Кіріспе

АҚШ-тың федералды үкіметтік бағдарламасы

Федералды депозитарлық кітапханалар бағдарламасы (FDLP) – АҚШ-тың федералды үкіметтік басылымдарын халыққа ақысыз қолжетімді ету үшін құрылған үкіметтік бағдарлама. АҚШ және оның аумақтарында 1,114 депозитарлық кітапхана бар. «Үкіметтік басылым» АҚШ Кодексінде «үкімет қаражаты есебінен жеке құжат ретінде немесе заңмен талап етілгендей жарияланған ақпараттық материал» деп анықталған (44 U.S.C. 1901).

Тарих

FDLP-нің негізі 1813 жылғы Конгрестің бірлескен қаулысымен қаланды, онда белгілі бір басылымдар федералдық үкіметтен тыс кітапханаларға таратылуы тиіс делінген. Алғашқыда Конгресс кітапханашысы осы бағдарламаны басқаруға жауапты болды, бірақ 1850 жылдары жауапкершілік Ішкі істер министріне ауысты. 1895 жылғы Баспа заңы мемлекеттік баспа заңдарын жаңартты және үкіметтік ақпаратты таратуда FDLP-нің және Үкіметтік баспа кеңсесінің (GPO) рөлін белгіледі. Бұл заң бағдарламаны басқаруды Бас прокуратура бақылауындағы Қоғамдық құжаттарды басқарушыға жүктеді және тарату тізіміне басшылық құжаттарды қосты. 1962 жылғы Депозит кітапханалар заңы (DLA) АҚШ Кодексінің 44-тарауының 19-бөлімінде бекітілген қазіргі FDLP-ні құрды. DLA әрбір Конгресс округінде екі депозиттік кітапханаға рұқсат берді, материалдарды алатын депозиттік кітапханаларға пошта шығындарын жойды, GPO емес құжаттарды таратуды қамтамасыз етті, тәуелсіз федералдық агенттіктерге депозиттік мәртебе беруге мүмкіндік берді және аймақтық депозиттік кітапханалар құрды. 1993 жылғы Үкіметтік баспа кеңсесінің электрондық ақпаратқа қол жеткізуді жақсарту туралы заңы (P. L. 103 40), АҚШ Кодексінің 44-тарауының 41-бөлімінде бекітілген, Құжаттарды басқарушыдан федералдық электрондық ақпараттың электрондық тізімін жүргізуді, Конгресс жазбаларына, Федералдық тізілімге және таңдалған басқа да басылымдарға онлайн қол жеткізуді қамтамасыз етуді және электрондық сақтау орталығын пайдалануды талап етеді. Электрондық қызметте қазір 2200-ден астам деректер базасы бар және ол http://www.govinfo.gov сайты арқылы қолжетімді. 2020 жылдың 4 қаңтарында FDLP веб-сайты Иранды қолдайтын/АҚШ-қа қарсы хабарламалармен бұзылып, Иранның «Кудс» күштерінің командирі Қасем Солейманиді өлтірген АҚШ әуе шабуылына жауап ретінде бұзылды. FDLP сайты желіден уақытша алынып, келесі күні қауіпсіздік сараптамасынан кейін қайта қалпына келтірілді.

Құрылымы

Үкіметтік баспа кеңсесі (GPO) мемлекеттік құжаттарды басып шығару және тарату, сондай-ақ FDLP-ны қадағалау үшін жауапты. GPO мен FDLP арасындағы байланысты сақтауға бірнеше маңызды тұлға жауапты: АҚШ Үкіметтік баспа кеңсесінің директоры, бұрынғы Баспахана директоры, FDLP-ны қадағалауға және белгілі бір депозитарлық кітапханаларды тағайындауға жауапты. Оның кандидатурасын Баспа жөніндегі бірлескен комитет мақұлдауы тиіс. Құжаттарды басқарушы FDLP саясатын жасау және жұмысын бақылау үшін жауапты. Құжаттарды басқарушы депозитарлық кітапханаларды тағайындай алады және GPO сату бағдарламасын қадағалай алады. Сондай-ақ, Құжаттарды басқарушы депозитарлық кітапханалардан белгілі бір басылымды жоюды немесе оны GPO-ға қайтаруды сұрай алады. Кітапханалық қызметтер және мазмұнды басқару директоры (LSCM) FDLP-ны штаттық қызметкерлермен қамтамасыз етуге және мүдделі тараптарға жаңартылған ақпарат беруге жауапты. 1972 жылы құрылған Баспахананың депозитарлық кітапханалар кеңесі (DLC) Баспахана директоры мен Құжаттарды басқарушыға консультативтік комитет ретінде қызмет етеді. DLC қоғамдық қолжетімділікті жақсарту, ресурстарды оңтайландыру, индекстеу және жіктеу, формат, сақтау және басқару сияқты мәселелерді қарастырады. Кеңес он бес мүшеден тұрады, оларды Баспахана директоры тағайындайды және олар үш жылдық мерзімге қызмет етеді, әр жыл сайын бес мүше зейнетке шығып, бес жаңа мүше келеді. Кеңес жылына кемінде екі рет отырыс өткізеді.

Жауапкершіліктер және депозитарий мәртебесін сақтау

Депозитарий мәртебесі бар кітапханалар өз оқырмандарына алынған құжаттарды тегін ұсынуға міндетті. Басылымдарды тегін алғанымен, депозитарий кітапханалары оларды өңдеу және қолжетімді ету шығындарын өздері көтереді. Барлық депозитарий кітапханалары осы құжаттар жинағын жалпы жұртшылыққа қолжетімді етуге тиіс, ал мемлекеттік құжаттарға қатысты көрсетілетін қызметтер кітапхананың негізгі пайдаланушыларына ұсынылатын қызметтермен теңдес болуы керек. Дегенмен, мемлекеттік құжаттарды тарату саясатын әр кітапхана дербес белгілейді. Кітапханалар материалдарды өздері қалағанша ұйымдастыра алады; мысалы, мемлекеттік құжаттарды басқа жинақтарынан бөліп қоюға немесе оларды біріктіруге болады. Кітапханалар қоғамдық қолжетімділік нүктелерінде интернет іздестіру нәтижелерін сүзуге құқықсыз, себебі денсаулық сақтау немесе биологиялық ғылымдар туралы мақалаларға қол жеткізуге кедерес келтірілмеуі тиіс. Депозитарий кітапханалары мемлекеттік құжаттар жинағын есептемегенде, кем дегенде 10 000 кітаптан тұратын жинақтарды сақтауға міндетті. Депозитарий кітапхана өз еркімен депозитарий кітапхана мәртебесінен бас тартуға немесе Құжаттар бақылаушысы АҚШ Кодексінде белгіленген міндеттерін орындамаған жағдайда оның мәртебесінен айыруға құқылы. Қай жағдайда болсын, кітапхана бағдарламаға қатысқан кезде алған мемлекеттік құжаттарды дұрыс жоюға тиіс, өйткені бұл басылымдар АҚШ Үкіметінің меншігі болып табылады. Құжаттар әдетте штаттық аймақтық кітапханаға қайтарылады, содан кейін штат ішіндегі таңдалған кітапханаларға қайта таратылады.

FDLP жинақтары

Кітапханалар FDLP негізгі жинағы деп аталатын бірқатар атауларды сақтауға міндетті. Бұдан өзге, кітапханалар өз оқырмандарының қажеттіліктеріне ең жақсы сай келетін материалдарды таңдайды; оларға осы ретте кез келген пайыздық нормаға сәйкес болу талап етілмейді. FDLP кітапханалар жинақтарына әртүрлі материалдарды тапсыру мүмкіндігін ұсынады, оның ішінде карталар, Брайль әрпімен жазылған материалдар, ірі шрифтпен басылған құжаттар, шетел тілдеріндегі материалдар және аудио форматтағы жазбалар.

Нысандарды таңдау

Кітапханалар АҚШ Үкіметі басылымдарының кітапханалар таңдауына қолжетімді санаттар тізімі мен Таңдамалы заттардың біріктірілген тізімінен алуға ниеттенген құжаттарды іріктейді. Бұл бағдарлама арқылы таңдауға болатын барлық заттар санаттары мен оларға сәйкес келетін зат нөмірлері тізілген құжат. Әрбір зат нөмірі бар зат FDLP бағдарламасы арқылы қолжетімді. Үкімет жыл сайын жариялайтын құжаттардың көп санына байланысты, құжаттар ұқсас санаттарға топтастырылады, олардан таңдау жасалады. Кітапхана санатты таңдағанда, сол санатқа жататын барлық құжаттарды алады. Жыл ішінде жасалған таңдаулар 1 қазанда күшіне енеді. Таңдамалы заттардың біріктірілген тізімі жарты жыл сайын санаттар тізімін жаңартады.

Нысандарды таңдаудан шығару

Қосылған заттардан өзгеше, таңдаулар кез келген уақытта жойылуы мүмкін; кітапхана 72 сағат ішінде бұл құжаттарды алуын тоқтатады.

Құжаттарды сақтау

Сайланбалы депозитарий кітапханалары мемлекеттік құжаттарды өздерінің қорындарында кемінде бес жыл сақтауға міндетті, одан кейін аймақтық кітапхананың келісімімен оларды қордан алып тастауға болады. Жоюға белгіленген құжаттарды бірінші кезекте аймақтық кітапханаға, содан кейін басқа депозитарийлерге ұсыну керек. Барлық депозитарий кітапханалары, аймақтық кітапханалар да оның ішінде, жаңа нұсқасымен ауыстырылған немесе жинақталған түрде қайта басылған құжаттарды жоюға құқылы. Егер құжаттан бас тартылса, кітапхана сол құжаттың нөмірімен байланысты барлық басылымдарын бес жыл бойы сақтап, одан кейін ғана жоюға тиіс. Кітапханалар депозитарий басылымдарын сатудан қаржылық пайда табуға құқығы жоқ.

Электрондық құжаттар

1996 жылдан кейін мемлекеттік басылымдар көбінесе онлайн форматқа көшті; сондай-ақ, қазіргі таңдағы федералдық басылымдардың көпшілігі тікелей онлайн режимінде жарық көреді. Аймақтық кітапханалар әртүрлі форматтағы ақпаратты жинауды жалғастырып келеді, бірақ көптеген мемлекеттік құжаттар енді тек онлайн жарияланады. Электрондық құжаттар сақтау, сақтау мерзімі және қолжетімділік сияқты мәселелерге жағымды ықпал етеді, олар кітапханалық желілер арқылы күшейтілуі мүмкін. Кітапханалар электрондық құжатты коллекциядағы нысанның жалғыз данасы ретінде материалдық құжаттардың орнына қоя алады, егер электрондық құжат толық, ресми және тұрақты қолжетімді болса. Электрондық құжаттарға қолжетімділік тұрақты бірыңғай ресурстар анықтағышы (PURL) арқылы қамтамасыз етіледі және GovInfo және АҚШ Үкіметтік басылымдарының каталогы (CGP) арқылы жеңілдетіледі. Соңғы кезде федералдық агенттіктер құжаттарды тікелей онлайн жариялау үшін GPO-ны айналып өтуде. Бұл құжаттар, "жоғалып кеткен құжаттар" деп аталады, GPO арқылы жарияланбайды, демек FDLP бағдарламасына жатпайды.