Кіріспе

Бірінші скрипкашы және оркестрдің екінші жетекшісі

Концертмейстер (неміс тілінен алынған Konzertmeister), бірінші орын (АҚШ) немесе жетекші (Ұлыбритания) – оркестрдегі (концерт тобындағы кларнет немесе гобойде) бас скрипкашы. Дирижерден кейін концертмейстер оркестрде, симфониялық оркестрде немесе басқа да музыкалық ансамбльдегі екінші маңызды тұлға болып табылады.

Оркестр

Оркестрде концертмейстер әдетте бірінші скрипкалық бөлімнің жетекшісі болып табылады. Екінші скрипкалар бөлімінің жетекшісі – екінші скрипка. Оркестрлік шығармадағы кез келген скрипкалық солистік бөлімді концертмейстер орындайды (тек скрипкалық концерт болған жағдайда ғана, онда әдетте шақырылған солист орындайды). Концертмейстердің музыкалық бөлімдегі ең білікті музыкант болуы, музыканы жылдам игеру, үзілістерді дұрыс санау және ойнау арқылы, сондай-ақ иілім қозғалыстарымен оркестрдің қалған бөлігін басқару қажет. Концертмейстер дирижердің сол жағында, көрерменге ең жақын жерде, «бірінші орындық», «бірінші [музыкалық] тұғыр» немесе АҚШ-та «бірінші парта» деп аталатын жерде отырады. Концертмейстер скрипкадағы иілім техникасы және ойнаудың басқа да техникалық ерекшеліктері туралы шешімдер қабылдайды, кейде тек скрипкашылар үшін, ал кейде барлық ішекті аспаптарды ойнаушылар үшін. Концертмейстер концерттер мен репетициялар алдында оркестрдің аспаптарын келтіруге басшылық етеді, сондай-ақ оркестрді басқарудың басқа да техникалық мәселелерімен айналысады. Оркестрдің аспаптарын келтіру – бұл тек формалдылық емес; егер концертмейстер бөлімнің дұрыс келтірілмегенін сезсе, ол гобойшыға тағы бір «ля» дыбысын ойнауға сигнал береді. Көптеген ірі оркестрлерде концертмейстердің болмаған жағдайында оркестрді басқаратын бір немесе бірнеше көмекші концертмейстерлер болады. Концертмейстер, дирижер және бөлім жетекшілері оркестрдегі маңызды музыканттардың (мысалы, жетекші музыканттардың) сынақтарына қатысады.

Басқа ірі жиынтықтар

Стандартты концерттік оркестрде концертмейстер – бас кларнет немесе гобойші және ансамбльдің құралын келтіруді басқарады. Бірінші орын концертмейстері әдетте өз аспабына арналған барлық солистік бөлімдерді орындайды. Көбінесе, жетекші флейташы концертмейстерге ұқсас жауапкершіліктерді алады, бұл жасқа, шеберлікке және ансамбльде өткізген уақытқа байланысты. Концертмейстер оркестрлік және үрмелі оркестрлерде басқа жетекшілермен және бөлім басшыларымен де үйлестіреді, көбінесе топтағы тәжірибесі бойынша олардан үлкен болады. Мыс құбырлы оркестрлерде концертмейстердің рөлін көбінесе бас соло корнет немесе трубашы орындайды.

Міндеттер

Концертмейстердің міндеттері мен тапсырмалары көптеген. Ең алдымен, концертмейстер дирижер мен оркестр арасындағы байланыс көпірі ретінде қызмет етеді және екі тарапқа да жауапты болады. Концертмейстердің басты міндеттерінің бірі – репетицияға дейін бірінші скрипкаларға партияларын белгілеу. Бұл тарихи ойнау стиліндегі білімділікті, сондай-ақ скрипкада ойнау механикасын толық түсінуді қажет етеді. Басқа аспаптардың секция жетекшілері өз партияларын концертмейстердің партиясына сүйене отырып жасайды, ал бұл секция жетекшілері (принсипалдар деп аталады) ішкі үйлесімділікті және орындаудың бірлігін қамтамасыз ету үшін репетиция кезінде кеңесе алады. Ансамбльдің үйлесімділігі тікелей осы маңызды алдыңғы қатардағы лауазымдардың арасындағы байланыстан туындайды. Концертмейстер бірінші скрипкалардың бүкіл секциясының тембрі мен орындалуына жауапкершілікті өз мойнына алады, сонымен қатар берілген шығармада кездесетін сололық бөлімдерді орындайды. Концертмейстердің тағы бір маңызды міндеті – дирижердің нұсқауларын скрипкашыларға арналған нақты техникалық тілге аудару. Өйткені дирижердің әрекеттері абстрактілі сипатта болады, ал концертмейстер өзінің әріптес музыканттарымен бірге дыбыс шығарады. Сонымен қатар, кейбір дирижерлердің ерекше стильдері оркестрдің бір уақытта кіруіне қиындық тудыруы мүмкін. Концертмейстердің тағы бір міндеті – репетиция кезінде әдептілік сақтау, жеке мысал көрсету арқылы және оркестрдің барлық мүшелерінің ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін залды бақылау. Оркестрбен таныс емес дирижер болған жағдайда, концертмейстердің әңгімелесуден гөрі тыныштық сұрауы дұрыс. Америкада және/немесе американдық немесе британдық оркестрлер қатысатын концерттерде концертмейстер әдетте оркестрдің қалған бөлігі отырғаннан кейін жеке сахнаға шығып, дирижер пайда болғанға дейін иіліп, қошамет алады. Континенталдық Еуропалық оркестрлерде бұл практика кең таралған емес. Онда концертмейстер әдетте оркестрдің қалған бөлігімен бірге сахнаға шығады. Оркестрдің өкілі ретінде концертмейстер концерт басталғанда немесе аяқталғанда дирижермен қолдасады, бұл өзара құрмет пен алғырлықтың белгісі.