Кіріспе
1985 жылғы американдық фильм, Ридли Скотттың «Легенда» фильмі – 1985 жылғы американдық эпикалық қара фантазиялық оқиғалық фильм, режиссері Ридли Скотт. Басты рөлдерде Том Круз, Миа Сара, Тим Карри, Дэвид Беннет, Элис Плейтен, Билли Барти, Корк Хабберт және Аннабель Ланьон сомдаған. Фильм Жақ атты таза жаратылыстың әңгімесін айтады, ол әлемді мәңгілік қараңғылыққа көмбеуді жоспарлап отырған Қараңғылық Иесін тоқтатуға тиіс. Фильм коммерциялық сәттілікке жете алмағанмен және сыншылар тарапынан жағымсыз қабылданып, 1985 жылы британдық кинематографистер қоғамының «Үздік операторлық жұмыс» сыйлығын жеңіп алды, бұл сыйлық оператор Алекс Томсонға берілді. Сонымен қатар, фильм бірнеше сыйлыққа ұсынылды: «Оскар» – «Үздік макияж» номинациясы бойынша; Ғылыми фантастика, фантастика және қорқыныш фильмдер академиясының «Сатурн» сыйлығы – «Үздік макияж» номинациясы бойынша; BAFTA сыйлығы – «Үздік костюм дизайны», «Үздік макияж жасаушы», «Үздік арнайы визуалды эффекттер» номинациялары бойынша; DVD Exclusive сыйлығы; және «Жас суретші» сыйлығы. 2002 жылы шыққан режиссерлік нұсқасынан кейін фильм культты классика деп танылды.
Legend is a 1985 American epic dark fantasy adventure film directed by Ridley Scott, and starring Tom Cruise, Mia Sara, Tim Curry, David Bennent, Alice Playten, Billy Barty, Cork Hubbert and Annabelle Lanyon. The film revolves around Jack, a pure being who must stop the Lord of Darkness who plots to cover the world with eternal night. Although not a commercial success, and poorly received by critics, it won the British Society of Cinematographers Award for Best Cinematography in 1985 for cinematographer Alex Thomson, as well as being nominated for multiple awards: Oscar for Best Makeup; Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films Saturn Award for Best Makeup; BAFTA Awards for Best Costume Design, Best Makeup Artist, Best Special Visual Effects; DVD Exclusive Awards; and Young Artist Awards. Since its premiere, reinforced by the 2002 release of the unrated Director's Cut, the film has been called a cult classic.
Сюжет
Әлемді мәңгілік түнге батыру үшін Қараңғылық Иесі goblin Blix-ті өз ордасының жанындағы ормандағы бір мүйізділерді өлтіріп, олардың мүйіздерін әкелуге жібереді. Қараңғылық ең жақсы жем – әділдік екенін айтады, сондықтан Blix және оның серіктері Pox пен Blunder принцесса Лилидің орманды мекендейтін жақыны Джекке бара жатқанын бақылайды. Джек Лилиге жануарлармен сөйлесуді үйретеді, содан кейін оны көзін байлап, бір мүйізділер шоғырланатын ормандағы бұлаққа жетеледі. Лили айғырға қолын созғанда, Blix оны үрлемелі құбығынан улағыш жебемен атып, бір мүйізділер қашқа жетеді. Джек ашуға булынады, бірақ Лили оның алаңдауын күлдіріп, сақинасын көлге лақтырып, оны тапқан адамға күйеуге шығатынын жариялайды. Джек сақинаны іздеп суға жүзіп келе жатқанда, гоблиндер уланған айғырдың ізін тауып, оның мүйізін кесіп алып, қыс кіріп келеді. Лили үрейлене қашады, ал Джек мұздаған көлден мүшкелмен шығады. Лили шаруа үйіне паналап келеді. Онде ол гоблиндердің мүйіздің сиқырлы күшін сынап жатқанын көреді және олардың айғырды өлтіру үшін оны қалай пайдаланғанын естиді. Ол гоблиндерді Қараңғылықпен кездесуге ертеді, ол оларға тірі қалған бие әлі тірі болғанша әлемді мәңгілік түнге батыру мүмкін емес екенін айтады. Blunder мүйізді пайдаланып Қараңғылықты құлатуға тырысып, сәтсіз аяқтайды және қамалдың түрмесіне қамалады. Ал Джек орман эльфі Honeythorn Gump, шамшырақ Oona және кентавр Brown Tom мен Screwball серігімен бірге, өлген айғырға күйініп отырған биені табады. Джек биеден кешірім сұрайды, ол оған мүйізді қайтарып алып, үлкен батырмен айғырға қайта орнату керек екенін жеткізеді. Джек сол батыр екенін шешіп, топ Brown Tom-ды бір мүйізділерді күзетуге қалдырып, көне қару-жарақ пен қару-сайманын іздеп кетеді. Олар кеткен кезде Лили Brown Tom-ды гоблиндердің биені өлтіру үшін қайта оралатыны туралы ескертеді. Содан кейін гоблиндер оны әрекетсіз қалдырып, Лили мен биені тұтқынға алады. Қайтып келген Джек және оның серіктері Қараңғылық қамалына беттейді. Жолда оларға Meg Mucklebones атты батпақ әйелі шабуыл жасайды, бірақ Джек оның сыртқы келбетіне мақтау айтып, жеңіп алады, содан кейін оның басын кесіп тастайды. Қамалда Джек тобы жер асты түрмесіне түсіп, онда Blunder-мен кездеседі, ол адасқан кентавр екені анықталады, оны зұлымдық пирогқа пісіру үшін сүйреп апады. Ал Oona, құпияда жын, басқаларды босату үшін кілттерді табады. Қараңғылық Лилидің әділдігіне өзінің де әсер еткенін түсінеді және оны қамал ішінде еркін жүруге жібереді. Ол оған әсем сыйлықтар, соның ішінде оны гипноздайтын сиқырлы би көйлегін сыйлайды. Өзін ашып, оған үйленуді ұсынады. Ол қарсылық білдіреді, бірақ алдағы рәсімде биенің өлімін қабылдау шартымен келіседі. Олардың әңгімесін естіген Джек пен Gump Қараңғылықты күннің жарығымен жоюға болатынын біледі. Blunder-ді құтқарып алғаннан кейін топ, айдаланың құрбандыққа шалынатын камераға күн сәулесін шағып отыратын алып металл табақтарды алып келеді. Ритуал басталғанда Лили биені босатуға тырысады, ал Қараңғылық оны есінен айырады. Джек тобы күннің батуын табақтармен қайта бағыттайды, ол Қараңғылықпен күреседі, соңында оны айғырдың мүйізімен жарақаттайды, ал қайта бағытталған күн сәулесі бөлмеге түсіп, Қараңғылықты тылсымға дейін шашады. Қараңғылық оларға барлық тіршілік иелерінде жамандық жасырылғандықтан, оны толығымен жеңу мүмкін емес екенін ескертеді. Күмәнділене, Джек ақырында Қараңғылықтың қолынан айырылып, оны тылсымға қуады. Содан кейін Gump мүйізді сиқырлы түрде қайта орнатып, айғырды тірілтеді. Айғыр биемен қайта қосылғаннан кейін қыс кенеттен аяқталады. Джек Лилидің сақинасын көлден алып, оны оның саусағына кигізеді, оны Қараңғылықтың сиқырынан оятады.
Актерлік құрам
Playten, қосымша, авторлық құқығы көрсетілмеген үлесімен, Гамптың дауысын жазады, себебі бір басшы Беннеттің дауысы тым немісше естіледі деп есептеді.
Даму
Францияда "Дуэлистер" фильмін түсіріп жатқанда Ридли Скотт "Легенда" фильмін жоспарланған "Тристан мен Изольда" жобасы уақытша тоқтап қалғаннан кейін ойластырды. Бірақ, ол бұл фильмнің көрерменге тартымды көркем фильм болмайтынына сенді және "Алиен" фильмін түсірді, сондай-ақ "Дюна" жобасының дайындық жұмыстарын жасады, ол да тоқтатылған болатын, ақырында режиссер Дэвид Линч оны аяқтады. Көңілі толмаған Ридли Скотт ертегі немесе мифологиялық оқиғаны түсіру туралы ойға қайта оралды. Шабыт алу үшін Скотт классикалық ертегілерді, соның ішінде Гримм ағайындыларының ертегілерін оқыды.
Сценарий
Скотт «Легенда» фильмінің түпнұсқа сценарийі болуын қалады, өйткені ол «белгілі бір оқиғаға бейімделу үшін кино өнерінің мүмкіндіктерін өзгертуден гөрі, кино өнеріне сәйкес әңгіме құру әлдеқайда оңай» деп сенді. Екі жігіт Жан Коктоның 1946 жылғы «Ару мен Ұлы» фильмі арқылы жақындасты. 1981 жылдың қаңтарында, «Жауынгер» (Blade Runner) фильмінің түсірілімі басталар алдында Скотт Хьортсбергпен бірге бес апта бойы «Қараңғылық Легендасы» деп аталған фильмнің шамамен сюжетін жасады. Бастапқыда Скотттың «әлемдегі ең жылдам жылқыны қуатын бір нәрсе туралы жалпы түсінігі ғана болды, әрине, ол бір мүйізді аң». Скотт сыртқы әлемді мүмкіндігінше аз көрсетуді қалады, сондықтан олар сағатшының үйін таңдады. Алғашында іздеу көбірек болған, бірақ кейін ол қысқартылды. Скотт негізгі оқиғадан алыстатқан көптеген қосымша сюжеттерден аулақ болуды және «классикалық форматқа батып кетудің орнына, заманауи бағытта дамуды» қалады.
Алдын ала өндіріс
Скоттың "Легенда" үшін ойлаған бейнесі Дисней анимациясының стиліне ұқсас болды. Ол тіпті жобаны Диснейге ұсынған, бірақ Дисней отбасылық фильмдерге басымдық берген кезде фильмнің қараңғы атмосферасынан қорқып, қабылдамады. Скотт бастапқыда концепт-суретші Брайан Фроудтың қызметін пайдалануға тырысты, бірақ ол бас тартты. Содан кейін ол Алан Лиді визуалды кеңесші ретінде шақырды, ол кейбір кейіпкерлердің суреттерін салды және ортаны эскизбен бейнеледі. Бірақ Скотт ақырында Лиді Ашетон Гортонмен ауыстырды, ол "Чужой" және "Бегущий по лезвию" фильмдеріне де жұмыс істеуге ниеттенген өндіріс дизайнері болатын. Скотт Гортонды оның "жабық студияда сыртқы түсірілімдердің барлық қиындықтарын" білетіндігі үшін жұмысқа алды. "Біз екеуміз де жасаған нәрсе ешқашан толыққанды шындыққа ұқсамайтынын, бірақ тез арада өзінің ерекше атмосферасын қалыптастырып, жасандылық сезімін жоятынын білдік". "Легенда" фильміне қажетті көріністі жасау үшін Скотт Йосемити ұлттық паркіндегі секвойя ормандарын аралап, ондағы алып ағаштардың масштабтарын көруге тырысты. "Айналасы әдемі, таң қалдыратын жер еді, бірақ оны қалай басқаруға болатынын білмедім".
Макияж әсерлері
Скотт «Блейд Раннер» фильмінде жұмыс істеу туралы «Уайлинг» фильмінің арнайы макияж эффекттерін жасаған Роб Боттинмен байланысқа түсті, бірақ Боттин Джон Карпентердің «Нәрсе» фильміне міндеттеме берген еді. Скотт оған «Легенда» туралы айтты, ал «Нәрсе» фильмінің өндірісі аяқтаған кезде Боттин фильмнің сценарийін оқыды және басты рөлдерде кейіпкерлерді жасауға тамаша мүмкіндік бар екенін көрді. Карпентермен жұмысын аяқтағаннан кейін, Боттин Скоттпен кездесіп, сценарийде ұсынылған мыңдаған жаратылыстарды басқаруға болатын көлемге дейін азайтуға кірісті. Бұл процесте күрделі протездік макияж қолданылды, оны кейбір толық денелік протездермен бірге 60 күнге дейін киюге тура келді. Круз бен Сарадан басқа барлық басты актерлер әр таңертең сағаттап макияж жасады. Оның «Қараңғылық» кейіпкерінің бейнесі – фантастикалық киноның ең әйгілі суреттерінің бірі саналады. Керри басына бұқа сияқты үлкен конструкцияны киюге тиіс болды, оның астында үш футтық шыны талшықтан жасалған мүйіздер тіреуге орнатылды. Алға қарай созылғандықтан мүйіздер актердің мойнына ауыртпалық келтірген, бірақ Боттин мен оның командасы ақырында мүйіздердің салмағын азайтты. Су астындағы көріністер Флорида штатының Сильвер-Спрингс қаласында судың «тазалығы» үшін түсірілді. Круз барлық суға батыру мен жүзуді өзі орындады, ал Скотттың айтуынша, түсірілім орнынан 25 фут қашықтықта нағыз аллигаторлар болған.
Өндірістен кейінгі
Скоттың "Легенда" фильмінің алғашқы монтажы 125 минуттық болды. Ол кейбір ұсақ сюжеттік тұстарын қысқартуға болатынын ойлап, фильмді 113 минутқа дейін қысқартты, содан кейін осы нұсқаны Ориндж округындағы көрермендерге көрсетіп, пікірлерін білді. Бірақ көрермендердің көңіл көтеру үшін тым көп күш жұмсауы керек екеніне келісілді, сол себепті тағы 20 минут қысқартылды. Әдетте Голдсмит фильмнің музыкасын жазуға 6-10 апта уақыт жұмсайтын, бірақ "Легенда" үшін ол алдын ала әндер мен би сахналарын жазуға алты ай жұмсады.
Сыни жауап
Оң пікірлерге Cinefantastique журналынан Стив Биодровски кірді, ол Роб Боттиннің макияж дизайнын және Тим Карридің Darkness рөлін орындауын ерекше атап өтті, "[В]изуалдық эффектісі (және Карридің өнері, негізінен соңғы 20 минутта) фильмді көруге тұрарлық" деді. needcoffee.com сайтынан Виджетт Уоллс та фильмді жоғары бағалады, тағы да Боттиннің макияжына тоқталып, Қараңғылық кейіпкеріне назар салды, қарапайым түрде: "Тим Карридің Қараңғылығы керемет". Нейл Гайманның "Imagine" журналындағы пікірі азырақ жағымды болды, ол: "Сценарийде ақыл-ойының жарқыраған сәттері кездеседі, бұл Уильям Хьортсбергтің феялар еркіндікке құмар, тез өзгермелі жаратылыстар екенін түсінгенін көрсетеді, бірақ егер фильмді көруге бара жатсаңыз, мен ескерткенімді айтпаңыз" деді. "The New York Times" газетінен Винсент Канби бұл фильмді "Ескі Ғидаттың, Артур патшаның, "Сақиналардың иесінің" және сан алуан комикстердің шатасқан қоспасы" деп сипаттап, нағыз жұлдыз – декоратор Асшетон Гортон екенін айтты, ол "көзді сана мен жүрекке қарағанда көбірек мазалаған" декорациялар жасады. Жағымсыз пікірлердің қатарында Чикаго Трибьюнынан Джин Сискел де бар, ол фильмге төрт жұлдыздың жартысын беріп, сынды жазу "жаман түс еске түсірумен" теңеді, соңында: "Мен "1986 жылғы ең нашар фильмдер" тізіміне "Легенданы" қосып, оны видеокассета ретінде шыққанда жалға алмауға тырысамын" деді. 2015 жылы "The Daily Telegraph" газеті фильмді Голливудты фантастикалық фильмдерден бас тартуға итермелеген "құрып жою оқиғасы" деп сипаттады. Роджер Эберт (Chicago Sun Times) өзінің алғашқы пікірінде фильмнің сәтті болу үшін барлық қажетті компоненттері бар екенін, бірақ фильмнің "істемейтінін" айтты. Ол: "[Д]үниедегі барлық арнайы эффектілер, керемет макияж және Муппеттердің керемет жаратылыстары фильмнің өзінің мақсатынан хабары жоқ және өзінің жетістігіне қуанбайтын болса, оны құтқара алмайды" деді. Алайда, 2002 жылғы режиссерлік нұсқасы шыққаннан кейін, ол көптеген жанкүйерлермен келісіп, фильмнің жақсылық пен жамандық арасындағы тепе-теңдікке күмән келтіруге және басты кейіпкерлерге адамдардың кемшіліктерін көрсету үшін моральдық жағынан осал екенін көрсетуге бағытталғанын мойындады.
Кассалық жинақ
Legend АҚШ және Канадада 15,5 миллион доллар, ал басқа елдерде 8,0 миллион доллар тапты, жалпы әлемдік жиын 23,5 миллион долларды құрады, бұл 25 миллион долларлық бюджетке қарсы. АҚШ және Канадада фильм алғашқы екі аптасының ішінде №1 орынды иеленді, ал барлығы үш апта бойы кассадағы топ-10-ға кірді.
Үй медиасы
2002 жылы Universal компаниясы 113 минуттық режиссерлік кескінін Region 1 DVD форматында шығарды, бұрын қиылып тасталған көріністерді және Голдсмиттің бастапқы музыкасын қалпына келтірді. «Режиссерлік кескінін табу қиын болды». Зерттеу жұмысы барысында мен Шон Мерфи деген «Легенда» фильмінің жанкүйерімен байланысқа түстім, ол Джефф Райтпен бірге «Легенда» жиі қойылатын сұрақтар жинағын жүргізеді. Оның берген мәліметтеріне және «Легенда» фильмінің редакторы Терри Роулингстің көптеген ақпараттарына сүйене отырып, біз фильмнің үш нұсқасының бірін іздеп жүргенімізді түсіндім. Гарт Томас бұл мәселені шешуге үлкен үлес қосты, оған алғыс айту керек. Сондай-ақ, Шон Мерфи, Джефф Райт және Пол Маклинге қолдау көрсеткендері үшін рахмет айтамын. 2002 жылғы DVD ROM мүмкіндіктерін есептемегенде, бұл диск DVD-дегі барлық мазмұнды қамтиды, соның ішінде Джерри Голдсмиттің музыкасымен «Режиссерлік кескіні» және «Танжерин арманы» атты театрлық нұсқасы. 1980 жылдары Warner Home Video компаниясы «Легенда» фильмін Ұлыбританияда VHS форматында шығарды. 20th Century Studios – Walt Disney Studios Motion Pictures арқылы халықаралық құқық иесі – 94 минуттық еуропалық және 113 минуттық режиссерлік кескінінің 2-ші аймаққа арналған Blu-ray нұсқасын шығарды, екеуі де Джерри Голдсмиттің музыкасымен. 2021 жылдың қыркүйегінде фильм Arrow Films компаниясы (Universal лицензиясы бойынша) 2 дискілік «Шектелген басылым» ретінде қайта шығарылды, оның құрамында фильмнің екі негізгі кескіні (театрлық және режиссерлік кескіні, олардың сәйкес музыкасымен) бар, сонымен қатар бұрынғы Universal шығарылымдарындағы барлық бонус материалдары мен фильм туралы жаңа деректі фильмдер де қосылды. Халықаралық нұсқа бұл жаңа жинаққа енбеді, өйткені оның құқықтары The Walt Disney Company-ға (20th Century Studios кітапханасы арқылы) тиесілі.
Universal released a Blu ray version of the "Ultimate Edition" on May 31, 2011. With the exception of the 2002 DVD ROM features, this disc carries over all the content from the DVD, including the Jerry Goldsmith scored "Director's Cut" and the Tangerine Dream scored theatrical version. In the 1980s, Warner Home Video released Legend on VHS in the United Kingdom. 20th Century Studios—the international rights holder via Walt Disney Studios Motion Pictures—has released a Blu ray issue for Region 2 of both the 94 minute European version and the 113 minute Director's Cut, both with Jerry Goldsmith's music. In September, 2021, the film was reissued yet again by Arrow Films (under license from Universal) as a 2 disc "Limited Edition" including the two major cuts of the movie (theatrical and Director's Cuts with their respective corresponding scores), with nearly all the bonus content from the previous Universal releases, plus new documentaries on the film. The International Version was not included on this new set as the rights to that edition are held by The Walt Disney Company (via the library of 20th Century Studios).