Кіріспе

Әскери техниканың модельдері көлемі мен күрделілігі жағынан әртүрлі болады: стратегиялық ойындарға арналған қарапайым, кішкентай модельдерден бастап, нақты көліктердің ірі, егжей-тегжейлі көшірмелеріне дейін.

Қайырмақ

"Масштаб" – репликаның немесе модельдің нақты өлшемге қатысты пропорциясы. Масштаб әдетте қатынас түрінде (мысалы, '1:35') немесе бөлшек түрінде (мысалы, '1/35') көрсетіледі. Екі жағдайда да реплика немесе модель толық өлшемді прототиптен барлық көрінетін пропорциялар бойынша дәл өлшенген деген ұғымды білдіреді. Осылайша, 1:35 масштабты танк моделі, модель негізделген нақты көліктің 1/35 бөлігінен тұрады. Модельдер көбінесе салмақты қайта жасауға тырыспайды, тек өлшемді ғана көшіреді. Ең танымал масштабтар – 1:35 және 1:72. Коммерциялық жиынтықтар үшін басқа, сирек қолданылатын масштабтар: 1:1, 1:6, 1:9 ("Дәстүрлі" масштаб), 1:12, 1:16 (радиобасқарылатын танктер, масштабты модель жиынтықтары), 1:24, 1:25, 1:30, 1:32, 1:48, 1:50, 1:64, 1:87 (теміржол HO масштабы), 1:144, 1:250, 1:285, 1:300 және 1:350. Тамия бастаған соңғы тренд – 1:48 масштабты әскери техника жиынтықтары, бұл әскери ұшақ модельдері үшін танымал масштаб. Бұл масштаб бұрын 1970 жылдары Aurora және Bandai сияқты компаниялармен енгізілген. Дегенмен, масштабтың дәлдігі мен толықтығының жетіспеуінен оның танымалдылығы арта қоймады. Қолмен жасалған модельдер кез келген масштабта болуы мүмкін, бірақ қолмен жасалған модельде пайдаланылатын жиынтық компоненттерін табудың оңайлығына байланысты көбінесе ең танымал жиынтық масштабтарын ұстанады. Ірі масштабтағы модельдерде әдетте жоғары деңгейдегі толықтық болады, бірақ кіші масштабтағы модельдер де өте күрделі болуы мүмкін.

Тақырыбы

Әскери көлік модельдерін құрастырушылар әртүрлі модельдер жасайды. Танктер мен басқа да бронетехникалық жауынгерлік машиналар модельдер көрмелерінде ең танымал тақырып болып табылады. Модельдер сонымен қатар артиллерия, әскери жүк көліктері, тракторлар, жартылай тізбекті машиналар, артиллерия және джиптер мен мотоциклдер сияқты жеңіл көліктерді де жасайды. Модельдер жеке түрде, яғни тұғырсыз немесе әртүрлі белгілермен жабдықталған сәндік тұғырларда көрсетіледі. Тұғырлар көліктің қызмет еткен ортасын бейнелейтін масштабты көріністерді де қамтуы мүмкін. Бұл диорама жасаумен байланысты хобби. Модельдер көбінесе үш дәуірдегі көліктерге назар аударады: Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыс және қазіргі заман. Біріншісі – Бірінші дүниежүзілік соғыста пайда болған бронетехникалық машиналардың 1939 жылға дейінгі кезеңін қамтиды. Осы кезеңдегі көптеген машиналар тәжірибелік болып саналады және олар қатысқан шайқастарға үлкен үлес қоспады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралық жылдардағы көліктерді бейнелейтін модельдер кейінгі дүниежүзілік соғыстарға қарағанда аз, бірақ соңғы жылдары бұл өзгеріп келеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанына 100 жыл толуына орай, көптеген өндірушілер Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралық кезеңдерге қатысты жиынтықтарды шығара бастады: Takom Mark I және Whippet сияқты британдық танктердің түрлерін, Meng FT 17 және неміс A7V-нің екі нұсқасын, ал Hobbyboss соғыс аралық Vickers Medium Mark II-ді шығарды. 1939-1945 жылдар аралығында қолданылған көліктер Екінші дүниежүзілік соғыс санатына жатады. Бұл кезең ең қысқа болғанымен, қолданылған техниканың кең ауқымы мен бронетехникалық технологияның үлкен жетістіктеріне байланысты бронемодельдер үшін ең танымал кезең болып табылады. Соғыстың басында көптеген бронетехникалық машиналар кішкентай, нашар қорғалған және аз қаруланған болатын. Алғашқы ірі танктік шайқастар барлық тараптардың үкіметтерін жақсырақ қорғалған және күшті машиналардың қажеттігіне көндірді. Бұл әртүрлі доктриналар бойынша әртүрлі міндеттерді орындайтын көптеген түрлі техникалар жасалғанын білдіреді. 1945 жылдан кейін пайдаланылған кез келген машина "қазіргі заманғы" деп есептеледі. Бұл ұзақ уақыт аралығын және көптеген елдердің көптеген бронетехникалық конструкцияларын қамтиды. Модельдер сонымен қатар қызмет еткен орны бойынша жіктелуі мүмкін, мысалы, АҚШ немесе Кеңес Одағы. Оларды функциясы бойынша да жіктеуге болады, мысалы, жауынгерлік инженерлік машиналар, құтқару машиналары және т.б. Барлық жағдайларда, модельдегі ұлттық және бөлімшелік белгілер кезеңді және пайдаланушының ұлтын анықтайды. Мысалы, егер танк Израильдің алты күндік соғысындағы белгілерімен көрсетілсе, Шерман танк моделі, Екінші дүниежүзілік соғыс үлгісі, "қазіргі заманғы" модель болып есептеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ армиясының белгілері бар сол машина Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас күштердің нысаны болып саналады. Модельдер көбінесе тарихи дәлдікпен жасалады және әрбір модель құрастырушының көп сағаттық зерттеу жұмысын білдіруі мүмкін. Көбінесе модельдер өз зерттеулерінің нәтижелерін модельдерімен бірге көрсетеді. Әдетте, модельдер әртүрлі дәуірлерге қызығушылық танытады, бірақ кейбіреулері белгілі бір дәуірге, шығу тегіне немесе пайдалану орнына немесе тіпті нақты машина мен оның түрлеріне ғана назар аударады.

Жинақтар

Модельдер әдетте коммерциялық жиынтықтардан құрастырылады (ерекше жағдайлар үшін төменде қараңыз). Әдетте, модельдік жиынтықта бөлшектер жиынтығы, оларды құрастыру жөніндегі нұсқаулар және наклейка түріндегі кішкентай таңбалар болады. Бөлшектер сұйық стирол пластигін өте жоғары қысыммен күрделі болат қалыптарға құю арқылы жасалады. Бұл қалыптар, әдетте, бөлшектерді аралап тұратын екі жартыдан тұрады; алайда, "слайд қалыптар" бір ғана шприцке көбірек детальдарды қосуға мүмкіндік беру үшін көптеген болат компоненттерден құралуы мүмкін. Пластик суығаннан кейін оны қалыптан шығарады. 1960 және 1970 жылдары көлік құралының типтік жиынтығында 50-ден 200-ге дейін жеке бөлшектер болуы мүмкін. Бүгінде көлік құралының бір жиынтығында 300-ден 1200-ге дейін бөлшектер болуы жиі кездеседі. Әрбір бөлшекті "спринден" (пластмассаны қалыпқа құюға мүмкіндік беретін және бөлшектерді ұстап тұратын пластик арналар) мұқият кесіп, кез келген ақаулардан немесе қалыптау іздерінен тазарту керек, содан кейін құрастыру керек. Нұсқаулықтар әр жиынтықпен бірге берілетін қағаз кітапшалардан немесе парақтардан тұрады. Әдетте, нұсқаулықта бөлшектердің суреттері көрсетіледі. Соңғы кезде суреттерді пайдалануға бейімділік байқалып жатыр, бірақ мұндай нұсқаулар көпке ұнаған жоқ және қолданылуы азаюы мүмкін. Жүздеген бөлшектерден тұратын жиынтық үшін жақсы нұсқаулық өте маңызды. Нұсқаулықтарда қателіктер жиі кездеседі. Модельге арналған таңбалар әдетте наклейка түрінде ұсынылады. Бірнеше компания бронь модельдік жиынтықтарын шығарады, олардың ең танымалдары Airfix, Dragon Models Limited, Tamiya, Trumpeter, Academy, Hobby Fan, Italeri, Revell Germany/Monogram және AFV Club. Соңғы уақытта көптеген өндірушілердің назары өз жиынтықтарының дәлдігін арттыруға және фотоэч детальдары мен айналдырылған металл дулқалар сияқты материалдардың балама түрлерін ұсынуға ауысты.

Модельдер

Аяқталған модельдерді әдетте үш негізгі санатқа бөлуге болады: қораптан шығарылған күйінде құрастырылған жинақтар, өзгертілген жинақтар және дербес жасалған модельдер.

"Қораптан тыс" модельдер

"Қораптан шығарылған" модельдер жиынтық нұсқауларына сәйкес құрастырылады, жиынтықта келген материалдардан басқа материалдар қолданылмайды. Бұрын "қораптан тыс" құрастыруды өзгертілген жиынтықтарға қарағанда қарапайым немесе нашар деңгейдегі деп есептеуге бейімділік болған. Алайда, қазіргі трендтерде жиынтықтар 1000-нан астам бөліктерден, оның ішінде пластик, гравировкаланған латунь және алюминий бөлшектерін қамтиды, бұл "қораптан тыс" құрастыруға жаңа мағына берді. Бүгінде, стандартты жиынтықтар өте толыққанды болуы мүмкін.

Өзіндік үлгілер

Тәжірибелі модельдер әдетте өзгертілген жиынтықтарды құрайды, жиынтықты алып, оған өздері жасаған немесе саудалық түрлендірулер мен қосымша аксессуарлар қосады. Мұндай модельдер жиынтықтың ішіндегісіндей тікелей құрастырылған модельдерге қарағанда әдетте толыққандырақ болады, бірақ жиынтықтардың толыққандылығына бағытталған тенденция бұл айырмашылықты азайтуда. "Kitbashing" термині бір модель жасау үшін бірнеше жиынтықтың бөліктерін пайдаланып құрастырылған модельдерді білдіреді, бұл модель нақтырақ немесе ерекше болуы мүмкін. Көптеген танк моделін құраушылар өздерінің модельдерін дәл немесе бірегей ету үшін саудадан алынған жиынтықтар мен бастапқыда жасалған (өздері жасаған) бөліктерді пайдаланады. Ең жоғары шеберлік деңгейіндегі жағдайларда жүздеген жиынтық компоненттерінен тұратын модель, өте жоғары реализмге жету үшін бірнеше жүз қосымша саудалық және үйде жасалған бөліктермен толықтырылуы мүмкін.

Бастапқыдан жасалған үлгілер

Скретч-модельдер – жинағы жоқ модельдер, оларды жоғары білікті модельдер пластик парақтардан және өздері жасаған бөлшектерден құрайды. Кейбір скретч-модельдерде аз ғана коммерциялық компоненттер болуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл модельдің барлық бөліктерінің шағын бөлігін құрайды. Скретч-модельдер мыс пен алюминийден, қалайыдан (төмен температурада қорытылатын металлдан) жасалып, RTV резеңкесінен жасалған қалыптарда екі бөліктен тұратын шайырлармен құйылған болуы мүмкін. Скретчбилдинг модельдеуші мына салалардағы біліктерге ие болуы керек: металдар мен пластиктерді дәнекерлеу, желімдеу, тесіп өңдеу, таспамен жабыстыру, ұнтақтау, кесу және пішіндеу, RTV қалыптарын жасау (1, 2 және 3 бөліктен тұратын түрлері), бояу және тозу эффектілерін жасау, прототиптік материалды зерттеу, төмен температурада қорытылатын металдарда құю, жасалып жатқан нәрсенің эскиздері мен сызбаларын жасау, дюйм немесе миллиметрмен өлшеу, штангенциркульдер және басқа да арнайы құралдарды пайдалану.

Қосалқы нарық

"Артық сатылым" – бұл қандай да бір жиынтық немесе қосымша бөлшектер жиынтығы, ол қазіргі жиынтықтағы бөлшектерді ауыстыру арқылы дәлірек модель немесе әйтпесе қол жетімсіз нұсқаны қайта жасау үшін сатылады. Артық сатылыммен айналысатын компаниялар алюминий, латунь, фототәжірибеленген болат немесе латунь парақтары, алдын ала иілген латунь сым, құйылған металл және шайыр сияқты материалдарды пайдаланады. Белгілі артық сатылым компаниялары: Formations, The Tank Workshop, Tank, Azimut, Eduard, Verlinden, Friulmodel, Legend және Modelkasten. Артық сатылымдық декальдар да қол жетімді. Archer Dry Transfers немесе Decalomaniacs сияқты фирмалар модельдеушіге әртүрлі немесе дәлірек нұсқаны жасауға мүмкіндік беретін жеке ылғалды немесе құрғақ декаль парақтарын шығарады. Хоббишілер әскери техниканы модельдеуді жеке хобби ретінде немесе басқа әскери модельдеуге қосымша ретінде таңдауы мүмкін. Бұл хобби соғыс ойындары, диорамалар жасау және қайта жаңғырту сияқты басқа салалармен де байланысты.

Дисплейлер

Модельдер жеке, тұғыр немесе диораманың бір бөлігі ретінде көрсетілуі мүмкін. Көптеген модельдер тұғырсыз немесе басқа да қосымша орнатуларсыз қойылады. Олардың дөңгелектері немесе шынжырлары олар тіреліп тұрған сөренің немесе үстелдің бетіне тіреледі. Бұл көрсету әдісі ең оңай және арзан, бірақ модельдің нәзік болуына байланысты қолдану кезінде зақымдану қаупі бар. Қарапайым ағаш тұғыр модельге қосымша қорғау ұсынады, себебі модельді тікелей қолға алудың қажеті болмайды, тұғырдан ұстап жылжытуға болады. Тұғырға модель туралы ақпарат жазылған тақта орнатылуы мүмкін, мысалы, атауы, белгіленуі немесе тарихи мәліметтері. Мұндай тұғырлар әдетте ағаштан немесе басқа материалдан жасалады. Тұғырдың сыртқы жағы боялған пластиктен, бояуланған ағаштан бастап қарапайым ландшафтқа дейін әртүрлі болып келеді. Бірақ тұғыр жасау жобаның құны мен уақытын арттырады. Диорама – модельге орта жасау үшін ландшафттық элементтері бар, күрделірек тұғыр, және көбінесе кейіпкерлермен бірге сюжетті де қамтиды. Диорамалардың артықшылықтары мен кемшіліктері қарапайым тұғырларға ұқсас, бірақ одан да күштірек. Модельдер көбінесе AMPS жылдық көрмесі сияқты жарыстарда, немесе хобби дүкендеріндегі және басқа да шаралардағы клубтардың көрмелерінде көрсетіледі.

Ұйымдар мен басылымдар

Әскери көліктерді модельдеу хоббиін қолдау және дамыту үшін бірнеше ұйымдар мен басылымдар бар. Қарулы техниканы модельдеу және сақтау қоғамы немесе AMPS – хоббиге берілген 800-ден астам мүшесі бар ұйым. Халықаралық пластикалық модельдер қоғамы (немесе IPMS) әскери көлік модельдерін қоса алғанда, барлық типтегі модельдерді қолдайды. Miniature Armoured Fighting Vehicle Association (MAFVA, http://www.mafva.net/) – Ұлыбританиядағы қауымдастық. Әскери көліктерді модельдеуге арналған немесе осы тақырыпты қамтитын коммерциялық басылымдарға AFVModeller, Military Miniatures in Review (MMiR), Armour Modelling және Military Modelling жатады.