Кіріспе
Техас штатының Калхун округінде орналасқан су айдыны, АҚШ-тың Лавака шығанағы (/audio=En us Lavaca.ogg//l//ə//v//'//ɑː//k//ə///) – Матагорда шығанағы жүйесінің солтүстік-батысқа қарай созылған бөлігі, көбінесе Калхун округінде, Техас штатында кездеседі. Порт Лавака және Пойнт Комфорт порттары осы шығанақта орналасқан және адамдардың тұруына негізгі аймақтар болып табылады. Линнвилл қаласы 1840 жылғы шабуылдан кейін тасталып, ал Индианола порты Матагорда шығанағымен қосылатын жерге дейін сақталған, бірақ 1886 жылғы қатты дауылдан кейін толығымен қирады. Шығанақ суперфонд алаңымен белгілі, бұл Пойнт Комфорттағы (әсіресе Alcoa компаниясы) ауыр өнеркәсіптен шыққан сынап ластануының салдарынан туындаған. Ластану қаупінен балық аулау соңғы жылдары азайғанмен, шығанақта көптеген балық түрлері бар, және экологиялық ұйымдар мен федералды үкімет Alcoa компаниясын ластанған аймақтарды азайтуға бағытталған шараларға итермелеп отыр.
Lavaca Bay (/audio=En us Lavaca. ogg//l//ə//v//'//ɑː//k//ə///) is a northwestern extension of the Matagorda Bay system found mostly in Calhoun County, Texas, United States. The ports of Port Lavaca and Point Comfort have been established on the bay, and are the main areas of human habitation. Linnville was located on the bay until its abandonment after the Great Raid of 1840, and the major port of Indianola was found near the confluence with the main Matagorda Bay, until the town's final destruction following the massive hurricane of 1886. The bay is noted for its superfund site, caused by mercury pollution from the heavy industry in Point Comfort (specifically Alcoa), across the bay from the largest settlement of Port Lavaca. Although fishing has declined in recent years due to fears of contamination, the bay supports a large finfish population, and the efforts of environmental organizations and the federal government have pressured Alcoa to reduce the polluted areas.
Тарих
Лавака шығанағы соңғы мұз дәуірінен кейін теңіз деңгейінің көтерілуі нәтижесінде, Лавака өзені мен Гарситас сағасының алқабы суға батқанда қалыптасқан. Атауы француз тіліндегі «vache» немесе сиыр сөзінің испан тіліне бейімделуінен шыққан, бұл атауды француз саяхатшысы Рене Роберт Кавельер де Ла Салл аймақта Plains Bison (бизон) байқалғандықтан берген. Бұл бизон бір кезде шығанақ және оны құрайтын сағалар маңында көптеп кездесетін. Ла Салл Гарситас сағасында, шығанаққа жақын жерде Форт-Сент-Луис бекінісін салғанына сенімді. Шығанақ жағалауындағы алғашқы ірі елді мекен 1831 жылы ирланд саудагері Джон Линн құрған Нью-Порт қаласы болды, ол Де Леон колониясының бір бөлігі ретінде салынды. Кейіннен бұл жер Линнвилл деп аталды және 1839 жылға қарай 200 адамға жетті. 1840 жылғы «Техас суреттерінде» «маңызды сауда орталығы» деп сипатталды және Техас Республикасының алғашқы жылдарында кеңінен пайдаланылды. Сан-Антонионың болашақ мэрі Сэмюэл Маверик қалада, көптеген басқа белгілі техастықтармен бірге, қоймаға ие болды. Қала 1840 жылы Команчи үндістері ұйымдастырған Ұлы шабуыл кезінде қиратылып, кейін тасталып кетті. Порт Лавака немесе Лавака, Линнвилл тасталып кеткеннен кейін дамыды. Ол Индианола қирағаннан кейін айтарлықтай өсіп, маңызды кеме қатынасы орталығына айналды және креветка өндірісінде ұлттық көшбасшы болды. Шығанақтың ар жағында, қазір Техас штатының 35-ші тас жолымен байланысқан Пойнт-Комфорт қаласы орналасқан. Ол 1953 жылы қалалық референдум арқылы қала мәртебесін алды және 1960-шы жылдары салынған ірі алюминий және мұнай-химия зауыттарымен танымал. 1892 жылы швед лютеран қауымы ретінде құрылған Оливия кішкентай қаласы Келлер шығанағының жағалауында орналасқан. 1900 жылдары құрылған Аламо Бич және Магнолия Бич қалалары, осы аймақта өндірілген Магнолия өрігінің құрметіне аталған, Индианоланың қираған қаласының қалдықтарынан солтүстікке қарай орналасқан.
Ерекшеліктері
Лавака шығанағы Матагорда шығанағы жүйесінің ең үлкен бөлігі болып табылады және оның құрамына оңтүстік-батыста Шоколад шығанағы, шығыста Кокс шығанағы және оңтүстік-шығыста Келлер шығанағы кіреді. Лавака өзені, сондай-ақ Гарситас және Венадо арналары шығанақты солтүстіктен тұщы сумен қамтамасыз етеді. Шығанақты оңтүстікке қарай созылатын Жағалауаралық су жолымен байланыстыру үшін арналар қазылған. Өзен Гонзалес округінің солтүстік-шығысынан басталып, 115 миль (185 км) оңтүстік-шығысқа қарай ағып, шамамен 2280 шаршы миль (5905 км²) аумақтан Лавака шығанағына су жинайды. Порт Лавака көпірінің оңтүстігінде, шығанақтың шығыс жағалауындағы Пойнт Комфорт маңында ауыр өнеркәсіп орналасқан, ол Кокс шығанағына дейін жағалау бойымен созылады. Кокс шығанағының оңтүстігінде ірі Келлер шығанағы орналасқан, ол шығанақты Оливияға жақын ең шығыс нүктесіне дейін кеңейтеді. Кеңейменің төменгі жағында, оңтүстікте Матагорда шығанағымен шектелген, Лавака шығанағының аузына батысқа қарай созылатын тар тілім бар. Шығанақ аузының батыс жағында, Матагорда кеме арнасы арқылы, Пойнт Комфортқа дейін өтетін Магнолия Бич қаласы орналасқан. Солтүстік-батысында Гаилиниппер мүйісінде орналасқан Аламо Бич қаласы бар, одан шығанақ бойында үлкен острица рифі басталады. Мүйіс солтүстікке қарай сүйіп тұрып, батысқа қарай Шоколад шығанағын құрайды. Порт Лавака Шоколад шығанағының солтүстігінде, Порт Лавака көпірінің артында орналасқан. Көпірдің солтүстігінде Лавака шығанағының солтүстік шекарасын құрайтын үлкен дөңгелек кеңейтім бар. Солтүстік-батыс бөлігін Гарситас шығанағы құрайды, ал шығысында Венадо арнасы Лавака өзенінің аузынан солтүстік-батысқа қарай шығанаққа құяды. Зерттеу көрсеткендей, шығанақтағы шөгінділер жақын орналасқан Келлер шығанағына қарағанда он есе көп ластанған. Ластану мәселесі Калхун округінің тұрғындары үшін маңызды мәселе болып табылады және Пойнт Комфорттағы өнеркәсіпке қарсы наразылықтарға себеп болды. Алайда, Alcoa 2005 жылғы келісімнің аясында мемлекеттік және федералдық органдармен бірлесіп жұмыс істеп, суперфонд аймағын қысқартуға 110 миллион доллар жұмсады. Бұл ынтымақтастық 70 гектар тұзды батпақ және 11 гектар острица рифін құруға бағытталған. Жергілікті тұрғындардың пікірінше, ластану әлі де Alcoa зауытының жағалауында байқалады. Судың уытты екендігі туралы ескертулер орналасқан. Ластану туралы хабарларға байланысты шығанақтың жағдайы балық аулауға кедерілген, нәтижесінде популяциясы жақсарды.
Өнеркәсіп
Өнеркәсіп шығанақ бойында тығыз орналасқан, барлық жағында табиғи газ және мұнай ұңғымалары көптеп кездеседі. 1934 жылы осы аймақта табиғи газ, ал келесі жылы мұнай табылды. Пойнт-Комфорт жағалауында Alcoa, Union Carbide, DuPont және Formosa Plastics Corp. сияқты бірнеше өнеркәсіптік зауыттар орналасқан. Суперфонд аймағында балық және теңіз өнімдерін өндіруге шектеулер қойылғанмен, теңіз өнімдерін жинау маңызды сала болып табылады. Дегенмен, ол 1920 жылдардағыдай кең емес, сол кезде Порт Лавака шаян өндірісінде ел көшбасшысы болғандықтан, жылдам қатыру зауыты салынған. Келер шығанағы мен Лавака шығанағының оңтүстігінде, Пойнт-Комфорттан тыс жерлерде теңіз өнімдерін өндіруге рұқсат беріледі, бірақ шығыс және солтүстік жағалауда, Шоколад шығанағында шектеулер бар, ал қалған аймақтарда, Порт Лавака жағалауында шартты түрде рұқсатталады. Порт Лавака мемлекеттік балық аулау айлағы, Порт Лавака көпірінің жанында орналасқан, шағын туризм индустриясын дамытып, экономикалық өсуге серпін береді. Бұл айлақ бір кезде шығанақтың арғы бетіне өтетін көпір ретінде қызмет еткен, бірақ 1960 жылдары жаңа көпір салынғаннан кейін 3200 фут (975 м) ұзындықтағы балық аулау айлағына айналдырылды, бұл әлемдегі ең ұзын айлақ деп есептелді. Алайда, қазір бұл айлақтың қалдықтары, тіректері және жағалаудан қол жеткізбейтін шағын платформалары ғана сақталған.