Кіріспе
Метадеректерді жинау протоколы
Ашық архивтер бастамасының метадеректерді жинау протоколы (OAI PMH) – көптеген архивтерден метадеректерді пайдалана отырып, қызметтер құру үшін архивтегі жазбалардың метадеректер сипаттамаларын жинауға арналған протокол. OAI PMH іске асырылымы Dublin Core форматында метадеректерді ұсынуды қолдауы тиіс, бірақ қосымша форматтарды да қолдауға болады. Протокол көбінесе жай ғана OAI протоколы деп аталады. OAI PMH HTTP арқылы XML қолданады. Протоколдың 2.0 нұсқасы 2002 жылы жарық көрді, ал құжат соңғы рет 2015 жылы жаңартылды. Ол Creative Commons BY SA лицензиясымен қорғалған.
The Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting (OAI PMH) is a protocol developed for harvesting metadata descriptions of records in an archive so that services can be built using metadata from many archives. An implementation of OAI PMH must support representing metadata in Dublin Core, but may also support additional representations. The protocol is usually just referred to as the OAI Protocol. OAI PMH uses XML over HTTP. Version 2.0 of the protocol was released in 2002; the document was last updated in 2015. It has a Creative Commons license BY SA.
Тарих
1990 жылдардың соңында Герберт Ван де Сомпель (Гент университеті) Лос-Аламос Ұлттық зертханасының (АҚШ) зерттеушілері мен кітапханашыларымен бірге жұмыс істеп, электрондық баспа серверлері мен цифрлық қоймалардың өзара үйлесімділік мәселелеріне байланысты туындаған қиындықтарды шешу мақсатында кездесу шақырды. Кездесу 1999 жылдың қазан айында Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласында өтті. Кездесудің маңызды нәтижесі – электрондық баспа серверлеріне өздеріндегі мақалалардың метадеректерін құрылымдалған түрде ұсынуға мүмкіндік беретін интерфейстің анықталуы болды, соның арқасында басқа қоймалар бір-бірінен қызығушылық тудыратын мақалаларды анықтап көшіре алатын болды. Бұл интерфейс/протокол «Санта-Фе конвенциясы» деп аталды. Санта-Фе конвенциясынан алынған идеяларды тарату үшін 2000 жылы ACM Digital Libraries конференциясында, 1-ші ACM/IEEE CS Цифрлық кітапханалар бірлескен конференциясында және басқа да шараларда бірнеше семинарлар өткізілді. Семинарларда электрондық баспа қауымдастығының кездесетін мәселелер кітапханалар, мұражайлар, журнал баспагерлері және таратылатын ресурстарды бөлісу қажеттігі туындайтын басқа да ұйымдар үшін де ортақ екені анықталды. Осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін Желілік ақпараттық коалиция және Цифрлық кітапханалар федерациясы Герберт Ван де Сомпель мен Карл Лагозе басқаратын Ашық архивтер бастамасының (OAI) хатшылығын құруға қаржыландыру жүргізді. OAI 2000 жылдың қыркүйегінде Корнелл университетінде (Итака, Нью-Йорк) Санта-Фе конвенциясында әзірленген интерфейсті жетілдіру мақсатында кездесу өткізді. Техникалық ерекшеліктер электрондық пошта арқылы нақтыландырылды. OAI PMH нұсқасы 1.0 2001 жылдың қаңтар айында Вашингтонда (АҚШ) және ақпан айында Берлинде (Германия) өткен семинарларда көпшілік назарына ұсынылды. W3C XML стандартына енгізілген кейінгі өзгерістер OAI PMH-қа шағын түзетулер енгізуді қажет етті, нәтижесінде 1.1 нұсқасы пайда болды. Қазіргі нұсқасы 2.0 2002 жылдың маусым айында жарық көрді. Ол бірнеше техникалық өзгерістер мен жақсартуларды қамтиды және бұрынғы нұсқалармен үйлесімді емес.
ААҰ семинарлары
2001 жылдан бастап CERN, кейін Женева университетімен бірлесіп, екі жылда бір рет OAI жұмыстық конференцияларын ұйымдастырды, олар уақыт өте келе ашық ғылымның барлық дерлік саласын қамтыды. 2021 жылдан бастап конференциялар сериясы Ғылыми коммуникациядағы жаңалықтар тақырыбындағы Женева жұмыстық конференциялары деп аталады, ал OAI деген ат оның бастауын көрсетеді.
Қолданылуы
Кейбір коммерциялық іздеу жүйелері OAI PMH-ді көбірек ресурстарды алу үшін пайдаланады. Google бастапқыда OAI PMH-ді сайт карталарын іске қосқанда қолдады, бірақ 2008 жылдың мамырында тек стандартты XML Sitemaps форматын қолдауға шешім қабылдады. 2004 жылы Yahoo! OAIster (Мичиган университеті) -ден алынған мазмұнды OAI PMH арқылы метадеректерді жинау нәтижесінде алды. Wikimedia іздеу жүйелері мен басқа да жапсарып талдау/қайта жариялау мақсатында Уикипедия және байланысты сайттардың жаңартуларын ұсыну үшін OAI PMH репозиторийін пайдаланады. Әсіресе, күнделікті мыңдаған файлдар жиналғанда, OAI PMH желілік трафикті және басқа ресурстарды пайдалануды азайтуға көмектеседі. NASA-ның Mercury метадеректерді іздеу жүйесі OAI PMH-ді күн сайын Global Change Master Directory (GCMD) -ден мыңдаған метадеректер тізімін индекстеу үшін пайдаланады. Mod oai жобасы OAI PMH-ді Apache веб-серверлерінен қолжетімді веб-шолушыларға мазмұнды ашу үшін қолданады. Кейіннен OAI PMH ғылыми деректерді бөлісу үшін қолданылды.
Бағдарламалық жасақтама
OAI PMH клиент-сервер архитектурасына негізделген, онда "жинаушылар" "қоймалардан" жаңартылған жазбалар туралы ақпаратты сұрайды. Деректерді сұрау мерзім белгісінің диапазонына негізделуі мүмкін және провайдер анықтаған атаулы жиынтықтармен шектелуі мүмкін. Деректерді ұсынатындар XML метадеректерін Dublin Core форматында беруге міндетті, сондай-ақ оларды басқа XML форматтарында да ұсынуы мүмкін. OAI PMH-ді Fedora, Ұлыбритания кітапханасынан EThOS, Саутгемптон университетінен GNU EPrints, Public Knowledge Project-тен Open Journal Systems, Desire2Learn, MIT-тен DSpace, Пиза университетінен HyperJournal, Digibis-тен Digibib, MyCoRe, Koha, Primo, DigiTool, Ex Libris-тен Rosetta және MetaLib, PTFS-тен ArchivalWare, Швейцарияның Лугано қаласындағы eLab-тен DOOR, PANGAEA деректер кітапханасынан panFMP, Roaring Development-тен SimpleDL және Атмосфералық зерттеулер ұлттық орталығынан jOAI сияқты көптеген бағдарламалық жүйелер қолдайды.