өзгерістер жасады. Оның кейбір саясаты жаңалық болса, ал кейбіреулері сол дәуірдегі танымал прогрессивті басшылар – Детройт қаласының әкімі Хазен С. Пингри мен Толедо қаласының әкімі Сэмюэл «Алтын ереже» Джонстың саясатын еске түсірді. Бір қала тарихшысының пікірінше, «Джонсон – керемет қалалық басшы. Ол басқарудың этикасын ғана емес, математикасын да түсіне білді». Жаңа әкімшілік жүздеген шақырым көшені жөндеп, қалалық саябақтар жүйесін кеңейтіп, көптеген ойын алаңдары мен спорттық жабық алаңдар салды. Қала әкімі қалалық саябақтардағы «Шөпке баспаңыз» деген белгілердің бәрін алып тастады, бұл оның саябақтардың рөлін белсенді демалысқа бағыттудағы сенімінің символы болды. Көшірілген қоқыстарды жинау, бұл кезде жеке компаниялардың қолында болған, сайлау науқанындағы маңызды мәселелердің бірі еді. Джонсон жеке компаниялардың лицензияларын алып тастап, оларды қалалық департаментпен алмастырды, жұмыстан шығарылған барлық адамдарды қайта жұмысқа алды және мемлекеттік қызметтің төмен құнмен жақсы нәтиже беруге қабілетті екенін көрсетті. Әкімшіліктің денсаулық сақтауға бағытталған саясаты ретінде көшелерді тазалау күштері құрылды, ал қалалық Су департаменті саяси ықпалдан арылып, жақсартылды. Ең кедей аудандарда халыққа арналған моншаханалар салынды, олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін сақталған. Джонсон сонымен қатар Кливлендтің ең танымал орындарының бірі – монументалды Батыс жақ базарында жұмыс істей бастады. Тұрғын үй жағдайын жақсарту мақсатында әкімдік 1904 жылы елдегі алғашқы толық заманауи құрылыс кодексін қабылдады, ол көптеген АҚШ қалалары үшін үлгі болды. Қайырымдылық және түзету департаментінің директоры ретінде Джонсон өзінің дін қызметкері Харис Р. Кулиді тағайындады. Кулидің басшылығымен қала Уорренсвилл қалашығында үлкен ауыл шаруашылығы жерлерін сатып алды, онда гуманитарлық қағидалар бойынша жаңа қалалық жұмыс үйі, мұқтаж зейнеткерлерге арналған коттедждер мен санаторий салынды. Джонсон өзінің әкімшілігіне талантты адамдарды тартуда сәтті болды. Полиция бастығы Фред Колер, қатал, сыбайлас жемқорлыққа төзбейтін адам, күшті тазарту және кәсібилендіру арқылы ұлттық деңгейде танымал болды, сонымен қатар тәртіпсіздікке қарсы күресті. Заң қатаң орындалғанмен, Колер өзінің қызметкерлерінің жас қылмыскерлерге және қиын жағдайға түскен адал азаматтарға мейірімділікпен қарауына көз жеткізді. Қалалық адвокаты Ньютон Д. Бейкер «Үй билігі» үшін сәтті күреске жетекшілік етіп, Кливлендке мемлекеттік бақылаудан тәуелсіздік беруге мүмкіндік беретін жарғыны жасауға тырысты. Бейкердің күш-жігері 1912 жылы, Огайоның барлық қалаларына толық Үй билігін әкелген мемлекеттік конституцияға түзету жасағанда, жеміс берді. Бейкер де, Колер де Джонсонның саясатын жалғастыра отырып, өздерінің әкімдері болды, ал Бейкер кейін Вудро Вильсонның басшылығымен Соғыс министрі болып қызмет етті. Джонсонның үкіметтегі революциясының физикалық символы – Кливлендтің азаматтық орталығы, қоғамдық ғимараттармен қоршалған кең саябақ, оны жай ғана «The Mall» деп атайды. «Жалпы жоспардың» бастауы 1895 жылы Кливленд сәулет клубы өткізген байқауға барып, бірақ Джонсон оны қаржыландырып, елдің жетекші жоспаршысы Дэниел Бернхам бастаған команданы жобалау үшін шақырды. Идеалдық дәуірде, осы сияқты азаматтық орталықтар демократиялық идеалдардың сәулеттік көрінісі ретінде саналы түрде жасалды. Чикагодағы Колумбиялық дүниежүзілік көрмесінде Құрмет сотын құрған және Вашингтондағы Ұлттық сауда орталығының қалпына келтіруін жасаған Бернхам Кливлендке сол дәуірдегі «Сұлу қала» қозғалысын әкелді. Сауда орталығы мен оның қоғамдық ғимараттарының құрылысы 1930 жылдарға дейін жалғасты. Осы он жылдық бойы транзиттік соғыстар тоқтамады. 1903 жылға қарай Ханнаның мүдделері, бұрын Джонсон басқарған желілер және басқалары Кливленд электр теміржол компаниясына біріктірілді, бұл жеке дербес монополия, Джонсон қолдаған муниципалдық трамвай компаниясына қарсы болды, ол үш центтік баға ұсынды. Жеті жылдық қақтығыс екі компанияны да шаршатып, оларды банкротқа мәжбүр етті. 1910 жылы сайлаушылар «Тейлер гранты» деп аталатын келісім жоспарын мақұлдады, онда Кливленд электр теміржолы қаладан желілерді жалға алып, 6% кіріс алуға кепілдік берді. Жаңа келісім ондаған жылдар бойы жақсы жұмыс істегенімен, Джонсон үшін жеңіліс ретінде қарастырылды. Джонсон муниципалдық меншік мәселесін трамвайлар ғана емес, электр қуатында да көтеріп, монополиялық жеке компанияға бәсекелестік ұсынып, тарифтерді төмендетуге тырысты. Ол муниципалдық жарық және қуат компаниясын құрды, бірақ саяси қарсылық оны кеңейтуге кедері келтірді, бірақ келесі прогрессивті әкім Ньютон Д. Бейкер 1914 жылы АҚШ-тағы ең ірі мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын ретінде ашылған жаңа зауытты салды. «Muny Light» (қазір Кливленд мемлекеттік қуаты) қаланың және қызметке қол жеткізе алған тұрғындардың электр энергиясына жұмсайтын ақшасын үнемдеді, сонымен қатар жеке бәсекелестіктің өзінің тарифтерін төмен ұстауға мәжбүр етті. Он жылдар бойы басымдықпен республикалық, қаржылық тұрғыдан сақталы және бизнеске бағытталған қалада Джонсонның саясаты оны өте бөліскен тұлғаға айналдырды. Оның серігі Фредерик С. Хоу айтқандай, бұл «Он жылдық соғыс» болды, және адамдар әкімді күшті қолдады немесе оған қарсы болды. Төрт мерзімді жеңіске жеткен Джонсон Батыс жағындағы этникалық аудандардан, оның үш центтік бағасы бар трамвайлары жүріп тұрған жерлерден көп дауыс алды. Шығыс жағының орта және жоғары таптары Джонсонның қымбат және «әлеуметтік» саясаты деп атаған саясатына қарсы шықты, бес жылдың ішінде қаланың қарызы екі есеге артқанын көрсетті. Республикалықтар мен бизнес мүдделерінің табанды қарсылығы Джонсонның көптеген жоспарларын сот дауларында ұстап тұрды. 1909 жылға қарай Кливлендтіктер реформадан және соңсыз саяси күрестерден шаршады, және Джонсон Герман С. Баэр деген республикалықтың қолдауымен қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. Өзінің денсаулығын жойып, реформалар жолындағы мол байлығын ысырап еткен Джонсон өзінің өмірбаянын, «Менің хикаямды» жазып үлкерді. Ол 1911 жылы Кливлендте қайтыс болды және Генри Джорджбен қатар Бруклиндегі Грин-Вуд зиратына жерленді.
Мұра
Джонсон Кливленд қаласында жасаған үкіметтік төңкеріс оны ұлттық деңгейде танымал тұлғаға айналдырды. Белгілі зерттеуші журналист Линкольн Стеффенс оны "Америка Құрама Штаттарындағы ең жақсы басқарылған қаланың ең жақсы мэрі" деп атады. Джонсонның адал, тиімді және гуманистік қалалық басқару туралы көзқарасы Кливленд саясатына ондаған жылдар бойы үлкен әсер етті. Оның қайтысынан кейінгі жылдар қала тарихындағы ең шығармашылық кезең болды, оның барысында қала тамаша кітапхана және мектеп жүйелерін жетілдірді, сондай-ақ Mall-дағы Group Plan жобасы бойынша қоғамдық ғимараттарды және University Circle-дегі білім беру мен мәдени орталықтар ансамблін аяқтады. Қала мемлекеттік басқару тиімділігі мен әлеуметтік реформаның көптеген салаларында үлгі ретінде жиі көрсетілді. Кливленд элитасы Джонсонның саяси идеяларын толығымен қабылдамаса да, оның мысалы олардың арасында азаматтық сезімін және өзара ынтымақтастық рухын дамытуға көмектесті. Осылардың бірі – қаланың ең ірі банкінің президенті Фредерик К. Гофф, ол бірде: "Кливленд Траст Компаниісі акционерлерге пайда табудан гөрі, қоғам алдындағы міндеттемелерін орындауы маған маңыздырақ" деген еді. Гофф Американың алғашқы қоғамдық қоры – Кливленд қорының құрылуына зор үлес қосты. 1993 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінің Мелвин Г. Холли жүргізген тарихшылар, саясаттанушылар және қалалық сарапшылардың сауалнамасы бойынша Джонсон 1820 және 1993 жылдар аралығында қызмет еткен екінші ең жақсы американдық ірі қала мэрі деп танылды. Тек Нью-Йорк қаласының мэрі Фиорелло Ла Гвардия ғана одан жоғары орын алды.
Отбасы
Джонсонның інісі Альберт та трамвай бизнесінде белгілі болды. 1889 жылы ол ойыншылардың өздері құрған бейсболдың жоғары лигасы – Ойыншылар лигасының қаржылық демеушісі және ұйымдастырушысы атанды, осылайша олар табыстан әділ үлес алуды көздеді. Туысы Генри В. Джонсон Денвер қаласының мэрі болды, ал Генридің ұлы, сол аттас Том Лофтин Джонсон – танымал суретші еді.
Ақпарат көздері және қосымша оқу
Бремнер, Роберт Х. "Огайодағы азаматтық жаңару: реформаланған кәсіпкер: Том Л. Джонсон". Американ экономика және әлеуметтану журналы 8.3 (1949): 299–309. Бриггс, Роберт Л. "Кливлендтегі прогрессивтік кезең, Огайо: Том Л. Джонсонның басқаруы, 1901–1909" (PhD диссертациясы, Чикаго университеті; Proquest Dissertations Publishing, 1962. Т 09573). ДеМаттео, Артур Е. "Прогрессистің құлдырауы: мэр Том Л. Джонсон және 1908 жылғы Кливленд трамвай ереуілі". Огайо тарихы 104 (1995): 24–41. Йоханнессен, Эрик, Кливленд сәулеті 1876–1976. Батыс резерв тарихи қоғамы, 1979. Лоренц, Карл, Кливленд қаласының мэрі Том Л. Джонсон. А. С. Барнс, 1911 онлайн. Лоу, Александра В. "Том Л. Джонсон және Кливленд тракциялық соғыстары, 1901–1909". Американ экономика және әлеуметтану журналы 75.1 (2016): 149–192. Мегери, Майкл. "Радикалды демократтың идеологиялық бастауы: Том Л. Джонсонның ерте саяси ойлары, 1888–1895". Орта Батыс шолуы 6.1 (2019): 37–61. Миггинс, Эдвард М. "Көтеріліс әсерлері бар қала: қарапайым қайырымдылықтан заманауи әлеуметтік көмек пен қайырымдылыққа дейін". Қазіргі Кливлендтің тууы, 1865–1930, Томас Ф. Кэмпбелл және Эдвард М. Миггинс редакциялаған (Батыс резерв тарихи қоғамы, 1988) 141–71 беттер. Мёрдок, Юджин С. Том Джонсон Кливлендтен (Райт штаты университетінің баспасы, 1994), стандартты ғылыми өмірбаян. Роуз, Уильям Гансон. Кливленд, Қаланың қалыптасуы. World Publishing, 1950. онлайн. Сюит, Уильям Уилсон. "Том Лофтин Джонсон, кәсіпкер-реформатор" (PhD диссертациясы, Кент штаты университеті; ProQuest Dissertations Publishing, 1988. 8827177). Ван Тассель, Дэвид және Грабовски, Джон Дж., редакторлар, Кливленд тарихы энциклопедиясы Кейс-Уэстерн Резерв университеті және Батыс резерв тарихи қоғамы. Уорнер, Хойт Лэндон. Огайодағы прогрессивизм, 1897–1917 (Огайо штаты университетінің баспасы, 1964). Уайтхейр, Эндрю Л., "Том Л. Джонсонның салық мектебі: демократия үшін күрес және Кливлендтің салық жүйесін бақылау" (2020). (Электрондық диссертациялар архиві. 1190. онлайн).
Lough, Alexandra W. "Tom L. Johnson and Cleveland Traction Wars, 1901–1909." American Journal of Economics and Sociology 75.1 (2016): 149–192. Megery, Michael. "Ideological Origins of a Radical Democrat: The Early Political Thought of Tom L. Johnson, 1888–1895." Middle West Review 6.1 (2019): 37–61. Miggins, Edward M. "A City of Uplifting Influences: From Sweet Charity to Modern Social Welfare and Philanthropy." In The Birth of Modern Cleveland, 1865–1930, edited by Thomas F. Campbell and Edward M. Miggins, (Western Reserve Historical Society, 1988) pp 141–71. Murdock, Eugene C. Tom Johnson of Cleveland (Wright State University Press, 1994), a standard scholarly biography. Rose, William Ganson. Cleveland, The Making of a City. World Publishing, 1950. online
Suit, William Wilson. "Tom Loftin Johnson, businessman reformer' (PhD dissertation, Kent State University ProQuest Dissertations Publishing, 1988. 8827177). Van Tassel, David and Grabowski, John J., editors, The Encyclopedia Of Cleveland History Case Western Reserve University and the Western Reserve Historical Society. Warner, Hoyt Landon. Progressivism in Ohio, 1897–1917 (Ohio State University Press, 1964). Whitehair, Andrew L., "Tom L. Johnson’s Tax School: the Fight For Democracy And Control of Cleveland’s Tax Machinery" (2020). (ETD Archive. 1190. online
Негізгі дереккөздер
Хау, Фредерик С., "Реформатордың мойындауы". Scribner, 1925; Кент мемлекеттік университетінің баспасы, 1988 ж. қайта басылды. Джонсон, Том Л., "Менің өмірім". Б. В. Хьюбш, 1911; Кент мемлекеттік университетінің баспасы, 1993 ж. қайта басылды. Мәтін сондай-ақ Кливленд естелік жобасының онлайн бетінде қолжетімді.