Кіріспе
1925–1979 жылдары АҚШ Никарагуада жасақ құрды. Ұлттық гвардия (lang es, әлде басқаша La Guardia) – 1925 жылы Никарагуаны АҚШ оккупациялаған кезде құрылған жасақ және жандармерия. Ол Сомоза отбасының билігі тұсында (1936–1979) адам құқықтарын бұзу мен жемқорлыққа ұшырағанымен танымал болды. Ұлттық гвардия 1979 жылы Сандинистер билікке келген кезде таратылды.
The National Guard (lang es, otherwise known as la Guardia) was a militia and a gendarmerie created in 1925 during the occupation of Nicaragua by the United States. It became notorious for human rights abuses and corruption under the regime of the Somoza family (1936–1979). The National Guard was disbanded when the Sandinistas came to power in 1979.
Жасау
АҚШ басып алуына дейін ұзаққа созылған азаматтық қақтығыстар түрлі жеке әскерлердің қалыптасуына жағдай жасады. Президент Карлос Хосе Сольорзаноның жаңадан сайланған үкіметі, жергілікті ішкі қауіпсіздік күштері дайындалғанша, АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің (орталық билікке де қызығушылық танытқан) Никарагуада қалуын сұрады. Осы мақсатта 1925 жылы никарагуалық үкімет зейнеткер АҚШ генералын жаңа жарымәскери жандармерия күшін құруға көмектесу үшін жалдады, ол Никарагуа Ұлттық гвардиясы (Guardia Nacional de Nicaragua) деп аталды. Сол жылы АҚШ әскерлері елден шығып кетті, бірақ азаматтық соғыс басталғаннан кейін 1926 жылы қайта оралып, 1927 жылдан 1933 жылға дейін Ұлттық гвардияның басқаруын (және оқытуын) өз қолына алды, содан кейін ол президент Хуан Баутиста Сакасаның үкіметімен Никарагуаның бақылауына қайтарылды. Президент Сакаса, Жозе Мария Монкаданың саяси қысымына ілесіп, ол бұрынғы көтерілісшіл топтың басшысы болған және АҚШ араласуынан кейін үкіметке қосылған, 1925 жылы Анастасио Сомоса Гарсияны Ұлттық гвардияның бас директоры етіп тағайындады. 1937 жылдың 1 қаңтарында президент Сомоса Гарсия өзін тағы да Ұлттық гвардияның бас директоры етіп тағайындады, бұл АҚШ бизнес мүдделерімен байланысты сыбайлас жемқорлық диктатураны орнатты, ол төрт он жылдыққа созылды. 1956 жылдың қыркүйегінде Сомоса Гарсияны жас диссидент ақын Ригоберто Лопес Перес өлтіріп, президенттікке оның үлкен ұлы Луис Сомоса Дебайле ие болды, ал кіші ұлы Анастасио Сомоса Дебайле, Вест-Пойнттағы АҚШ әскери академиясының түлегі, Ұлттық гвардияның бас директоры болды. Гвардияның ішкі билігі біртіндеп кеңейіп, ішкі қауіпсіздік және полициялық функциялармен қатар кеден, телекоммуникация, порттық жабдықтар, радио хабарларын тарату, сауда флоты және азаматтық авиацияны да бақылауға алды. Луис президенттікке ие болғанда, оның ағасы Ұлттық гвардияны қатаң бақылауда ұстады, тіпті отбасының сенімді достары Луис орнына келгеннен кейін де. 1967 жылы Анастасионың өзі президент болып сайланды, Луис жүрек талмасынан көз жұмды, Анастасио жалғыз билікке ие болды. Ағасының технократиялық ықпалысыз Анастасионың сыбайлас жолдары шексіз болды. 1972 жылы Никарагуадағы жер сілкінісі астана Манагуаны қиратты, бұл сыбайлас жемқорлықтың тағы бір дәлелі болды, өйткені Ұлттық гвардия мүшелері зақымдалған бизнесті тонады және халықаралық көмекті жымқырып алды, ал Сомоса Дебайленің жеке байлығы қайта құру кезеңінде өсті. 1974 жылы Сандинистер қозғалысы (FSLN, қаза тапқан Сандиноның құрметіне аталған) үкіметті рақымшылыққа мәжбүр етті, содан кейін Сомоса Дебайле қоршау жағдайын жариялады және Ұлттық гвардия 1975-1976 жылдары зорлық-зомбылықпен жауап берді. Ұлттық гвардияның билік құрылымы Сандинистердің жеңісіне жол бермей, халыққа ұнамайтын Сомозаны биліктен алып тастады. Картер әкімшілігі тіпті Сомозаға 1978 жылғы сайлаудағы даулы жеңісінен кейін Картерден құттықтау хат жіберді. 1978 жылдың қаңтарында бизнес элитасының оппозициялық көшбасшысы Педро Чаморроның өлтірілуінен кейін Никарагуа халқы бүкіл ел бойынша наразылық акцияларымен және режимге қарсы саяси тәртіпсіздіктермен жауап берді. Ұлттық гвардия қайта ұйымдастырылып, кеңейтілді, 10 000-нан астам офицерлер мен қатардағы әскерлерден тұратын күшке ие болды, бүкіл ел бойынша орналасқан жергілікті қауіпсіздік компаниялары және механикаландырылған және инженерлік батальондар, Президенттік гвардия және күшейтілген тактикалық батальон сияқты заманауи мамандандырылған бөлімшелер құрылды. Ұлттық гвардияның күшейгенімен, қарсылық күшейе берді. 1978 жылдың 22 тамызында 25 сандинист көтерісшісі, болашақ Контра жетекшісі Эден Пастора басқарып, Ұлттық гвардия сарбаздарының киімдерін киіп, Манагуадағы Ұлттық ассамблея сарайына басып кірді, 2000 адамды тұтқынға алып, 50 босатылған саяси тұтқынмен бірге Панамаға қашып кетті. Ұлттық сарайды басып алу сандинистердің екінші ірі әрекеті болды. 1979 жылдың наурызына қарай Сомоса режимі ашық азаматтық соғысқа тап болды, сонымен қатар АҚШ-тың барлық көмегін тоқтатты, тіпті Израильден келетін қару-жарақ пен оқ-дәрілердің шұғыл партиясын тоқтатып тастады. Оқ-дәрі, қосалқы бөлшектер, жанар-жағармай және медициналық жабдықтар қауіпті түрде азайғандықтан, үдемелі қысымға ұшыраған Ұлттық гвардия көтерілісшілерге қарсы ұзаққа созылатын күресті жалғастыра алмады. Жеті апталық шайқастан кейін моральдық жағдайы нашарлап, жарақаттар мен дезертирлерден әлсіреген ГН бөлімшелері біртіндеп Манагуаға қайта шегінуге мәжбүр болды. Ұлттық гвардия құлағаннан кейін көптеген мүшелері Гватемалаға көшіп, Сандинистер билігін құлатуға бағытталған 15 қыркүйек легионына қосылды.
Бірқалыпты киімдер
1920-ші жылдардың соңынан бастап барлық шендер үшін стандартты форма – АҚШ армиясының тропикалық «Чино» хаки мақтадан тігілген көйлек және шалбар, үстіне зәйтүн түсті матадан жасалған АҚШ M1912 науқандық шляпасы (әлде «Монтана Пик шляпасы») және Никарагуаның үшбұрышты ұлттық бас киім белгісі тағылды. Әскери академия курсанттарына «Чино» формасының ерекше нұсқасы берілді, онда көйлек қара иық белдеулерімен және қара боялған кеуде қалталарының қақпақтарымен өзгертілді. Офицерлер және кейде сержанттар далалық бридждер мен мінекі аяқкиімдерді немесе АҚШ M1931 атты әскерінің баулы аяқкиімдерін киді, ал қалған шендердің шалбары АҚШ үлгісіндегі кенептен (немесе былғарыдан) жасалған иыққаптарға және бутсаларға салыстырылды. Хаки түсті US M1934 бас киім (әлде «гарнизондық шапка») 1930-1940 жылдары GN қызметкерлеріне де берілді. Гвардия формасы 1950 және 1960 жылдары өзгерістерге ұшырады, офицерлер АҚШ M1942 жеңіл хаки қызметтік киімін қабылдады, ол түймелі көйлек, шалбар және қоңыр жалатылған иекбау және қалқасы бар сәйкес келетін бас киім, немесе алтын иекбауы бар қара бас киім, далалық және жалпы шендер үшін алтын жапырақтарымен кестеленген қара қалқадан тұрды (GN Бас директоры бас киім жолағында француз стиліндегі қосымша кестеге ие болды) және күміс үшбұрышты ұлттық бас киім белгісі. Ол 1977 жылы бұрынғы M1 үлгісін ығыстыра бастады. Марокко және Оңтүстік Африка, әсіресе АҚШ көмегі 1978 жылы тоқтатылғаннан кейін. Италия, Батыс Германия, Португалия, Сальвадор, Парагвай, Швеция, Оңтүстік Корея және Филиппин сияқты басқа елдер де жасырын көмек көрсетуге қатысты немесе құпия қару-жарақ саудасында делдалдық қызмет атқарды.
Кіші қару
1920-шы жылдардың ортасында Guardia Nacional (GN) жаяу әскерлерінің алғашқы стандартты қаруы Krag–Jørgensen US M1896/98 .30 40 (7,62 мм) бұрандалы мылтығы болды, бірақ оны тез арада Springfield US M1903 .30 06 (7,62 × 63 мм) мылтығы алмастырды. Топтың қаруы – Browning Automatic Rifle (BAR) M1918A2 US .30 06 (7.62×63мм) жеңіл пулеметі болды. GN сонымен қатар Бірінші дүниежүзілік соғыста танымал болған британдық Льюис пулеметінің американдық үлгісін алған болуы мүмкін, ол .303 (7.7мм) калибрлі болды, сондай-ақ Савидж Модель 1917 LMG, АҚШ стандартындағы .30 06 (7.62×63мм) патронына арналған. Компанияның қарулары Colt Browning M1895 "картоп қазушы" .30 06 орташа пулеметі және АҚШ M1917A1 .30 06 Browning сумен салқындатылатын орташа пулеметі болды. Офицерлер мен сержанттар Thompson M1928A1 US .45 калибрлі (11.4 мм) автоматтарына және жеке қол қаруы ретінде Colt M1911A1 .45 калибрлі (11.4 мм) жартылай автоматты тапаншаға ие болды. 1937 жылы Чехословакиядан аз ғана ZB vz. 30 жеңіл пулеметтері сынақ үшін сатып алынды, бірақ олар GN-нің стандартты қаруы ретінде қабылданбады. 1940-1950 жылдары GN Екінші дүниежүзілік соғыс/Корея соғысы кезінде қолданылған американдық жаяу әскер қаруларын алды – M1/M2 US .30 карабиндері (7.62×33мм) және M1 Garand US .30 06 (7.62×63мм) жартылай автоматты мылтықтары, сондай-ақ .38 Special калибрлі Smith & Wesson Model 15 револьверлері де қабылданды. M1919A4 US .30 06 Browning (7.62×63мм) – немесе оның M1919A6 жеңіл пулеметтік нұсқасы – және ірі M2HB .50 Browning (12.7×99мм) орта және ауыр пулеметтері Гвардияның арсеналына қосылды, ескірген M1895 және M1917A1 сумен салқындатылатын пулеметтерді алмастырды. Шабуылды мылтықтар 1960 жылдардың соңында қолданыла бастады, бірақ олар Гарранд мылтығы сияқты бұрынғы қару-жарақтарды толыққанды алмастырмады, ол Гвардияның атыс жасақтарындағы сарбаздардың таңдауы болып қала берді және демонстрацияларды тарату үшін қолданылатын қауіпсіздік бөлімдері де оны пайдаланды. Дегенмен, 1978-1979 жылдары GN жаяу әскер бөлімдерінің көпшілігінде бельгиялық FN FAL (немесе оның ізраилдік нұсқасы, жеңілдетілген ROMAT) 7.62×51мм НАТО немесе АҚШ M16A1 5.56×45мм шабуылды мылтықтары болды, ал элиталық бөлімдер Израильде жасалған IMI Galil SAR және ARM үлгілерін алды, олар 5.56×45мм және 7.62×51мм калибрлі болды және 1970 жылдардың ортасында қабылданды. Топ деңгейінде бельгиялық FN MAG 58 және US M60 жеңіл пулеметтері (екеуі де 7.62×51мм НАТО) ескірген BAR және Savage үлгілерін алмастырды, бірақ ауыр Browning пулеметтері взводтық және роталық пулеметтер ретінде сақталды. Израильдік 9 мм-лік Uzi автоматтары бронетехника экипаждарына, полиция BECAT командаларына және EEBI "Коммандос" әскерлеріне берілді, оларға сонымен қатар АҚШ-тың Remington Model 700 Sniper 7.62×51мм мылтығы, Ithaca Model 37 12 калибрлі және Remington Model 870 12 калибрлі сорғылы оқ атар мылтықтары да берілді. Американдықтар қол гранаталарын жеткізді, олар M59 "Бейсбол" қол гранаталарын, Mark 2 фрагментациялық қол/мылтық гранаталарын, M61 фрагментациялық қол гранаталарын, M67 гранаталарын, M26A1 фрагментациялық қол гранаталарын, M34 ақ фосфорлы түтін гранаталарын және M18 түтін гранаталарын ұсынды; бір рет атылатын граната лақтырғышы және бір реттік танкқа қарсы US M72 LAW 66мм құралдары да болды.
Минометтер мен артиллерия
Гвардияның жаяу әскері мен артиллерия бөлімдері әртүрлі ұжымдық қарулармен жабдықталды. Жеңіл минометтер 2-ші дүниежүзілік соғыс кезеңінің M2 60 мм және M1 81 мм үлгілерінен бастап, соңғы M29 81 мм-ге дейін болды; алғашқы әскерлердің кейбіреулері Израиль құрастырған Soltam M 65 120 мм ауыр минометін алды. Оларға сондай-ақ АҚШ-тың M18 57 мм, M20 75 мм, M67 90 мм және M40A1 106 мм зеңбірексіз мылтықтары да берілді. Далалық артиллерия батареясы 6-дан 9-ға дейін 2-ші дүниежүзілік соғыс кезеңінің M3 37 мм сүйретілетін танкке қарсы зеңбіректермен, 4 АҚШ M101A1 105 мм сүйретілетін гаубицаларымен және Аргентинада жасалған EDESA Yarará 70 мм 42 түтікке ие көп шоқпорлы реактивтік гранаталық қондырғылармен жабдықталды. Сонымен қатар, 1930 жылдардың ортасында Италиядан алынған екі ескірген L3/33 танкеттері резервте сақталған, бірақ 1979 жылға қарай тек біреуі ("La Mascota" деп аталған никарагуалықтар) іске қосылатын күйде болды. Toyota Land Cruiser (J40) жеңіл пикаптары, VIASA Ebro жүк көліктері "Campeador" бір тонналық пикаптары (Испанияда жасалған Jeepster Commando нұсқасы), M151A1 ¼ тонналық 4×4 көмекші көліктері (никарагуалықтар "Pumas" деп атады), Dodge M37B ¾ тонналық 4×4 1953 жылғы көмекші көліктері (никарагуалықтар "Chatas" деп атады; 1978 жылы GN инженерлері M37B-нің біреуін "La Trigra" деп аталған бронетранспортёр прототипіне айналдырды, бірақ жоба қаражат жетіспеуіне байланысты тоқтатылды) және израильдік AIL M325 басқару машиналары ("Nun Nun") мен Mercedes Benz Unimog 404 жеңіл жүк көліктері де қолданылды. Ауыр тасымалдау көліктері де пайдаланылды, олар ескі 2-ші дүниежүзілік соғыс кезеңінің GMC CCKW 2½ тонналық 6×6 және Chevrolet G506 1½ тонналық 4×4 жүк көліктерінен бастап, жаңа АҚШ Dodge W500/W600 Power Wagon 4×4 орта тоннажды жүк көліктеріне дейін, АҚШ M35 сериясы 2½ тонналық 6×6 жүк көліктері, АҚШ M39 5 тонналық 6x6 жүк көліктері және испандық Pegaso 3046 4×4 және 3050 6×6 ауыр тоннажды жүк көліктері, GN оларды азаматтық және әскери нұсқаларында алды. Бұл көліктер әскер тасымалдаудан басқа, ауыр пулеметтермен, зеңбірексіз мылтықтармен және зениттік автокөліктермен жабдықталған "атыс машинасы" немесе "техникалық" ретінде де қолданылды. Сонымен қатар, олардың қорғаныссыздығы оларды қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларға (IED) немесе шағын қарудан атуға осал қылды, және 1979 жылы көптеген көліктері экипаждарымен бірге қалалық көшедегі қақтығыстар мен ауылдық жерлердегі шабуылдардың салдарынан жоғалып кетті. Гвардия Масая және Манагуа шайқастарында партизандардың бункерлеріне айналған ғимараттарды қиратып, көтерілісшілер бақылауындағы қалалық аудандарға жол ашу үшін американдық және испандық Caterpillar немесе дөңгелекті азаматтық бульдозерлерді де пайдаланды.
Құрлық әскерлері
1978 жылдың қаңтарында Ұлттық гвардияның жалпы саны шамамен 25 000 офицер мен қатардағы әскерге жетті, олар тікелей басшылығымен Никарагуа президенті, генерал-майор Анастасио Сомоса Дебайл (әлде «Тачито» деп те аталады) бағынышты болды. Көбінесе феодалдық қызметшілер корпусына (немесе оккупациялық күштерге) жақын деп сипатталатын Ұлттық гвардия негізінен ұлттық қорғаныс емес, ішкі қауіпсіздік пен бүлікке қарсы күрес (COIN) операциялары үшін ұйымдастырылды, көптеген жаяу әскер бөлімдеріне стационарлық гарнизондық міндеттер жүктелді, сондықтан оның конвенциялық әскери құндылығы өте төмен болды. Осы жалпы санынан шамамен 10 000–12 500-і жердегі күштерде (әскери қызметтегі әйелдер мен PNGN-ді қоса алғанда) қызмет етті, бірақ олардың тек шамамен 7 500-і Президенттік гвардияның бір батальонына, бір броньды батальонына, бір механикаландырылған жаяу әскер батальонына, бір механикаландырылған ротасына, бір инженерлік батальонына, бір әскери полиция батальонына, бір далалық артиллериялық батареясына және бір зениттік батареясына, сондай-ақ он алты қауіпсіздік компаниясына біріктірілді. Олардың ішінде ұшқыштар мен жердегі қызметкерлер полковник Дональдо Умберто Фрихотеге бағынышты болды, ол тәжірибелі ұшқыш және Сомосаға берілген адал серік болатын. FAGN-ның сол кездегі негізгі әуе күштері төрт эскадрильядан тұрды: бір шабуыл, бір геликоптерлік, бір көлік және бір озық оқу эскадрильясы. Олар АҚШ, Израиль, Ұлыбритания, Канада және Испаниядан алынған, көбінесе винтті қозғалтқыштармен жабдықталған әртүрлі типтегі ұшақтармен жабдықталған. FAGN-ның барлық ұшақтары мен қызметкерлері Манагуадағы Мерседес халықаралық әуежайына іргелес әскери әуе базасында шоғырландырылды, онда сондай-ақ Әуе күштерінің штабы мен авиация мектебі орналасқан. Олардың арасында жеті немесе он бір North American T-28A/D Trojan екі орындық оқу ұшағы жер шабуылы үшін, жеті Lockheed T-33A екі орындық реактивтік оқу ұшағы истребитель-бомба рөлі үшін, екі Douglas A-20G Havoc түнгі истребитель және жеті Douglas A-26B/C Invader барлау/жеңіл бомбалаушы ұшақтары болды. Вертолет эскадрильясы (Escuadrón de Ala Rotatoria) әуеде барлау, іздеу-құтқару (SAR), көлік және шабуыл міндеттерін орындау үшін жиырма бір Sikorsky S-58T (CH-34A) Choctaw вертолетін (никарагуалықтар «Skyraiders» деп атаған), он екі Hughes OH-6A/H-369HS Defender жеңіл бақылау вертолетін, төрт Hiller 12B Raven жеңіл пайдалы вертолетін, үш Hughes 269A/B (TH-55A) Osage жеңіл пайдалы вертолетін, екі Bell UH-1H Iroquois көлік вертолетін, белгісіз саны Sikorsky H-19 Chickasaw көлік вертолеттерін және бір Bell 47H жеңіл көлік вертолетін пайдаланды. Көлік эскадрильясы (Escuadrón de Transporte) он үш Douglas C-47 Skytrain көлігін, сегіз Cessna 180 Skywagon жеңіл көлік ұшағын, жеті Cessna 185 (U-17B) Skywagon жеңіл көлік ұшағын, жеті Beech 18 (C-45) Expeditor оқу және көлік ұшағын, алты De Havilland Canada DHC-3 (U-1A) Otter STOL көлік ұшағын, бес CASA C-212 Aviocar орта көлік ұшағын, екі IAI Arava 201 STOL көлік ұшағын, екі Piper PA-23-250 Aztec қос қозғалтқышты жеңіл поршеньді көлік ұшағын, сегіз Piper PA-34-200 Seneca қос қозғалтқышты жеңіл көлік ұшағын, бір Hawker Siddeley HS 125-600B орта бизнес-джетін, бір Rockwell Aero Commander 680FL Grand көлік ұшағын және белгісіз саны Cessna 421 Golden Eagle жеңіл көлік ұшағын пайдаланды. Авиация мектебінің озық оқу эскадрильясы жиырма тоғыз North American AT-6 Texan екі орындық оқу ұшағын, он Piper PA-18 Super Cub жеңіл көлік ұшағын, жеті Cessna 172 J/K Skyhawk көлік ұшағын және алты Fairchild PT-19A оқу ұшағын пайдаланды.
Әскери-теңіз күштері
1978 жылы Никарагуа Ұлттық гвардиясының әскери-теңіз күштерінде 1000-ға жуық теңізші мен матрос болды. Олар шамамен сегіз-он израильдік "Дабур-1" класындағы катерлерден тұратын су үстіндегі флотилияны, бір "GC2" катерін, бір "GC6" катерін және бір "Swiftships" 85 футтік катерін басқарды. "MG GN" флотилиясы Тынық мұхитының жағалауын күзетуші эскадрильяға – "Guardia Marina del Pacífico" және Атлантика мұхитының жағалауын күзетуші эскадрильяға – "Guardia Marina del Atlântico" деп бөлінді. Оның көптеген жеңіл қаруланған қызметкерлері полиция міндеттерімен негізгі қалаларда (Манагуа, Леон, Матагальпа және Масайя) шоғырландырылды немесе Терроризмге қарсы арнайы бригадаларға (BECAT, арнайы көтерілісшілдерге қарсы бригадалар) бекітілді. Бастапқыда әкімшілік мақсаттармен генерал Сомозаның 3-ші ротасына қосылып, штаб-пәтері Манагуадан тыс Тискапа төбесінде орналасқан "EEBI" Форт-Брэгг үлгісіндегі жергілікті арнайы күштерді даярлау орталығы болды. Оған Гвардияның элиталық партизанға қарсы "Қара береттер" коммандосын және алғашқы парашютші бөлімін – "Жабайы қаздарды" даярлау міндеті жүктелді. АҚШ Арнайы күштерінің (USSF), Чили армиясының коммандостары мен Бразилия армиясының десанттық жасағының оқу бағдарламаларына сүйене отырып, мектептің арнайы оқу жоспары көтерілісшілдерге қарсы күреске баса назар аударды. Жоғары курстар негізгі жеңіл жаяу әскер дағдыларынан, орманда соғыс жүргізу мен тіршілік етуден бастап, снайперлік, жеңіл және ауыр қару (минометтер мен артиллерия), жарылыс жұмыстары, "коммандо" операциялары, барлау (Рейнджер), байланыс, медициналық көмек, әуе десанттық және тіпті жеңіл бронетехника тактикасына дейін қамтыды. Бұрынғы USSF және қуғынға ұшыраған Оңтүстік Вьетнамдық LLDB инструкторлары оқудың көп бөлігін жүргізді. 1983 жылы "Соңғы ұшақ" және "От астында" атты голливудтік фильмдер түсірілді. Соңғы фильм Мексикада түсірілді, онда Мексика армиясының сарбаздары Гвардия әскерлері мен FSLN партизандарын сомдады.