Кіріспе

Сабин өзені (/s//ə/'/b//iː//n/) – АҚШ-тың оңтүстік штаттары Техас және Луизианада орналасқан 579 км (360 миль) ұзындықтағы өзен. "Сабин" атауы (es: Río de Sabinas) испан тіліндегі "кипарис" сөзінен шыққан, өзеннің төменгі ағысындағы қалың жапырақты кипарис ағаштарына сілтеме жасайды. Өзен мұнай өндіретін маңызды аймақтан өтеді, ал Мексика шығанағына жақын төменгі ағысы АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ең өнеркәсіптік дамыған аймақтардың бірі болып табылады. Бұл өзен көбінесе Ескі Оңтүстік пен Жаңа Оңтүстік-Батыс арасындағы шекара ретінде сипатталған.

Сипаттама

Сабина Техас штатының солтүстік-шығысында үш саланың қосылуынан басталады: Коулич Форк, Каддо Форк және Саут Форк. Коулич Форк Хант округінің солтүстік-батысынан басталып, 79 километрге (49.2 миль) оңтүстік-шығысқа қарай ағады.

Өзен көлігі

Сабина өзенінің суы тым терең болғандықтан, одан өту мүмкін болмады, бірақ ол кеме жүзуге қолайлы екені анықталды. Алғашқы саяхатшылар мен қоныс аударушылар өзенді жылқымен жүзіп өтуге мәжбүр болды, ал малды суға түсіріп, жүзіп өткізуге айдап әкелді. Кейіннен паромдар қолданысқа енгізілді. 1840 жылдары бу кемелер Логанспорттан Сабин көліне қатынай бастады.

Шекаралық дау

Бұл аймақтың географиясы аймақтағы ең аз зерттелгендердің бірі болып келді. Әртүрлі испан карталарында Сабина және Нечес өзендерінің атауларында қателіктер кездесіп, кейде олардың Мексика шығанағына жеке-жеке құятыны көрсетілген. 1803 жылы АҚШ Луизиананы сатып алғаннан кейін, АҚШ пен Испания арасындағы шекара дауы 1806 жылғы 6 қарашада генерал Джеймс Уилкинсон мен подполковник Симон де Эррера жүргізген келіссөздер нәтижесінде өзеннің екі жағында бейтарап аймақ құру туралы әскериленбеген аймақ келісіміне әкелді. Екі ел де сол жерге әскери күштерді немесе азаматтық полицияны орналастырмауға келісті. Белгісіз шекара 1819 жылғы Адамс-Онис шарты арқылы шешілді, ол Сабина өзенін шығанақтан 32-ші параллельге дейінгі шекара ретінде белгіледі. Испанияның шартты ратификациялауды кешіктіруі және Мексиканың 1821 жылы тәуелсіздік алғандығы шекара дауын қайта жақтандырды. Энтони Батлердің талабымен АҚШ біраз уақыт Сабина мен Нечес өзендерінің атаулары ауысып кеткенін мәлімдеді, осылайша шартта шекара Нечес өзені бойынша белгіленгенін айтты. 1820 жылдары алғашқы ағылшын-американдық қоныс аударушылар аймаққа келе бастады, олар көп ұзамай мексикалықтардан он есе көп болды. 1836 жылы Техас Республикасы Мексикадан тәуелсіздік алғаннан кейін, Адамс-Онис шарты бойынша АҚШ пен Техас арасындағы шекара Сабина өзені бойынша бекітілді. Өзен 1845 жылы Техасты қосып алғанға дейін АҚШ-тың батыс шекарасы болып қызмет етті.

Өзен қайықтары

1843 жылы капитан Джон Клемонс «Сабина» бу кемесімен Сабина өзеніне алғашқы сапар жасады. Бу кемелері жолаушылармен қатар, мақта сияқты тауарларды Луизиана штатының Логанспорт қаласынан солтүстікке қарай Сабина асуына дейін тасыды. Пират Жан Лафитт Сабина өзенімен көптеген сапарлар жасады және Техас жағында, Картердің паромынан оңтүстікке қарай, Байо Патронға дейін Шеклфут колониясын құрғандығы айтылады. Америка Азамат соғысы кезінде, 1863 жылдың 8 қыркүйегінде, шағын Конфедерация күштері Сабина асуының екінші шайқасында Техасқа қарсы шабуылды тойтарды, шайқас өзеннің сағасында болды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында өзеннің орта ағысы кең ауқымда орман шаруашылығымен айналысқан аймақ болды. Жақын жердегі Спинделтопта мұнайдың табылуы өзен алабында мұнайды кеңінен бұрғылауға алып келді. Төменгі өзен аумағында мұнай өңдеу және химия зауыттары көптеп салынып, қарқынды индустрияланды. Батпақты жерлерге осындай араласу судың сапасының нашарлауына себеп болды. 20-шы ғасырдың соңынан бері өзеннің сапасын жақсарту үшін федералдық, штаттық және жергілікті деңгейде күш-жігер жұмсалуда. Сонымен қатар, батпақты жерлерді кептіру және байостарды тереңдету батпақты жерлердің ауданының азаюына, жағалау эрозиясына және аймақты дауыл зақымдарына осалдырақ етуге әкеп соқты. Оранж қаласынан оңтүстікке қарай Сабина көліне дейінгі төменгі өзен Интракосталь су жолының бөлігі болып табылады, ол баржалар мен демалыс қайықтарын тасымалдайды. Техас рейнджерлерінің капитаны Билл Макдональд жас кезінде Техас штатының Грегг округіндегі Сабина өзенінің жағасында орналасқан Браунс-Блафф (қазіргі Эльдервилл) жерінде шағын дүкен ашқан.

Толедо бұрылысындағы су қоймасы

1961 жылы 5 қазанда Хэдденс-Ферриде 181 600 акр көлеміндегі Толедо-Бенд су қоймасының негізі салынды. 1969 жылы 11 қазанда пайдалануға берілген бұл су қоймасы Оңтүстіктегі ең ірі жасанды көл болып табылады. Бүркіт бөгетінің артындағы Сабин өзені бойындағы жерлердің суға батуы, оның шегіндегі барлық паром өткізу орындарын жапқан.

Сабина өзенінің бұрылыс арнасы

1970 жылы Луизиана штатының заң шығарушы органы 90 және 117 нөміріндегі заңдарды қабылдады, бұл Шарль көліндегі, Сульфардағы, Вестлейктегі және (қазіргі Сасол кешені) Моссвиллдегі кәсіпорындарға, сондай-ақ канал бойындағы фермерлерге таза өзен суын жеткізу мақсатында Сабин өзенін бұратын каналды құрды. Канал 1981 жылы Луизиана мемлекеттік жұмыс департаментімен аяқталды. Каналдың ұзындығы 56 км, оның ішінде 7 км жер асты құбырлары бар. Ол Ниблетт бұғазының солтүстігіне қарай 4 км жердегі Ескі Сабин өзенінен басталады. №1 сорғы станциясы өзеннен шығысқа қарай 2 шақырым қашықтықта орналасқан. Канал шығысқа қарай жалғасады және Винтонның солтүстігіндегі Луизиана тас жолы 109, Эджерли Биг Вудс жолы және Декинсиге дейінгі 388 тас жолы сияқты тас жолдардың астынан өтеді. Луизиана тас жолының 27-сінен шығысқа қарай канал оңтүстікке бұрылып, Оңтүстік Сульфардың айналасынан өтеді. Канал Луизиана тас жолының 108-ші бөлігінде №4 сорғы станциясының астынан өтеді, Вестлейктегі "City Service" деп аталатын бизнес аймағына және күніне 734 400 галлон сумен келісімшарт жасасқан "Equistar" сияқты компанияларға өзен суын жеткізеді. Басқа клиенттер мен олардың күніне қолданатын галлон мөлшері: Вестлейк қаласы (8 640 000 галлон), "Air Liquide" (129 600), "Air Products" (1 728 000), "CITGO" (20 160 000), "Phillips 66" (3 600 000), "Axiall" еншілес компаниясы "Eagle US 2 LLC" (20 160 000), "Entergy" (21 600 000), "Lake Charles Co Gen" (14 400 000), "Louisiana Pigment" (3 038 400) (титан ақын өндіретін), тағы бір "LyondellBasell" компаниясы (720 000) және "Matheson Tri Gas" (175 680). Негізгі канал шығысқа қарай жалғасады, 27-ші тас жолдың астынан өтеді және Хьюстон өзенінің каналымен №2 сорғы станциясында қосылып, Ескі Моссвиллге дейін жалғасады. Сол жерде ол солға бұрылып, Краузе және Манаган каналына су жеткізеді, ол "Nelson Industrial Steam Company" (Nisco) компаниясын қамтамасыз етеді, ол аймақтың кәсіпорындарын бу және электр қуатымен жабдықтайды. Каналдың оң жақ тармағы Моссвилльдегі 8-ші көшедегі №3 сорғы станциясында аяқталады (қазір Сасол кешені), ол күніне 46 080 000 галлон өзен суын жеткізеді, бұл күніне 141 166 000 галлон өзен суын пайдалану бойынша жалпы келісімшартты құрайды.

2010 жылғы қаңтарда мұнайдың төгілуі

2010 жылдың 24 қаңтарында жергілікті уақыт бойынша сағат 10-да Eagle Otome танкері, қозғалтқыштың қуатын жоғалту салдарынан екі химиялық зат тасымалдайтын баржаға соқтығысып, Сабин өзеніне 450 000 галлонға дейін (шамамен 11 000 бл) шикі мұнай төгілді.

2016 жылғы су тасқыны

2016 жылдың наурыз айының бірінші аптасында болған ауыр су тасқыны Луизиананың солтүстігінде және Сабина өзенінің алабында 18-ден 24 дюймге дейін рекордты жауын-шашынның нәтижесі болды. Толедо Бенд су қоймасы 172 фут деңгейінде "толық бассейн" деп есептеледі; жаңбырлар басталар алдында ол 171,5 фут болған. 10 наурызда деңгей рекордтық 174,36 футқа жетті, ал 11 есіктің 9-ы 22 футқа ашылды (екі есік жөндеуде болды). Далластың шығысында, Сабина өзенінде орналасқан Тавакони көлі, толық бассейн деңгейінен 2 фут жоғары, ал Форк су қоймасы 1,5 фут жоғары болды. Су қоймасының деңгейі 173,69 футқа төмендегенде, 9 есік 20 футқа дейін жұмыс істеді. Алдыңғы рекордтық деңгей 173,93 фут болған, ол 1989 жылдың 18 мамырында тіркелген. Ол кезде су төгілетін есіктер 9 футқа ашылды. Ең жоғары биіктігі 28 фут, ал 9 есік ашық тұрғанда, су шығару жылдамдығы секундына 190 000 куб футқа жетеді, бұл Ниагара шарлауының ағынымен шамалас. Бөгеттен судың ең жоғары ағыны 31 сағат бойы секундына 208 000 куб футты құрады, бұл секундына 1,5 миллион галлонға тең. Апаттық су тасқыны 1884 және 1889 жылдардағы рекордтық су тасқынынан 2-ден 5 футқа дейін жоғары болады деп болжанып отыр.

Салдары

Су тасқынының ең жоғары деңгейі кезінде Техас штатындағы Дьюивилл қаласы сумен қоршалып, оған тек әуемен немесе қайықпен ғана жетуге мүмкіндік болды. Су тасқыны деңгейі 24 футты құрайды, бірақ 2016 жылдың 10 наурызында 33,24 футқа жетті, бұл су тасқыны деңгейінен 9,24 фут артық. 2016 жылдың 17 наурызында су тасқынынан зардап шеккен Техас тұрғындарының тобы Сабина өзені басқармасына (SRA) қарсы ұжымдық сот процесін талқылау үшін жиналды, олардың пікірінше, басқарма суды дұрыс басқармады. Аталған мәселе заңгерлер қарауында. Жергілікті ABC телеарнасы KBMT TV хабарлағандай, SRA өкілі Энн Галасси SRA-ның орындауы тиіс ережелері бар екенін және оларды ауа райы болжамына сәйкес өзгертуге болмайтынын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, бұл ережелер бөгеттің инфрақұрылымын қорғау үшін жасалған. Рекордтық су тасқынынан кейін реттеуші комиссия ережелерді қайта қарастыруы мүмкін, және SRA оны құптайтынын айтты. Техас штатының SRA-сы былай деп мәлімдейді: "Басқарма сақтау және қалпына келтіру ауданы ретінде құрылды, оның міндеті Сабина өзені мен оның салаларының суларын пайдалы мақсаттар үшін бақылау, сақтау, қорғау және тарату болып табылады". Сондай-ақ сайтта былай делінген: "Толедо Бенд жобасы 50 жылдан бері су тасқынын бақылауға арналған құрылыс емес. Керісінше, жоба лицензияда белгіленгендей, сумен жабдықтау, демалыс және гидроэнергия өндірісі сияқты бірқатар қоғамдық мүдделерді қамтамасыз ету үшін реттеледі".

Әдебиет пен музыкада

Шығыс Техаста өскен Джо Р. Лансдейл өзінің шығармаларында өзенді жиі көрсетеді. Романшы және әңгімеші Джеральд Дафф өзінің бірнеше туындыларын Сабин өңірінде орналастырған, оның ішінде "Тексас қайда бұрсаң да", "Соқыр адамның жарықты табу жолы" және "Құтқарылу" әңгімелері бар. Оның "Қызыл қабірдегі жұмыс" және "Жылдамдық" атты романдары географиялық және метафоралық тұрғыдан Сабин өзеніне ортасталған. Оның "Көк Сабин" (2012) романы Техас штатының тарих мұражайымен Сабин өзенінің аңғары мен оның халқы туралы әңгімелесу үшін айдың кітабы ретінде таңдалды. Джек Керуактың 1955 жылғы "Жолда" романында кітаптың баяндаушысы Сал Парадайс және маңызды кейіпкер Дин Мориарти (Керуактың досы Нил Кассадидің псевдонимі) Сабин өзенімен кездеседі. Ол "жаман, ескі өзен" деп сипатталады, сондай-ақ "жыланның сарайынан миллион мысбас сырылдағанын естігендей болдық". Роман Америка құрлығымен таныстыққа негізделген, бірақ Керуак бұл аймақты "біз оқи алмайтын түннің қолжазбасы" деп атайды. Блюз орындаушысы Алгер "Тексас" Александр "Сабин өзенінің блюзі" атты ән жазды.