Кіріспе

Америкалық ойыншық пойыз дизайнері, бұрынғы холдинг компаниясы – Конкорд қаласында орналасқан ойыншық пойыздар мен теміржол үлгілерін американдық дизайнер және импорттаушы. Оның тамыры 1969 жылы дәнді дақылдар конгломераты General Mills компаниясының Lionel корпорациясынан Lionel өнімдерінің желісін сатып алуына және кейіннен 1986 жылы бизнесмен Ричард П. Кугнның 1986 жылы Lionel Trains, Inc. компаниясын құруына дейін жетеді. Мартин Дэвис Инвестициялық тобы (Wellspring) 1995 жылы Lionel Trains, Inc. компаниясын сатып алып, оны Lionel, LLC деп атады. 2007 жылғы 21 мамырда банкроттық жоспарының бөлігі ретінде ұсынылған қайта ұйымдастыру құжаттарына сәйкес, компания сатуларының 95% О калибрлі пойыздардан түседі. Жоспар бойынша, жыл сайын шамамен 70 миллион АҚШ долларына жуық О калибрлі пойыздар сатылады, және Lionel осы нарықтың шамамен 60% құрайды, бұл оны О калибрлі пойыздардың ең ірі өндірушісі етеді.

Лионель Расинг

2010 жылдың соңында Lionel, LLC компаниясы NASCAR Team Properties компаниясымен бірлесіп, 1:24 және 1:64 масштабты NASCAR diecast көліктерін шығару үшін ортақ кәсіпорын құрды. 2013 жылы Lionel толық иелікке өтіп, оны Lionel Racing деп атады. Lionel сондай-ақ NHRA және ARCA diecast көліктерін де шығарды. 2016 жылы Lionel Racing компаниясы Spin Master компаниясынан NASCAR Authentics желісінің тарату құқығын қабылдады. Бұл желіге Target, Walmart, Meijer және Toys “R” Us сияқты ірі дүкендерде сатылатын NASCAR жарыс машиналарынң 1:64 масштабты модельдері кіреді.

MPC/General Mills дәуірі (1970-1986)

Lionel Corporation 1969 жылы сол кездегі өнімдер желісіне арналған құралдарын сатып, Lionel тауарлық белгісіне General Mills компаниясына лицензия берді. 1970 жылдан бастап General Mills компаниясы Lionel-ды өзінің еншілес компаниясы Model Products Corporation, немесе MPC бөлімшесі ретінде басқарды. Дегенмен, General Mills компаниясы Lionel Corporation-ды сатып алмады. Lionel Corporation холдингтік компанияға айналып, бірқатар кәсіпорындарға инвестиция жасады, соның ішінде кейін Шығыс жағалауында "Lionel Leisure World" деп аталған ойыншық дүкендер желісіне де инвестиция салды. 1970 жылдан бастап Lionel тауарлық белгісін 10 жылға жалға алу үшін General Mills компаниясымен келісім жасады. Бұл келісімге Lionel құралдарының бір бөлігін сатып алу кірді, сондай-ақ келісімнің шарты бойынша 1969 жылғы пойыз өнімдерін өндіру және сату Lionel Corporation-ның міндеті болды. Құрал-жабдықтардың қалған бөлігі 1969 жылдың 31 желтоқсанында сатып алынды. 1974 жылы жалға алу шарты қайта қарастырылды. General Mills компаниясының шығындарды қысқарту шараларының нәтижесінде Lionel тауарлық белгісімен шығарылатын ойыншықтар мен модельдік пойыздардың өндірісі қайтадан пайдалы болды, бірақ кейде сапа төмендеді. Көбінесе бөлшектерге үнемделіп, қалған металл бөлшектерінің көп бөлігі қалыпталған пластикпен ауыстырылды. Өнім желісіне енгізілген бірқатар өзгерістер бүгінгі күнге дейін сақталып келеді, ең байқалатыны – Delrin-нен жасалған инелі осі мен доңғалақ жиынтығын пайдалану, бұл екі өзгеріс үйкелісті азайту және ұзын пойыздарға мүмкіндік беру үшін жасалды. Сондай-ақ 1973 жылдан бастап MPC "Standard O" деп аталатын автомобильдер желісімен тәжірибе жүргізді, олар 1:48 масштабта болды (соғыстан кейінгі Lionel және MPC өндірісінің көп бөлігі O масштабы үшін кішкентай болды). Эксперименттің сәтсіздігіне MPC-нің 1:48 локомотиві мен вагондарға қосылатын кабинасының болмауы себеп деп есептеледі; 1980 жылдары тиісті өлшемдегі локомотивтермен қайталанғанда, ол табыстырақ болды. 1973 жылдан кейін ішкі қайта ұйымдастыру Lionel-ды General Mills компаниясының Fundimensions тобының құрамына енгізді. Lionel-дың MPC-дегі қызмет мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болғанымен, 1970–1985 жылдар аралығындағы кезеңді көрсету үшін "MPC" термині ең көп қолданылады. 1979 жылы General Mills компаниясы American Flyer тауарлық белгісі мен өнімдерін қайта жаңғыртты, оны Lionel Corporation 1967 жылы банкрот болған бәсекелесінен (Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы A. C. Gilbert компаниясы) сатып алған болатын. Гилберттің Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасаған American Flyer өнімдері шамамен 1:64 пропорциясында жасалған және S масштабы деп аталады; олардың ең ерекше ерекшелігі – олар Lionel-дың үш рельстік жүйесіне қарағанда екі рельстік жүйеде жұмыс істейді. Біршама уақыт өткен соң Gilbert American Flyer S масштабындағы пойыздары Lionel-дың 1:48 пропорциялы O масштабындағы пойыздарымен тікелей бәсекелес болып саналмайды. Бүгінгі күнге дейін Lionel American Flyer S масштабын операторлар мен коллекционерлер нарығына шектеулі көлемде сатады. 1982 жылы General Mills компаниясы пойыз өндірісін АҚШ-тан Мексикаға көшіру туралы жағымсыз шешім қабылдады. Кейбір Lionel жанкүйерлері пойыздардың 80 жылдан астам уақыт бойы АҚШ-та жасалғанына ашуланды, ал басқалары мексикалық өндірістің сапасын сынады. 1984 жылы Lionel өндірісі АҚШ-қа қайта оралды. Осы кезеңде компанияның корпоративтік кеңсесі Мичиган штатының Маунт-Клеменс (кейін Честерфилд) қаласында сақталды. 1985 жылы General Mills компаниясы Kenner Parker бөлімшесінен бөлініп шыққанда, Lionel Kenner Parker компаниясының құрамына кірді. 1986 жылы Lionel өнімдері тағы да сатылды, бұл жолы ойыншық пойыздар коллекционері және Мичиган штатының Детройт қаласындағы жылжымайтын мүліктерді дамытушы Ричард П. Кунгхн сатып алды, ол Lionel Trains, Inc. (LTI) құрды.

Lionel Trains, Inc./Ричард Кугн дәуірі (1986-1995)

1986 жылы Детройттегі жылжымайтын мүліктерді дамытушы (және теміржол әуесқойы) Ричард Кугн брендті сатып алып, Lionel Trains, Inc. құрды. 1989 жылы Lionel, LLC компаниясы MPC Sound of Steam жүйесінен жаңа және жақсартылған Railsounds 1.0 жүйесіне көшті, бұл жоғары технологиялық дыбыстың реализмінің жаңа дәуірін баяндады. Бұл жаңа дыбыс жүйесін алған локомотивтердің арасында A6 коммутаторы, Reading T1 және New York Central Mohawk локомотивтері болды. 1995 жылы Lionel Trainmaster Command Control (TMCC) жүйесін және толық цифрлық Railsounds 2.5 жүйесін бірге ұсынды. Бұл басқару және дыбыс жүйесімен жабдықталған локомотивтердің көпшілігі Hudson түрі болды, мысалы, 1995 жылғы Lionel No. 490 C&O Hudson, 1995 жылғы Boston and Albany 618 Hudson және 1996 жылғы Lionel Commodore Vanderbilt. 1999 және 2000 жылдары буыны бар локомотивтер де осы жүйеге ие болды. 1991 жылы ең танымал ойыншық пойызы – Santa Fe F3, RailSounds жүйесімен қайтадан таныстырылды. 1992 жылы Ричард Кугн мен музыкант Нил Янг, модельдік теміржолдардың жанкүйері, эксклюзивті жаңа модельдік пойызды басқару және дыбыс жүйелерін әзірлеу үшін Liontech компаниясын құрды. Liontech RailSounds II жүйесін 1994 жылы таныстырды. 1994 жылы Нил Янгтың ойлап тапқан TMCC (Trainmaster Command Control) жүйесі пайда болды. TMCC деп қысқартылатын бұл технология Digital Command Control-ға ұқсас, ол басқа нәрселермен қатар, Lionel пойыздарын қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Бұл коллекционерлерге өздерінің құрастырылған жолында жүріп, пойыздарын басқаруға мүмкіндік берді. Ол гудок, қоңырау, шуылдау, дизельдің шуы, электромагниттік байланыс және RailSounds жүйесін қосу немесе өшіру сияқты жаңа мүмкіндіктерді енгізді. Ричард Кугн 1995 жылы Lionel компаниясын Мартин Дэвис Инвестициялық тобына (Wellspring) сатты, ол 1995 жылдан 2000 жылға дейін Lionel, LLC компаниясына ие болды, содан кейін Ричард Мэддоксқа бас директордың өкілеттіктерін берді.

Селкөз дәуірі (1995 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1995 жылы «Лайонел» компаниясы тағы да қожайынын ауыстырды, ол кезде Кунг компанияның бақылау үлесін Нил Янг пен «Велспринг Капитал Менеджмент» холдингтік компаниясына сатты, оның төрағасы Мартин Дэвис болды («Paramount Communications», бұрынғы «Gulf+Western» компаниясының бұрынғы төрағасы, ол өткен жылы «Paramount» компаниясын сатып алған «Viacom» компаниясының директорлар кеңесінен кеткен еді). Жаңа компания «Лайонел» ЖШҚ деп аталды. Компания өзінің көне жабдықтарының көшірмелерін сатуды жалғастырды, сонымен қатар ең көп мәліметтері бар жаңа жабдықтарды өндіру тенденциясы жалғасты. Янг енді компанияның 20% үлесіне ие болды. «Trainmaster Command Control» жүйесін стандарт ретінде тарату үшін «Lionel» оны бірнеше бәсекелестеріне, соның ішінде «K Line» компаниясына лицензиялады. «Lionel, LLC» компаниясы «Lionel» брендімен O өлшемінде және «American Flyer» брендімен S калибрлі пойыздар мен аксессуарларды өндіруді және сатуды жалғастырды. «American Flyer» өнімдерінің көп бөлігі 1950 жылдардағы ескі «Gilbert» құрал-жабдықтарын пайдалана отырып қайта шығарылған, ал O өлшеміндегі жабдықтар жаңа дизайн мен қайта шығарылымдардың үйлесімінен тұрады. 1996 және 1997 жылдары «Lionel Century Club» көпшілікке таныстырылды. Онда 726 «Berkshire», GG 1, 773 «Hudson», NYC F3 және Pennsy O 27 өлшеміндегі турбина көрсетілді. Барлығы соңғы технологиямен жабдықталған соғыстан кейінгі көрінісін сақтап қалды. 1998 жылы «Century Club II» ұсынылып, NYC 4-8-4 «Niagara» локомотиві, кабина нөмірі №6024 шығарылды. Сондай-ақ 1997 және 1998 жылдары соғыстан кейінгі мерекелік сериясы басталды. Бұл серияда соғыстан кейінгі пойыздар, аксессуарлар, трансформаторлар және соңғы технологиялармен жабдықталған машиналар көрсетілді. Бұл серия 1997–2011 жылдар аралығында жалғасты. 1999 және 2000 жылдары жоғары сапалы булы локомотивтерге сұраныс артты. 1999 жылы «Lionel, LLC» компаниясы алғашқы үш булы локомотивті өндірді. Олар – N&W A классы, «The Allegheny» және «Big Boy», олар 1998 жылдың басында, 1999 және 2000 жылдары шығарылды. 1998 жылдан бері «Lionel» 10 түрлі булы локомотив жасады. 2000 жылы 100 жылдығын тойлау үшін «Lionel» алтын және платинамен жалаталған 700E «Hudson» локомотивін жасады. Ол «Trainmaster» командалық басқару жүйесімен, «Railsounds» және «Electrocouplers» жүйелерімен жабдықталды. 1999 жылы «The Texas Special» локомотиві «RailSounds» жүйесімен жабдықталды, ал сыншылар «Lionel» компаниясы ең жақсы дизельді дабыл жасағанын атап өтті. Жинауға A блогы, B блогы, тағы бір A блогы, екі вагон, күмбезді вагон және бақылау вагоны кірді. Пойыз «Lionel Postwar Celebration Series» қорабында келді және TMCC локомотиві болды. 2000 жылдың сәуірінде бәсекелес және бұрынғы серіктес «MTH Electric Trains» компаниясы «Lionel, LLC» компаниясына қарсы коммерциялық құпияны заңсыз иелену туралы сотқа шағым түсірді, «Lionel» компаниясының субподрядшыларының бірі «MTH» локомотивінің жобасын алғаны және оны «Lionel» локомотивтерін жасау үшін пайдаланғаны туралы мәлімдеді. Сот ісі сотқа жетті, ал 2004 жылдың 7 маусымында Мичиган штатының Детройт қаласындағы қазылар алқасы «Lionel» компаниясын кінәлі деп танып, «MTH» компаниясына 40 775 745 АҚШ долларын төлеуді бұйырды. «Lionel» компаниясы апелляцияға берілетінін жариялады, екі аптадан кейін сот шешімі негізгі себеп ретінде келтіріліп, банкротқа өтініш берді. 2004 жылдың 1 қарашасында федералды судья қазылар алқасының шешімін қолдады. 2006 жылдың 14 желтоқсанында апелляциялық сотта сот процесінде заңдық қателіктер жасалғаны туралы шағым келіп түсті, бұл шешім күшін жойды және жаңа сот процесі тағайындалды. 2001 жылы «Lionel» АҚШ-тағы соңғы өндіріс зауытын жабылып, өндірісті Корея мен Қытайға аутсорсингке тапсырды. Бұл қадам кейбір ұзақ жылдар бойы жанкүйерлер арасында танымал болмағанымен, 1980 жылдары Мексикаға өндірісті ауыстырумен салыстырғанда, кері әсері аз болды. Компания сондай-ақ «Lionel» атауын көптеген үшінші тараптарға лицензиялады, олар 1995 жылдан бері «Lionel» брендімен өнімдерді сатуда. 2002 жылдың басында «Lionel» компаниясы «Joshua Lionel Cowen Series» деген жазуы бар қара қораптардағы керемет модельдерді шығаруға шешім қабылдады. «JLC Series» 2002–2012 жылдар аралығында «Lionel» компаниясының бірінші бас директоры және президенті Джошуа Лайонел Коуэннің 10 жылдығына арналды. Ол коллекционерлердің сүйіктісі болды. 2003 жылы «Lionel» алғаш рет «NYC» және «Santa Fe Railroads» компаниялары үшін «RailSounds» жиынтықтарын жасады. 2006 жылы «Lionel» компаниясы жаңа «Legacy» жүйесін ұсынған кезде «TMCC» жүйесі кезең-кезеңмен тоқтатылды. 2004 жылдың 27 мамырында «Union Pacific Railroad» компаниясы «Athearn» (басқа модельдік теміржол жабдықтарын өндіруші) және «Lionel» компаниясын сауда белгісін бұзғаны үшін сотқа берді. Теміржол екі компанияның да өздерінің модельдік теміржол өнімдеріне лицензиясыз «UP» компаниясының атауларын және логотиптерін, сондай-ақ «UP» компаниясының көп жылдар бойы сатып алған түрлі құлаған жалауша теміржолдарының атауларын және логотиптерін енгізгенін мәлімдеді. «Athearn» компаниясы тез арада келісімге келіп, лицензия алды, бірақ «Lionel» бастапқыда қарсылық көрсетті, өйткені ол және оның алдыңғы компаниялары логотиптерді 50 жылдан астам уақыт бойы пайдаланып келгенін және оны жасауға ынталандырылған немесе тіпті төленгенін мәлімдеді. 2006 жылдың 13 қыркүйегінде «Lionel» және «UP» компаниялары 640 000 АҚШ доллары және болашақ сатудан алынатын роялти төлеу шартына қол қойды. 2004 жылдың қыркүйегінде компания бас директоры Билл Брейсиді қызметтен босатып, оның орнына бұрынғы «Marvel Comics» және «NASCAR» басшысы Джерри Калабрезеді тағайындады. Брейсимен бірге тағы 17 жоғары деңгейлі қызметкер де қызметтен босатылды. 2005 жылдың шілдесінде «Lionel» компаниясы «K Line» бәсекелесіне коммерциялық құпияларды ұрлады деген айыппен сотқа берді. Екі компания соттан тыс келісімге келді, бірақ келісім тез бұзылды, нәтижесінде «K Line» банкротқа өтініш берді және өзінің активтерін «Sanda Kan» қытайлық субподрядшысына сатты, ол «K Line» және «Lionel» екеуі үшін де өндіріс жасады. 2006 жылдың қаңтарында «Sanda Kan» «K Line» атауын және зияткерлік меншігін «Lionel» компаниясына лицензиялады. 2008 жылдың 27 наурызында банкроттық судья «Lionel» компаниясының қайта ұйымдастыру жоспарын, соның ішінде «MTH» компаниясымен келісімді бекітті. Ерекшеліктері жасырын қалғанымен, «Associated Press» агенттігі «Lionel» компаниясы «MTH» компаниясына 12 миллион АҚШ доллары төлегенін хабарлады. 2013 жылы «Lionel RailSounds» жиынтықтары тоқтатылды, «Lionel» компаниясы жаңа «LionChief» жүйесін ұсынды. 2014 жылы «Lionel» компаниясы пойыздар жиынтығы үшін жаңа стандарт ретінде «LionChief Plus» жүйесін ұсынды. 2014 жылдың сәуірінде Джерри Калабрезе президент және бас директор лауазымынан кетіп, бұрынғы вице-президент және бас менеджер Ховард Хитчкок оның орнына келді. Осы жылдың тамызында «Lionel» компаниясы өзінің қызмет көрсету орталығын Солтүстік Каролина штатының Шарлотт қаласындағы штаб-пәтеріне көшірді. 2016 жылдың шілдесінде «Lionel» 1990 жылдан бері алғаш рет «HO» өлшеміндегі нарыққа қайта оралды, «Polar Express» локомотивін ұсынып. 2020 жылы «Lionel» компаниясы «HO» өлшеміндегі өнімдерін кеңейтті, «2-8-2 Mikado» локомотивін және көптеген басқа да өнімдерді шығарды. 2021 жылы «Lionel» компаниясы өзінің негізгі өндіріс зауытын Қытайдан Вьетнамға көшірді.

Банкроттық жағдай

2004 жылдың 15 қарашасында Lionel, LLC 11-тараудағы банкроттықтан қорғануға өтініш берді, себебі MTH сот ісі бойынша 40 миллион АҚШ долларынан астам сомадағы сот үкімі басты фактор болды. Өтініште 55 миллион доллар қарыз және 42 миллион доллар актив көрсетілген. Ең ірі кепілдікпен қамтамасыздандырылған кредитор PNC Financial Services Corp. болды, оларға 31 миллион доллар қарыз болды. MTH үкімі 55 миллион доллар сомасына кірмеді. 2006 жылдың 26 шілдесінде Lionel-дің банкроттық соты MTH сот ісі бойынша апелляциялық соттың шешімінен кейін 75 күн ішінде банкроттықтан шығу жоспарын ұсынуды бұйырды. 2006 жылдың 14 желтоқсанында федералды апелляциялық сот компанияның жаңа сотқа құқығы бар екенін және олардың қайта ұйымдастырылған жоспары 2007 жылдың 1 наурызына дейін ұсынылуы керек деп шешті. Кейін, 2008 жылдың 27 наурызында Нью-Йорктегі АҚШ банкроттық сотының судьясы Бёртон Р. Лифланд Lionel LLC-нің 11-тараудағы қайта ұйымдастыру жоспарын мақұлдады, бұл компанияның банкроттықтан шығуына жол ашты. Lionel компаниясының бас атқарушы директоры Джерри Калабрездің сөзіне сәйкес, жоспар компанияның барлық кредиторларына пайызбен бірге толық төлеуді көздейді, ал компанияның өзі 11-тараудан шығуды қаржыландыру үшін 40 миллион АҚШ долларына дейін несие алуға, кредиторларын төлеуге және болашақта айналымдық капитал қажеттіліктерін қаржыландыруға мүмкіндік береді. MTH сот ісіне қатысты жақындағы құжаттар Lionel компаниясының MTH-ға сотты аяқтау және патенттелген түтін шығару технологиясын қамтитын жеке сот ісін аяқтау үшін 12 миллион доллар төлеуге келісімін бергенін көрсетті. Lionel-дің 11-тараудағы жоспары сонымен қатар жеке меншік акционерлік компаниясы Guggenheim Partners-тің қайта ұйымдастырылған Lionel компаниясына 37,1 миллион доллар үлес қосуын талап етті, нәтижесінде жаңа Lionel-дің 48,6 пайызы оларға тиесілі болды. Сол сияқты, жоспарда марқұм Мартин С. Дэвистің (Gulf+Western Industries/Paramount Communications Inc. бұрынғы төрағасы) мүлігі Lionel-ге 21,9 миллион доллар беруі де көзделді, ал Дэвис мүлігі енді қайта ұйымдастырылған компанияда 28,6 пайыз үлеске ие болады. Guggenheim Partners және Дэвис мүлігінің қаржыландыруы қайта ұйымдастыру жоспарына 59 миллион долларды құрады; олар сондай-ақ Lionel-ге екінші кепілдікпен қосымша 10 миллион доллар қарыз береді. Нәтижесінде Калабрез компанияның "бір апта ішінде" банкроттықтан шығуын күтті. Қайта ұйымдастыру жоспарынан кейін Янг енді Lionel компаниясының азшылық акционері емес еді; алайда, Калабрез компанияның оның қатысуын жалғастыруын қалайтынын мәлімдеді, ол "компанияда тұрақты рөл атқарады", бірақ бұл рөл "Нилге байланысты" болады деді. Осы дәуірге деген ностальгия артып, құндылықтар да өседі. Кез келген коллекциялық зат сияқты, құндылықты бағалауда оның жағдайы мен сирек кездесуі маңызды. Сонымен қатар, Lionel және басқалардың қайта шығарулары мен көшірмелері коллекциялық құндылықты азайтып, винтаждық Lionel және American Flyer жабдықтарының түпнұсқалығын анықтауды қиындатады. Сатып алушыларға түпнұсқалық және құндылық туралы ақылға қонымды шешім қабылдауға көмектесетін көптеген коллекционерлік нұсқаулықтар бар. Қазіргі уақытта Lionel өнімдерін әртүрлі деңгейдегі білім мен бюджетке ие клиенттерге ұсынады. Бұрынғыдай, жоғары сатыдағы, шектеулі шығарылымдағы өнімдер болашақта ең жоғары коллекциялық құндылықты сақтайды. Бұл өнімдерге Legacy жабдықталған бу және дизельдік локомотивтер кіреді, олар дәл және егжей-тегжейлі масштабтағы модельдер болып табылады. Lionel 2009 жылы локомотивтер мен вагондардың Vision Line желісін ұсынды, мақсаты – ең инновациялық және егжей-тегжейлі O калибрлі модельдерді ұсыну. Сонымен қатар, дайын жиынтықтар мен вагондар төмен бағамен ұсынылады. Бұл жиынтықтар дәстүрге сай келеді және олардың көпшілігі классикалық Lionel дәуірінің бастапқы деңгейдегі жиынтықтарының көшірмелері болып табылады. 2012 жылдың наурыз айында Lionel бірінші American Flyer эксклюзивті каталогын шығарды, онда көптеген жаңа модельдер, озық электронды мүмкіндіктер және жоғары масштабты үйлесімділік бар. Lionel сондай-ақ балаларға арналған желілерді шығарады, соның ішінде батареямен жұмыс істейтін G шкалалы пойыздар және төрт жастағы балаларға арналған "Little Lines" жиынтықтары.