Кіріспе

Көптеген командалық спорт түрлеріндегі марапаттар

Командалық спорт түрлерінде матчтың үздік ойыншысы (немесе «матчтың адамы», «матчтың әйелі») сыйлығы көбінесе нақты бір матчтағы ең көрнекті ойыншыға беріледі. Бұл ойыншы кез келген командадан болуы мүмкін, бірақ көбінесе жеңімпаз командадан таңдалады. Кейбір спорт түрлерінде осы марапаттарға қатысты ерекше дәстүрлер бар, және олар әсіресе чемпионаттар мен «жұлдыздар командасы» ойындарында бағаланады. Австралияда «ең жақсы және әділ» термині жеке ойындар үшін де, маусымдық марапаттар үшін де қолданылады. Кейбір жарыстарда, әсіресе Солтүстік Америкада, «ең құнды ойыншы» (MVP) немесе «ең үздік ойыншы» терминдері қолданылады. Солтүстік Америкадағы мұз үстіндегі хоккейде «үш жұлдыз» деп аталатын ойынның үш үздік ойыншысы марапатталады. Плей-офф сериялар арқылы шешілетін спорт түрлерінде, мысалы, кәсіби баскетбол мен бейсболда, MVP сыйлықтары көбінесе серия үшін беріледі, ал мұз хоккейінің НХЛ-інде – бүкіл плей-оффтағы өнер көрсетуі үшін.

Қауымдастық футболы

Футболда "ойынның үздік ойыншысы" (MOTM) жүлдесі көбінесе (бірақ міндетті емес) жеңімпаз команданың ойыншысына беріледі. Хэт-трик авторы болған ойыншылар немесе қысым астында қақпасын құрғақ сақтап қалған қақпашылар көбінесе осы жүлдені алады. Хэт-трик жасаған ойыншылар, матчтың үздік ойыншысы деп ресми түрде тағайындалса да, матч допын әдетте алып қалады. Ойынның үздік ойыншысын көбінесе телекомментатор немесе демеуші таңдайды. Дегенмен, барлық жарыстарда матчтың ресми үздік ойыншысы жүлдесі болмайды, сондықтан кейде марапаттар веб-сайттар мен газеттер арқылы беріледі. Мысалы, Премьер-лигада ойыншы үздік ойыншы атанғандығы үшін шағын қара және алтын түсті кубок алады. Егер жүлде бейресми түрде берілсе (мысалы, бағана жазушысынан), MOTM сарказммен "тағайындалуы" мүмкін, мысалы, жазушы төреші нәтижеге өз бейкүйтілігінен әсер еткен деп есептесе, оған берілуі мүмкін.

Австралиялық футбол

Австралиялық футболдағы ойында ең үздік ойыншыны көбінесе "алаңдағы ең жақсы" (немесе "BOG") деп атайды. БАҚ бірден бейресми түрде, көбінесе құрмет ретінде, 5–4–3–2–1 немесе 3–2–1 дауыс беру жүйесі бойынша мойындайды. Ресми түрде AFL маусым соңында Браунлоу медалінің есептелуі кезінде төрешілерден ең көп үш дауыс алған ойыншыны ойынның ең үздік ойыншысы деп санайды. Маусым ішінде Батыс дербиі, ANZAC күнінің матчы, QClash және Showdown сияқты арнайы ойындар үшін ерекшеліктер жасалады, онда матч аяқталғаннан кейін медальондар ресми түрде табыс етіледі. AFL Grand Final күні тәуелсіз австралиялық футбол сарапшыларының комиссиясы дауыс берген алаңдағы ең үздік ойыншыға Норм Смит медалі беріледі.

Крикет

Крикетте матчтың үздік ойыншысы атағы 1980 жылдардың ортасында Тест матчтарында қалыпты жағдайға айналды. Матчтың үздік ойыншысы атағы көбінесе ойынды жеңуге ең үлкен үлес қосқан ойыншыға беріледі. 1996 жылдың 3 сәуірінде өткен бір матчта Жаңа Зеландия құрамасының барлық ойыншылары "Матчтың үздік ойыншысы" аталымын алды. Бұл – тұтас бір құрамаға алғаш рет берілген награда болды. 1999 жылдың 15, 16, 17, 18 қаңтарында Оңтүстік Африка және Вест-Индия арасында өткен Тест матчта Оңтүстік Африка құрамасының барлық ойыншылары матчтың үздік ойыншысы атанды. Тест матчтарында Жаку Каллис 166 матчта 23 рет жеңіс алып, ең көп награда алған рекордты сақтап тұр. Тендулкардан кейін Санат Жаясурия және Рикки Понтинг капитан ретінде ең көп "Матчтың үздік ойыншысы" атағын алған. Ал T20 халықаралық матчтарында Вират Кохли 115 матчта 15 награда жеңіп алып, бұл рекордты иеленді.

Гелл ойындары

Гейл ойындарының – херлинг пен гэль футболында маңызды ойындардан кейін "ойынның ең үздік адамы" (Laoch na hImeartha, "ойынның батыры") атағымен марапатталады. Ерекше жағдайдың мысалы – 2008 жылғы All Ireland Senior Hurling Championship финалы, онда жүлде ойыншыға емес, Килкенни командасының бас жаттықтырушысы Брайан Кодиге берілді. Камоги және әйелдердің гэль футболы сияқты әйелдер спортында "ойынның үздік ойыншысы" (Laoch na hImeartha, "ойынның батыры") термині қолданылады.

Мұз үстіндегі хоккей

Солтүстік Америка мұз үстіндегі хокейынде ойынның ең жақсы нәтиже көрсеткен үш ойыншысы – көбінесе ең көп ұпай жинағандар немесе ерекше қақпашылар – әдетте ойынның үш жұлдызы деп тағайындалады: ең жақсы ойнаған ойыншы «бірінші жұлдыз» деп, және т.с.с. Бұл дәстүр 1930 жылдары «Үш жұлдыз» атты бензин маркасын жарнамалау мақсатымен пайда болған. Дегенмен, халықаралық жарыстарда (және Солтүстік Америкадан тыс) үш жұлдыз тұжырымы көбінесе қолданылмайды. Оның орнына, басқа лигалар ойынның ең үздік ойыншысына сыйлықтар тағайындауы мүмкін.

Регби футбол

Регбидің екі түрінде де, регби лигасы мен регби одағында, матчтың үздік ойыншысы немесе ойыншысы марапаттары кең таралған. Телеарнада көрсетілетін немесе демеушілікпен өткізілетін матчтарда, марапатты көбінесе комментатор немесе демеуші таңдайды және ол матч соңында жеңімпазға табыс етіледі. Кәсіби регби лигасының матчтарындағы үздік ойыншы марапаттарының мысалдары: Ұлттық регби лигасы финалында Клайв Черчилль медалі, NRL әйелдер лигасы финалында Карин Мерфи медалі, Челлендж кубогы финалында Лэнс Тодд кубогы және Суперлига финалында Гарри Сандерленд кубогы.

Колледж баскетболы мен колледж футболы

Колледж баскетболы мен колледж футболында, АҚШ-та ең көп теледидарда көрсетілетін екі жоғары оқу орнының спортында, әр команданың үздік ойыншысы әдетте "ойынның үздік ойыншылары" деп аталады. Бұл спортшылар NCAA ережелеріне сәйкес материалдық сыйлықтар ала алмайды. Оның орнына, ойынды көрсетіп тұрған телеарналар немесе корпоративтік демеушілер жеңіске жеткен ойыншылардың есімдерінен әр оқу орнының стипендиялық қорына қайырымдылық жасайды. Колледж баскетболының Final Four турнирінде ең үздік ойыншы марапаты жартылай финал және финалдағы көрсеткен нәтижелері үшін беріледі. Сонымен қатар, төрт аймақтық турнирдің әрқайсысы үшін де ең үздік ойыншы марапаты табысталады, ол аймақтық жартылай финалдағы (Sweet Sixteen) және финалдағы (Elite Eight) өнер көрсетулеріне негізделген.