Кіріспе

1974 жылы Рихард Адамстың романы "Шардик" – Рихард Адамстың 1974 жылы жарық көрген фантастикалық романы. "Шардик" – оның екінші романы ("Уотершип Дауны" 1972 жылғы, одан кейін "Жыл мезгілдері арқылы табиғат" 1975 жылғы), және ойдан шығарылған Беклан империясында өтетін екі романының біріншісі. Оқиғалар роман ішіндегі белгілі бір діни сенімдерді ұстанатындар "Лорд Шардик" деп атаған, өте ірі аюдың табылуы, тұтқындалуы және оның әскери және символдық мақсатта қолданылуы төңірегінде өрбиді.

Сюжет

Үлкен өрт орманды шарпығанда, адамнан екі есе биік аю Ортельга өзен аралына қашып құтылады, оны Келдерек тауып алады. Мергенші бұл аюдың өз табынушыларына оралған "Құдайдың күші" – Лорд Шардік болуы мүмкін деп ойлайды. Келдерек сенімін жергілікті барондар мен діни қызметкерлермен бөліседі. Бұрын Ортельгандар Беклан империясын билеген. Бас діни қызметкер Тугинданың қарсылығына қарамастан, Бекланы қайтару үшін әскери науқан басталады. Аю тыныштандырылып, күңгіртке қамалады да, науқанға алып кетеді, бірақ шайқас басталғанда оянады және бостандыққа шығады. Шардіктің шабуылы жаудың рухын жібітеді, ал қарсылас әскері шашырап кетеді. Шардікке табыну Келдеректің діни басшылығымен Беклада қайта жанданады. Бес жыл билік еткен соң Бекла әлі де соғыста, халықтың наразылығы күшейеді, әсіресе Ортельгандардың заңды құлдықты кеңейтуіне байланысты. Аю қайта қашып кеткенде, оны жалғыз Келдерек қуалайды. Екеуі ұзақ уақыт бойы шөл далада сарсанады, аштық пен есінен адасып, жолдарында көптеген дұшпандарға кездеседі. Келдерек сенімін жоғалтып, өмір сүруге деген қабілеті мен құлшынысын да жоғалтады. Соңында, өркениеттен тыс, заңсыз қала Зерайға жеткенде, ол Тугиндамен және Шардіктің бұрынғы діни қызметкері Мелатиспен қайта кездеседі, екеуі ғашық болады. Келдеректі лицензиясы жоқ құл саудагері Геншед тұтқындап алады, ол көптеген балаларды алып жүріп, оларды қинаудан ләззат алады. Геншед құл саудасына қарсы көтерілісшілерден қашып жүр, көптеген балалар жол жүрісінде қаза табады. Геншед Келдеректі өлтіруге асығысқанда, оның тұтқынының Бекланың бұрынғы билеушісі ретінде құнды екенін білсе де, өлдеген Шардік ормандан шығады. Аю Геншедке шабуыл жасап, оны жаралайды, ал кейін өзенге құлап өледі. Сенімі қайта оянған Келдерек балаларды алып, Зерай қаласына оралады, ал Бекланың жаңа билеушілері оны губернатор етіп тағайындайды. Бірнеше жыл өткен соң, қаладағы жетім балалар саны осыншалықты көбейгендіктен, балалар ересектерден екі есе көп, және олар қоғамда ересектер сияқты жұмыс істейді. Шардіктің өлімі қасиетті деп есептеледі және барлық балаларды құрметтеу керектігінің белгісі ретінде қарастырылады. Келдерек пен Мелатис үйленеді және екі балалары дүниеге келеді, олар алыс Закалон патшалығынан келген елшімен сауда келіссөздерін бастайды.

Кейіпкерлер

Шардік – адамнан екі еседен астам биік, адам басынан ұзын иілген тырнақтары бар алып аю. Шардік алғаш рет кіріспе тарауларда пайда болады, орман өртінен кейін ол Телтеарна өзенінің солтүстігіндегі жабайы далалардан Ортельга аралына шығады. Адамстың «Ватершип Даун» кітабындағы жануарлардан өзгеше, Шардік сөйлей алмайды және саналы ойға ие болмайды, ал кіріспе бөлімінен басқа оқиға оның көзқарасынан баяндалмайды. Келдерек (Ортелга еместер оны Крендрик деп те атайды) – басты кейіпкер, Ортельга аңшысы, кейін Беклан империясының діни патшасы, соңында Зерай губернаторы. Көбінесе «Зензуата» («Балалармен ойна») деп аталады, себебі ол өзінің жасындағы адамдармен көбінесе араласпайды, балалармен ойнауды артық көреді. Ол орасан зор аюды бірінші болып көріп, Ортельганың Бекланы басып алуына және оның өзінің патша болып сайлануына әкелетін оқиғаларды бастайды. Тугинда – Ортельганың бас діни қызметкері, ол Шардикті Бекланы жаулап алуға көмектесу үшін тұтқындауға қарсы тұрады, сондықтан Та Коминион оны Квизо аралында тұтқынға алады (Келдерек бұл әрекетке көңілі толмайтын болса да келіседі). Мелатис – Тугиндадан кейінгі екінші дәрежелі діни қызметкер, ол Шардикті көргенде қашып, лауазымын тастап кетеді, бірақ кейін өзін жақсартады. Бел ка Тразет – Шардік алғаш рет табылған кезде Ортельганың жоғары бароны, кейін Зерайдың тәртіпсіз бекінісінің билеушісі. Ол тәжірибелі билеуші және рационалды адам. Жас кезінде аңшы болып жүргенде аю оның сыртқы келбетін бұзған. Та Коминион – Бель ка Тразеттен билікті тартып алып, Ортельга үшін Бекланы басып алу науқанының бастапқы кезеңдерін басқарған, Шардикті пайдалануға келіспеген Тугинданы тізбектеп ұстауға бұйрық берген харизматикалық жас барон. Еллерот – Саркид бароны, Оңтүстік Елда провинциясында, сырттай Ортельгаға адал, бірақ бүлікші генерал Сантил ке Эркетлис үшін жұмыс істейді. Оның ұлын Геншед құл ретінде алып кетеді, бұл оның Ортельга билігіне деген наразылығын күшейтеді. Геншед – садистік құл сатушы, ол Эллероттың ұлын өзіне қызмет ететіндей етеді.

Орнату

Шардік оқиғасы Беклан империясында өтеді, ол орталық Беклан провинциясы төңірегінде ұйымдастырылған он екі қарастырылған провинция және тәуелсіз иеліктерден тұрады, ал оның ортасында империяның астанасы – Бекла орналасқан. Астананы әдетте провинциялардың бірінен шыққан топтар бақылайды, ал ең шеткі провинциялар үнемі тәуелсіздікке ұмтылумен қорқытады. Империяның жалпы тілі – беклан тілі. Бөлімшелер: Бекла (астана), Белишба, Халкон, Гельт, Лапан, Су Кабинасы, Ортельга, Палтеш, Тонилда, Ур-Тах, Ельда және Шебалар Саркиді.

Ықпал

Стивен Кингтің "Қараңғы мұнара" сериясындағы аю күзетшісі осы Шардик есімді. Джефф ВандерМир 2017 жылғы "Борн" романында аты аталмаған қалада үстемдік құратын алып биотехнологиялық аю Морд кейіпкерін жасағанда Шардиктен шабыттанды.