Кіріспе
Полиция шендері – полиция ұйымдарындағы иерархиялық қатынастар жүйесі. Шендік жүйе полиция ұйымындағы билік пен жауапкершілікті анықтайды және полиция күшінің мәдениетіне әсер етеді. Әдетте, форма киімдеріндегі белгілі бір нышандар шенді көрсетеді. Аймақтық қызметтермен қатар, бүкіл Ұлыбританияға арналған агенттіктер де бар, мысалы, Британдық көлік полициясы және белгілі бір аумақтық полиция күштерінің ұлттық мамандандырылған бөлімшелері, олардың құрамында тағы да өзгерістер болуы мүмкін. Көптеген елдерде полиция қызметі әскери ұйымдар мен операциялардан дамығандықтан, көптеген елдердегі полиция шендері әскери шендерге ұқсас логиканы ұстанады. Дегенмен, қазіргі британдық полиция шендерінің көпшілігі ішкі істер министрі сэр Роберт Пилдің қалауымен, әскери шендермен сәйкес келмеу үшін әдейі таңдалған. Олар 1829 жылғы «Мегаполистік полиция туралы» заңмен бекітілген.
Police ranks are a system of hierarchical relationships in police organisations. The rank system defines authority and responsibility in a police organisation, and affects the culture within the police force. Usually, uniforms denote the bearer's rank by particular insignia affixed to the uniforms. Parallel to the regional services are UK wide agencies, such as the British Transport Police and the national specialist units of certain territorial police forces, with a possibility of further variations. Due to policing in many countries developing from military organisations and operations, police ranks in many countries follow a logic similar to that of military ranks. Most of the British police ranks that exist today were, however, deliberately chosen by Home Secretary Sir Robert Peel so that they did not correspond with military ranking. They were enacted under the Metropolitan Police Act 1829.
Полиция шендерінің тарихы
Барлық полиция күштері, әсіресе Метрополитен полиция қызметі, өз ұйымдық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін кең ауқымды шендерді пайдаланған. Британ полициясының тарихында шендер құрылып, таратылып, біріктіріліп, кейде қайта жандандырылған. Төмендегі кестеде "МЭТ ғана" дегеніміз, бұл шендер Метрополитен полициясына ғана тән.
Детективтер
Қылмыстық тергеу департаменті (CID) немесе Арнайы бөлімінің (және кейбір басқа бөлімшелердің) мүшелері болып табылатын бас инспектор және одан төменгі шендегі офицерлердің шенінің алдына "детектив" префиксі қойылады. Олардың қызмет ерекшеліктеріне байланысты, бұл офицерлер көбінесе азаматтық киім киеді (салтанатты шаралардан басқа) және оларға сәйкес шен белгілерін таға алмайды; алайда, олар форма киген әріптестерімен бірдей құрылымда қызмет етеді. Ұлыбританияда детектив шені форма киген офицер шенінен жоғарырақ емес, және детективтің бірдей шендегі форма киген офицермен бірдей өкілеттіктері мен құқықтары болады. "Детектив" префиксі офицердің қажетті оқудан өткенін және ауыр немесе күрделі қылмыстық тергеулер жүргізуге қатысты емтихандарды сәтті тапсырғанын көрсетеді.
Арнайы констебльдер
Арнайы констебльдердің түрлі дәрежелері бар, олар полиция қызметіне тапсырмалар беру және басқаруға көмектеседі. Бұл дәрежелер басқару дәрежесіне жатады; оларды иеленушілер заң мақсаттары үшін «сержант» немесе «инспектор» болып есептелмейді (мысалы, маскировканы шешуге немесе жол тосқауылдарын орнатуға рұқсат беру). Алғашқыда арнайы офицерлердің дәрежелері мен белгілері ресми офицерлермен бірдей болған, бірақ 1980 жылдары «аумақтық офицер» және «дивизиондық офицер» сияқты ерекше атаулар пайдалана бастады. Дегенмен, 2000 жылдан бері Ұлттық полицияны жақсарту агенттігі арнайы констебльдерді ресми құрылымдарға және ресми әріптестеріне ұқсас эпаулеттерге қайта оралуға ынталандырды. Көптеген полиция бөлімдері қазір ресми атауларды («арнайы» префиксімен) қолданып жүр, бірақ тек бірқатары ғана ресми белгілерге оралды. Жоғары дәрежелі арнайы констебльдердің ресми офицерлерге билігі жоқ, бірақ өте тәжірибелі офицерлер кейбір жағдайларда, ресми бақылаушы офицер болмаған кезде, ресми және арнайы констебльдердің бірлескен бөлімшелерін әкімшілік тұрғысынан бақылауға алуы мүмкін.
Тренингтік, уақытша және уақытша лауазымдар
Детектив-констебль болуға дайындалып жатқан констебльдер кейде "Трейни-инвестигатор" (T/I) немесе "Трейни-детектив-констебль" (T/DC) деген аталымды алады. Шеннің алдындағы "уақытша" префиксі (мысалы, уақытша детектив сержанты, қысқартылған T/DS) уақытша түрде шенге көтерілген офицерді (яғни, уақытша негізде болса да, сол шенді толыққанды иеленетін) білдіреді, ал "атқарушы" префиксі (мысалы, атқарушы инспектор, қысқартылған A/Insp) өзінің толыққанды шенінен жоғары шеннің міндеттерін орындап жүрген офицерді білдіреді (кейде бұл "атқарушы" деп бейресми түрде аталады). Уақытша шендер көбінесе белгілі бір мерзімге беріледі (мысалы, нақты бір қызметке алты айға тағайындалу), ал атқарушы шендер кейде ұзақ мерзімге берілсе де, көбінесе қысқа мерзімге қолданылады (мысалы, қосымша бақылаушы офицерлер қажет болғандағы бір смена немесе қысқа мерзімді демалысқа кеткен офицерді алмастыру үшін). 1984 жылғы Полиция және қылмыстық дәлелдемелер заңының 107-бабына сәйкес (тек Англия мен Уэльс үшін), сержанттар мен бас инспекторлар инспектордың немесе суперинтенданттың өкілеттіктерін жүзеге асыру үшін тағайындалуы мүмкін (кем дегенде суперинтендант шені бар офицермен). Мұндай тағайындама әдетте офицерге атқарушы шен берумен бірге жүреді, сондықтан көптеген операциялық мақсаттар үшін инспектор және одан жоғары шендердегі толыққанды, уақытша және атқарушы шендер арасында ешқандай айырмашылық жоқ (бірақ жалақы, зейнетақы және белгілерде айырмашылықтар болуы мүмкін). Дегенмен, осы заңның 36-бабына сәйкес, күзетшілерді тағайындауға тек толыққанды сержанттар ғана құқылы.
Полиция курсанттары
Ерікті полиция курсанттарының дәрежелері аумақтық полиция күштері арасында едәуір өзгешеліктерді көрсетеді.
Полиция қызметкерлері (PCSO)
Полицияның қоғамдық көмекшілері, әдетте, шендік жүйеге ие емес. Дегенмен, Оңтүстік Йоркшир және Кент полициясы PCSO супервайзерлерін белгілеген.
Жол қозғалысы күзетшілері
Жол қозғалысы инспекторлары полициямен басқарылатын және жол қозғалысын реттеуге немесе жол қозғалысы ережелерін бұзу үшін айыппұл салуға қатысты полиция өкілеттіктерінен пайдаланатын. 2017 жылғы деректер бойынша, Англия мен Уэльсте бар болғаны он полиция жол қозғалысы инспекторлары қызмет етеді. Полиция және қылмыс туралы 2017 жылғы заңның 46-бабы полиция жол қозғалысы инспекторларының лауазымын жойды, бұл полицияға негізгі міндеттеріне назар аударуға мүмкіндік берді. Жол қозғалысы инспекторларының міндеттері жергілікті билік органдарының азаматтық атқарушыларына (бұрынғы паркинг күзетшілері) жүктелді, олар жолдарда және жергілікті билік органдарының тұрақтарында паркинг ережелерін бұзу үшін айыппұл салуға және тексеру үшін мүгедектердің паркинг рұқсатын (көк нүсқаулық) ұсынуды талап етуге құқылы. Шотландияда да осыған ұқсас жағдай қалыптасты, жол қозғалысы инспекторларының функцияларын жергілікті кеңестер қабылдады. Көптеген аймақтарда паркинг заңнамасы жеңілдетілді және оны тек кеңес тағайындаған паркинг күзетшілері ғана жүзеге асырады.
Рангының белгісі
Әдетте, шен белгілері эполеттерге тағылады. Алайда, сержанттар ресми форма киген кезде шендік белгілерін жоғары жеңдерінде тағады. Басқа мамандандырылған күштер және Ұлыбританиядан тыс жерлерде (Бермуда және Гибралтар сияқты Ұлыбританияның теңіз арты аумақтары, олардың көп бөлігі жергілікті үкіметтерге жүктелген және Ұлыбританияның егемендік аумағының құрамына кірмейді, сондай-ақ Канал аралдары мен Мэн аралының тәуелді территориялары, олар Ұлыбританияның егемендік аумағының бөлігі емес) осыған ұқсас жалпы жүйені қолданады, бірақ көбінесе жоғары шендері аз болады. Бас констебль – Ұлыбританияның әрбір аумақтық полиция күшінің басшысы, Метрополитен полициясы мен Лондон қалалық полициясынан басқа, олар комиссарлар басқарады. Бас инспектордан жоғары шендер көбінесе операциялық емес басқару лауазымдары болып табылады және оларды жиі «бас офицер» деп атайды, бірақ заңда «бас полиция қызметкері» немесе осыған ұқсас ұзын тіркес нақты комиссар немесе бас констебльді білдіреді, ал олардың тікелей орынбасары – «аға полиция қызметкері». Метрополитен полициясының комиссары көбінесе Ұлыбританиядағы ең жоғары полиция шені деп есептеледі, бірақ шындығында әр бас констебль және екі комиссар өздерінің күштерінде жоғары тұрады және ешқандай офицерге бағынбайды. Эполеттер әдетте ақ тігілген немесе күміс металл белгілері бар қара түсті болады, бірақ жоғары көрінетін формалар көбінесе сары түсті, қара белгілерімен болады.
Бірыңғай белгілер
Офицердің шені бас киім, жеңдегі белгілер және форманың жағасы сияқты форманың әртүрлі детальдарында көрініс табуы мүмкін. Бас киімдердегі және формадағы айырма белгілері Ұлыбританиядағы күштер арасында өзгеше болуы мүмкін, ал төмендегі кестелер Ұлыбританиядағы барлық полиция бөлімшелерін толық көрсете алмайды.
Британдық көлік полициясы
Стандартты жиынтықтан өзгеше, Британдық көлік полициясының бас констеблінің орынбасары бас киіміне екі қатар емен жапырағын тағайындайды.
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландия полиция қызметі (PSNI) 1970 жылғы 1 маусымда Ұлыбританияның басқа аймақтарындағыдай дәрежелік жүйені қабылдады, бірақ дәрежелік белгілерінің өзгеше нұсқасы бар, онда PSNI белгісінің жұлдызы тәжді алмастырады. Ерекшелігі, бас инспекторлар және бас комиссар бұл жұлдызды өз қызметтік таяқшаларының үстінде екі белгінің түрінде тағады. PSNI ресми киімде қолға кигізілетін RUC-тің ерекше кері (ұшы жоғары) сержант шеврондарын сақтап келеді. PSNI офицерлері күзетшілік қақпақ кимейді, ал әйел офицерлер басқа күштерден өзгеше бас киім киеді. PSNI-дің дәрежелік құрылымы мен эпаулет белгілері Ұлыбританиядағы аумақтық полициямен бірдей, бірақ тәж PSNI белгісінің дизайнымен ауыстырылған, ал сержант шеврондары ұшы жоғары қаратылған. Бұған қоса, эпаулеттердің қара емес, жасыл түсті болуы олардың жасыл формасына сәйкес келеді. Бас киімдегі дәрежелік белгілеу Англия мен Уэльстегідей.
Лондон қаласының полициясы
Лондон қалалық полициясының таңбалары алтын түсті, ал басқа күштердің таңбалары күміс түсті. Мысалы, эполеттердегі шен таңбалары мен жаға нөмірлері алтыннан жасалған, сондай-ақ жоғары шенді офицерлердің бас киімдеріндегі жолақтар мен емен жапырақтары да алтын түсті. Командирлер және одан жоғары шендегі офицерлер өздерінің туникаларының жағасында қара фонда алтын түсті таңба тағады. Лондон қалалық полициясы бұрын сержант және инспектор сияқты кейбір уақытша шендер үшін де ерекшеліктер болған: уақытша сержанттар өздерінің шевронды дивизиялық әріптерінің үстіне (немесе кейінірек күш бөлімдері таратылғаннан кейін барлық офицерлер үшін "CP" таңбасының үстіне) тағайтын, ал толық сержанттар оларды жаға нөмірлерінің астына тағайтын. Уақытша инспекторлар өздерінің дивизиялық әріптері орнына тәжбен белгіленетін, ал жаға нөмірлері мен шевронды сақтайтын. Лондон қалалық полициясы полиция бас киімдері үшін басқа түс схемасын қолданады. Олар қара және ақ түсті "силлито" клеткасының орнына қызыл және ақ түсті қолданады. Орынбасар комиссар мен командирлер өздерінің бас киімдерінде бір қатар емен жапырақтарын тағады, ал комиссар ғана екі қатар тағады.
Мерсисайд полициясы
Мерсисайд полициясының инспекторлары мен бас инспекторлары бас киімдерінде қара шапқыштардың орнына күміс шапқыштар тағады, бұрынғы Ливерпуль қалалық полициясы да осылай істеген.
Қалалық полиция
Метрополитен полициясы бас инспектордан жоғары түрлі шендерді пайдаланады. Бас киімдерінде қолданылатын мата көк түсті, ал басқа полиция күштері қызыл түсті пайдаланады. Олар бас комиссардың орынбасары деңгейінде болса да, комиссарлардың көмекшілерінің бас киімдерінде екі қатар емен жапырақтары болады.
Эпаулет белгісі
Мэн аралы полициясының шені басқа британдық полиция шендерінің құрылымына ұқсас, бірақ олардың өз құрылымында бас инспектор және бас констебльдің орынбасары шендері жоқ. Констебльдер мен сержанттардың погондарының үстінде олардың қызметтік нөмірлерінен жоғары Мэн аралы полициясының логотипі мен ұраны бейнеленген. Бас киімдегі шенді көрсету Англия мен Уэльстегідей.
Арнайы полиция белгілері
Арнайы констебюлярлық эпалеткаларда оларды қалыпты офицерлерден ажырату үшін SC әріптері (жоғарысында тәж болуы немесе болмауы мүмкін) жиі кездеседі. Лондон қаласының арнайы констебюляр құрамында Артиллерияның Құрметті арнайы бөлімдері бар; осы бөлімнің мүшелері иықтарында басқа да таңбалармен қатар HAC тағады. Аға арнайы констебльдер өздерінің бас киімдеріндегі таңбаларды қалыпты офицерлердегідей киеді. Ұлыбритания бойынша арнайы констебюлярлердің эпалеткаларының дизайнында үлкен айырмашылықтар бар. Бұл мәселе ұлттық деңгейде мойындалды және 2018–2023 жылдарға арналған арнайы констебюлярлық ұлттық стратегиясының аясында құрылым мен таңбалар стандартталу мақсатымен қаралып жатыр. Басқа арнайы констебюлярлар штрихтар, жартылай штрихтар, пиптер, тәждер, лавр шоғырлары, жеңілдік нөмірлері, күштердің эмблемалары және SC идентификациясын (тәжбен бірге немесе тәжсіз) дәрежелерді (және/немесе қызметтік рөлдерді) ажырату үшін қолданады.
Түрлі полиция күштері
Ұлыбританияда түрлі констебюлярлар бар. Бұл мекемелер Ішкі істер министрлігімен басқарылмайды, реттелмейді немесе қаржыландырылмайды, бірақ олар (Парламент актісімен) толыққанды өкілеттік алған ұйымдар болып табылады. Көбінесе, олар порттар, доктар, туннельдер немесе басқа да нақты мекемелердің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бұл күштерге жоғары деңгейдегі оқыту мен жауапкершілік талап етілсе де, олар Ішкі істер министрлігінің полиция күштеріне ұқсас, бірақ әдетте персонал саны жағынан кішідірек болып келеді, сондықтан "стандартты" шендерді сирек қолданады.
Қоғамдық тәртіптің рөлдері мен атау белгілері
Қоғамдық тәртіп пен қоғамдық қауіпсіздік (ҚТҚҚ) іс-шаралары мен оқиғаларына қатысатын офицерлер командалық және көмекші рөлдерді көрсету үшін түсті кодталған шендік таңбаларды (слайдтарды) киеді. Бронза командирлер әр түрлі шенде болуы мүмкін, тек бас инспекторлар ғана емес, төменде көрсетілгендей. Тактикалық кеңесшілер де әр түрлі шенде болуы мүмкін, бірақ көбінесе констебльдер немесе сержанттар болады. Полиция колледжінің қоғамдық тәртіп нұсқаулығына сәйкес, барлық офицерлер, шеніне қарамастан, өздерінің эполеткаларында жеке сәйкестендіру нөмірін көрсетуі тиіс. Сондықтан, инспектор сияқты шендердегілердің мемлекеттік тәртіптің түсті кодталған эполеткаларында, олардың күнделікті формасында болмауы мүмкін жаға/ордер нөмірлері көрсетіледі.
Полиция қызметкерлері (PCSO)
Полиция қауымдастығын қолдау офицерлері "Полиция қауымдастығын қолдау офицері" деген сөздері және олардың иық нөмірі жазылған, немесе Метрополитен полициясында округтік идентификациялық коды мен иық нөмірі бар эпалеткаларды тағады. Оңтүстік Йоркшир полициясының PCSO қадағалаушылары "Полиция қауымдастығын қолдау офицерінің қадағалаушысы" деген сөздерінің үстінде тағылған сызық пен иық нөмірін тағады.
Жоғалған атау белгілері
Келесі кестеде Метрополитен полициясының қолданыстан шығарылған шендерінің белгілері көрсетілген.