Кіріспе

Жұмсақ тоқыма мата, беті сәл түктелген.

Фланель – әр түрлі жұқалықта жасалатын жұмсақ тоқыма мата. Фланель бастапқыда қақталған жүннен немесе жүн ипінен жасалған, бірақ қазір көбінесе жүннен, мақтадан немесе синтетикалық талшықтан өндіріледі. Фланель көбінесе тартан киімдерін, жамылғыларды, төсек жаймаларын, ұйқы киімдерін және басқа да көптеген мақсаттар үшін қолданылады. Фланельді қосымша жұмсақ ету үшін түктеуге немесе түктемей қалдыруға болады. Түктеу – бұл механикалық процесс, онда ұсақ металл щетка матаны сүртеді, нәтижесінде бос иірілген жіптерден ұсақ түктер көтеріліп, бір немесе екі жағында түк жабатын қабат пайда болады. Егер фланель түктелмеген болса, ол жұмсақтығын тоқыма жасалғандағы бос иірілген жіптерінің арқасында алады. "Фланель көйлек" термині жиі кез келген клеткалы немесе тартан үлгісіндегі көйлектерді атау үшін дұрыс емес қолданылады. Дегенмен, "фланель" сөзі тек матаның түрін білдіреді; барлық фланель көйлектер клеткалы болмайды, ал барлық клеткалы көйлектер фланельден жасалмайды.

Тарих

Сөздің шығу тегі белгісіз, бірақ фланельге ұқсас матаның Уэльсте 16 ғасырда танымал болғандығынан, оның Уэльс екені болжамдалған. Бұл мата «Уэльс мақтасы» деп аталды, атына қарамастан, ол фланельге ұқсас, құрылысы жұмсақ жүннен жасалған, ірі түйінделі мата болды. Француз тіліндегі «flanelle» термині 17 ғасырдың соңында, ал неміс тіліндегі «Flanell» термині 18 ғасырдың басында қолданылды. Фланель 17 ғасырдан бері жасалып келеді, біртіндеп ескі Уэльс жазықтарын ығыстырды, олардың кейбіреулері «мақта» немесе фриздер ретінде аяқталды – бұл жергілікті мата өнімдерінің, ірі жүннен жасалған маталардың түрі болды. 19 ғасырда фланельді әсіресе Ньютаун, Монтгомеришир, Хей-он-Уай және Лландилос қалаларында жасады. Оның өндірісінің кеңеюі жүнді иіруге дайындайтын кардинг фабрикаларының таралуымен тығыз байланысты, бұл жүн мата өндірісінің алғашқы механикаландырылған кезеңі болды (толықтау процесінен басқа). Осы Уэльс жүн киімдерін сатуды негізінен Шрусберидегі Драперс компаниясы бақылап отырды. Бір кезде Уэльс, Йоркшир, Ланкашир және Ирландия фланельдері қолданылатын шикі жүннің сапасына байланысты сәл ерекшеленетін, кейбіреулері жұмсақ әрі нәзік болатын. Фланельдің түсі бояуларға байланысты болды, бояу үшін ақ, көк, қоңыр және қара жүн түрлері әртүрлі пропорцияда қолданылды. Ашық түстер күкірт диоксидімен ағарту арқылы алынды. Алғашында фланель ұзын, қысқа талшықты жүннен жасалған, бірақ 20 ғасырда жібек пен мақта қоспасы кең таралды. Осы кезеңде фланель шалбар спортта, әсіресе крикетте танымал болды және 1970 жылдардың соңына дейін жиі қолданылды. Фланельді клеткалы көйлектер 1990 жылдардың басында жасөсперімдер арасында танымал болды, ол Nirvana және Pearl Jam сияқты топтардың гранж стилінің бір бөлігіне айналды.

Түрлері

Фланелет әдетте фланельдің құрылымын имитациялайтын мақта матаға жатады. Көбінесе, ені бойынан қалың болады. Фланельге ұқсас көрініс ендік жіптерге қалың тоқу арқылы жасалады; оларды тіске басып, биікке көтереді. Фланелет ұзын немесе қысқа қалыңдығымен, бір немесе екі жағынан қалыңдатылып жасалуы мүмкін. Ол әртүрлі түстерде, бір түсті де, өрнекті де болуы мүмкін. Бэби фланель – балалар киіміне арналған жеңіл мата. Мақта фланель немесе Кантон фланель – бір немесе екі жағынан қалыңдатылған мақта мата. Сейлон фланелі – жүн мен мақтадан жасалған қоспа. Диел фланелі – екі жағынан да қалыңдатылған, матадан жасалған бейнелерге арналған тығыз мақта мата. Өсімдік фланелін 1800 жылдары Леопольд Лариц Германияда ойлап тапқан, ол жүннің орнына шотланд қарағайының талшықтарын қолданады.

Тоқу

Фланель, фланелет және мақталы фланельді диагональды тоқыма немесе кездеме тоқымасымен тоқуға болады. Тоқыма көбінесе бір немесе екі жағынан өңделіп, жасырылады. Тоқудан кейін, мата бір рет өңделіп, содан кейін ағартқышпен, бояумен немесе басқа тәсілмен өңделіп, екінші рет өңделеді.