Кіріспе

1981 жылы Канзас-Ситиде, Миссури штатындағы құрылыстың күйреуі

1981 жылдың 17 шілдесінде Канзас-Ситидегі (Миссури) Hyatt Regency қонақ үйінің екі жоғарғы жаяу өткелі құлап, 114 адам қаза тауып, 216 адам жарақат алды. Тойға қатысушылармен толы бетон және шыны платформалар вестибюльдегі шай биіне құлады. Канзас-Сити қауымы жылдар бойы зардап шекті, нәтижесінде миллиардтаған долларлық сақтандыру талаптары, сот тергеулері және қалалық басқару реформалары жүргізілді. Hyatt қонақ үйі бірнеше жыл бұрын салынған, ол бүкіл елде қарқынды дамыған ірі құрылыс кезеңімен сәйкес келді, онда бақылау азайды және ірі апаттар жиі болды. Құрылыс кезінде шатыры ішінара құлап, нашар ойластырылған жобалау салдарынан корпоративтік бейжайлық пен жауапсыздықтан туындаған қате коммуникациялар тізбегінен көпірлердің дизайны біртіндеп нашарлады. Салдарынан жүргізілген тергеу көрсеткендей, ол сол түні көтерген салмақтың үштен бір бөлігінен де аз болса, құлап қалуы мүмкін еді. Ірі немқұрайлылық, артық қимыл және кәсіби емес мінез-құлық үшін кінәлі деп танылған инженерлік компания ұлттық байланысын және төрт штаттың барлық инженерлік лицензияларын жоғалтты, бірақ қылмыстық айыптардан ақталды. Компанияның иесі және бас инженер Джек Д. Гиллум кейіннен құлауға және оның айқын, бірақ тексерілмеген жобалау қателіктеріне толық жауапкершілікті мойындады және инженерлік апаттар туралы лекция оқыды. Осы апат инженерлік этика мен қауіпсіздікке, сондай-ақ төтенше жағдайларды басқаруға көптеген сабақтар мен реформалар әкелді. Бұл 120 жыл бұрын Пембертон Миллдің құлауынан бері болған ең ірі қасақана емес құрылымдық апат болды және 20 жыл өткен соң Дүниежүзілік сауда орталығының мұнараларының құлауына дейін АҚШ-тағы екінші ең ірі құрылымдық апат болып қала берді.

Өмірбаян

Канзас-Сити Стар газеті 1970 жылдардың аяғындағы ұлттық ахуалды "жоғары жұмыссыздық, инфляция және қос таңбалы пайыздық ставкалар [құрылысшыларға келісімшарттарды жеңіп алу және жобаларды жылдам аяқтау үшін күш түсірді]" деп сипаттады. Газетте "жеделдетілген" деп сипатталған құрылыс 1978 жылдың мамырында 40 қабатты Hyatt Regency Kansas City кешенінде басталды. Шатырдың құлауын қоса алғанда, көптеген кешігулер мен қиындықтар болды. Газет "Ел бойынша маңызды құрылыстар алаңдатарлықтай жылдамдықпен құлыптап жатыр" деп мәлімдеді, соның ішінде 1979 жылғы Кемпер Арена шатырының құлауы да бар.

Атриуммен жабдықталған, бірнеше қабатты лобби бұл қонақүйдің ерекше белгісі болды, ал төбеден ілінген көпірлер арқылы байланысқан. Бұл болат, шыны және бетоннан жасалған көпірлер солтүстік және оңтүстік қанаттар арасындағы екінші, үшінші және төртінші қабаттарды жалғастырды. Көпірлердің ұзындығы шамамен 120 фут (37 метр) болды. Төртінші қабаттағы көпір екінші қабаттағы көпірдің тікелей үстінде орналасқан.

Тергеу

Канзас-Сити Стар архитектуралық инженер Уэйн Г. Лишканы және ұлттық инженерлік фирма Симпсон, Гумперц және Хегер Инк. құлауды зерттеу үшін жалдады, ал Лишка жаяу жүргінші жолдарының бастапқы дизайнына өзгеріс енгізгенін анықтады. Ұлттық стандарттар бюросының жетекші тергеушісі Эдвард Пфранг «Хайатт» құрылысының барлық жобасына қатысты корпоративтік мәдениетті «барлығы жауапкершіліктен қашуға тырысқан» деп сипаттады, екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолы төртінші қабаттағыдан тікелей төмен ілінген. Төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының платформасы үш көлденең арқалыққа тіреліп, бұрандалармен бекітілген болат таяқтармен ұсталған. Көлденең арқалықтар – арасында қуыс кеңістігі бар, ұзындығы бойынша біріктірілген С-тәрізді профильдерден жасалған қораптық арқалықтар. Джек Д. Гиллум және әріптестері жасаған бастапқы жобада екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолынан төбеге дейін үш жұп таяқтар, төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының арқалықтары арқылы өтетін, әрбір байланыстыратын таяқтың ортасында төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының төменгі жағына бекітілген гайка және екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының төменгі жағына бекітілген гайка қарастырылған. Тіпті бұл бастапқы жоба да Канзас-Сити қаласының құрылыс нормаларында талап етілген ең төменгі жүктеменің 60% ғана көтере алатын еді. Havens Steel компаниясы таяқтарды өндірді және компания төртінші қабаттан төменгі таяқтың барлығын гайкаларды бекіту үшін бұрандаланған болуын талап етті. Бұл бұрандалар төртінші қабаттың құрылымы көтерілген кезде зақымдануы мүмкін еді. Havens Steel екі бөлек және ығысқан таяқтар жиынтығын пайдалануды ұсынды: бірінші жиынтық төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолын төбеден іліп қою үшін, ал екінші жиынтық екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолын төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолынан іліп қою үшін. Бұл өзгеріс апатқа әкелер еді. Бастапқы жобада төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының арқалықтары тек төртінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының салмағын көтеруі керек еді, ал екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолының салмағы толығымен таяқтармен көтерілуі керек еді. Алайда, түзетілген жобада төртінші қабаттағы арқалықтар төртінші және екінші қабаттағы жаяу жүргінші жолдарын қолдады, бірақ бұл жүктеменің 30% ғана көтере алатын күшке ие болды. Құлау кезінде қораптық арқалықтар дәнекерлеу бойымен жарылып, оларды қолдаған гайка пайда болған жарықтан сырғып өтті, бұл жоғарғы жаяу жүргінші жолының алдымен бірнеше дюймға төмен түскені туралы хабарларға сәйкес келді, содан кейін гайка тек қораптық арқалықтардың жоғарғы жағында ғана ұсталды; содан кейін қораптық арқалықтардың жоғарғы жағы да бұзылып, бүкіл жаяу жүргінші жолының тізбектей құлауына мүмкіндік берді. Skywalk бөліктерін сақтаудан алып, тексеру үшін сот ордері қажет болды. Тергеушілер негізгі проблеманың Джек Д. Гиллум және әріптестері мен Havens Steel арасындағы дұрыс байланыс болмауы екеніне тоқталды. Атап айтқанда, Gillum and Associates компаниясы дайындаған суреттер тек алдын ала эскиздер болған, бірақ Havens Steel оларды аяқталған суреттер ретінде түсіндірді. Гиллум және әріптестері бастапқы жобаны мұқият қарастырмады, ал инженер Дэниел М. Дункан Havens Steel ұсынған жоспарды телефон арқылы қабылдады, қажетті есептеулерді жүргізбей немесе оның қатысты кемшіліктерін ашып көрсететін эскиздерді қарастырмады, атап айтқанда, төртінші қабаттағы арқалықтарға жүктемені еселеу. Ең ірі сома шамамен 12 миллион доллар болды, бұл толық уақытты медициналық көмекке мұқтаж болған зардап шегушіге төленді. Бұл сот процесі 10 миллион доллар әкелді, оның ішінде 6,5 миллион доллары Hallmark компаниясының «Канзас-Сити қаласына көк палубалардың құлау трагедиясын артта қалдыруға көмектесетін емдік әрекет» деп атаған қайырымдылық және азаматтық мақсаттарға арналды. Сол түні қонақ үйде болған 1600 адамның әрқайсысына 1000 доллар ұсынылды, оның 1300-і мерзіміне дейін қабылдады. Барлық айыпталушылар, соның ішінде Hallmark Cards, Crown Center Corporation, архитекторлар, инженерлер және мердігерлер, заңдық жауапкершіліктен бас тартты, соның ішінде инженерлік қателіктерге де жауапкершілік жоқ екенін мәлімдеді. Апат бірінші рет жауап бергендерге «барлық қауіп-қатерлерге қатысты тәсілді» үйрететін жағдайды зерттеуді ұсынады, сондай-ақ инженерлік этика сабақтарында университет студенттеріне ең кішкентай жеке жауапкершіліктің ең үлкен жобаларға ең нашар нәтижелермен қалай әсер ететінін үйретеді. Пікір | цитата=[Skywalk дизайны] адамдардың жауапкершілікті команданың басқа бөліктеріне ауыстыруға тырысқан ең нашар мысалдарының бірі. Hyatt-тен бері инженерлік салада сапаны, соңғы өнімді және сапаға қалай қол жеткізуді қарастыратын көптеген жұмыстар жүргізілді. Hyatt-тен кейін қабылданған қадамдар өнеркәсіптің сәттен қалыптануына көмектесті. | дереккөзі=Пол Мангер, Миссури архитектуралық кеңесінің төрағасы

2015 жылдың 12 қарашасында құлаудың құрбандары үшін құрылған коммерциялық емес ұйым Skywalk Memorial Foundation аурухана төбесіндегі саябақта, қонақ үйдің қарсы бетінде ескерткіш ашты. Оған Hallmark Cards компаниясы 25 000 доллар көмектесті. Компанияның иесі және Хайатт жобасының инженері кейбір жылдар бойы инженерлік конференцияларда дәріс оқыды. Толық жауапкершілікті мойындап, естеліктерімен мазаланған «365 күн бойы», ол болашақ қателерді болдырмау үмітімен «оларды қорқытуды» қалағанын айтты.