Кіріспе
Адам немесе жаратылыстың масштабты моделі – адам, монстр немесе басқа да жаратылысты бейнелейтін масштабты модель. Адам фигуралары белгілі бір типтің жалпы бейнесі ("Екінші дүниежүзілік соғыстың Люфтваффе ұшқышы" сияқты), тарихи тұлға ("VIII Генрих патша" сияқты) немесе ойдан шығарылған кейіпкер ("Конан" сияқты) болуы мүмкін. Модель фигуралары хоббишілерге құрастырып, бояу үшін жинақтар түрінде де, алдын ала құрастырылған, боялған коллекциялық мүсіндер түрінде де сатылады. Модель жинақтары пластиктен (әдетте полистиролдан), полиуретан шайырынан немесе металдан (соның ішінде ақ металлдан) жасалуы мүмкін; коллекциялық мүсіндер әдетте пластиктен, фарфордан немесе (сирек) қоладан жасалады. Жақындағы фильмдердің кейіпкерлері үшін (мысалы, "Жұлдызды соғыстардағы" Лея ханшайым) ірі өлшемді (12 дюйм немесе 30 см биіктік) фигуралар шығарылды. Кейбір модельдік солдаттарды өндірушілер қосымша жұмыс ретінде ірі пластикалық әскери фигураларды жасайды.
A model figure is a scale model representing a human, monster or other creature. Human figures may be either a generic figure of a type (such as "World War II Luftwaffe pilot"), a historical personage (such as "King Henry VIII"), or a fictional character (such as "Conan"). Model figures are sold both as kits for enthusiast to construct and paint and as pre built, pre painted collectable figurines. Model kits may be made in plastic (usually polystyrene), polyurethane resin, or metal (including white metal); collectables are usually made of plastic, porcelain, or (rarely) bronze. There are larger size (12 inch or 30 cm tall) that have been produced for recent movie characters (Princess Leia from Star Wars, for example). Large plastic military figures are made by some model soldier manufacturers as a sideline.
Әскери үлгілер
Хоббишілер жеке модельдеумен немесе әскери модельдеуге қосымша ретінде айналыса алады. Соғыс ойындары мен роликтік ойындарда қолданылатын миниатюралық фигуралар (мини) да бар: мини-фигуралар әдетте 54 мм-ден кіші болады және міндетті түрде нақты тұлғаны бейнелемейді. 80-90-жылдардың басында әскери модельдер көбінесе 1:72 және 1:35 масштабтарында шығарылды, ал 1:48 және 1:32 сияқты басқа масштабтардың нарықтағы үлесі кішкентай болды. Әдетте, 1:48 масштабты модельдер ұшақтар мен ұшақтарға қызмет көрсету машиналарын бейнелеу үшін пайдаланылды, ал 1:32 масштабты миниатюралар көбінесе танктер мен олардың экипаждары сияқты техникадан тұрды. 1:35 масштабты миниатюраларды Tamiya, Testor's, Revell, Monogram және тағы да басқа көптеген компаниялар өндірді. Солдаттар, техника және олардың комбинацияларынан жасалған жиынтықтар Бірінші дүниежүзілік соғыстан Вьетнам соғысына дейінгі кезеңді қамтыды, ең көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған. 1/72 масштабты миниатюралар ежегіт египеттіктер, гректер, римдіктер, ковбойлар, американдық үндістер және тағы да көптеген фигураларды ұсынатын Атлантикалық кезеңдердің әлдеқайда кең және әртүрлі диапазонын қамтыды. Airfix сияқты басқа компаниялар 1:72 масштабта жоғары сапалы фигураларды ғана емес, сонымен қатар жақсы ұшақтар мен әскери техниканы ұсынды және осы күнгі күшке дейін солай етеді. 1:72 және 1:35 масштабтарының арасындағы ең маңызды айырмашылық, өлшемнен басқа, кішкентай масштабтағы модельдерге қолжетімді диорамалар мен жиынтықтардың саны болды. Airfix, кішкентай масштабтағы модельдер нарығындағы көшбасшы, понтондық көпірлер, Атлантикалық қабырға, Ватерлоо және тағы да көптеген модельдер үшін бірнеше жиынтықтарды ұсынды. Бұл жиынтықтар хоббишіге қажеттінің бәрін қамтыды, ғимараттар мен ағаштардан бастап техника мен адамдарға дейін. Мұндай жиынтықтар үлкен масштабтағы модельдерге қолжетімді емес еді. Соңғы бірнеше жылда әскери техника мен солдаттар жиынтықтарының жоғары сапалы жеткізушісі Тамия 1:48 масштабтағы модельдеуді жаңа деңгейге көтерді, неміс және американдық Екінші дүниежүзілік соғыс фигуралары мен техникасының қызықты желісін ұсынды. Бұл танктерді, джиптерді және жаяу әскерлерді ұшақтармен бірге диорамаларға енгізуге мүмкіндік берді, бұл бұрын тек 1:72 масштабта ғана мүмкін болған. Бұл әскери модельдер үшін диорама жасаудың жаңа мүмкіндіктерін ашты. 1:32 масштабта да қолжетімділіктің өсуі байқалды. Біраз уақыт бойы 1:32 масштабтағы фигуралар балалардың ойнайтын әскер адамдарының жақсырақ нұсқалары болды. Жиынтықтар бір құйма фигуралар түрінде келді, оларды 1:48 және 1:35 масштабтарындағы жинақталған жиынтықтар сияқты бөліктерге бөліп, біріктірудің қажеті болмады. 1:32 масштабтағы солдаттар көбінесе 1:35 масштабтағы әріптестерінен сәл төмен сапалы болды, өйткені олар мылтықтарының ұңғыларын бүгілуге мүмкіндік беретін жұмсақ пластиктен жасалған. 1:32 масштабтағы жиынтықтар шектеулі болды, бұл кең көлемді модельдеуді қиындатты. Соңғы уақытта 1:32 масштабтағы модельдеу кеңінен таралуда, өйткені компаниялар қазір осы фигураларды кәсіби түрде бояп, оларды әртүрлі әскери ойындар үшін ерекше етеді. Диорама индустриясы алдын ала боялған диорама көріністерін де жеткізуді бастады, соның арқасында жоғары сапалы 1:32 масштабтағы диорамаларды жасау бұрынғыдан әлдеқайда оңай болды. Фигуралық модель жиынтықтары 1:16 масштабта да болуы мүмкін. Бұл жиынтықтарға мотокөліктер мен жеке фигуралар кіреді. Мұндай көлемдегі жиынтықтарды бояу үшін көп күш пен уақыт қажет, өйткені бояу жұмысының егжей-тегжейін дәл беру үшін көптеген шаралар қабылдануы керек, ал кіші жиынтықтармен, егжей-тегжейлі болу маңызды болса да, аз жұмыс істеу қажет. Ойын үшін қолданылатын көптеген модельдер 15 мм-ден 80 мм-ге дейінгі өлшемдермен өлшенеді, әсіресе бронетранспортты қолданған кезде кішкентай масштабтағы соғыс ойындарының фигуралары жүреді. Дәстүрлі модельдер 1:72 және 1:32 масштабтарын қолданады, ал қалған өлшемдерді ойыншыларға қалдырады. Барлық заттар сияқты, сапа мен баға әр өндірушіге байланысты әр түрлі болады және модельдің соңғы нәтижесі көбінесе бастапқы сапасымен шектеледі. Бүгінде көптеген жаңа модель өндірушілер 1:72, 1:48, 1:35 және 1:32 масштабтағы модельдерді мүмкіндігінше егжей-тегжейлі және нақты жасау үшін бар күштерін салады. Бұл, өкінішке орай, көптеген ескі, әлі де бар жиынтықты диорама жасау үшін қолайсыз етеді, бірақ оны жасау қызықты, әсіресе тәжірибесі аз модельдер үшін бастауыш жиынтық ретінде. Мұндай ескі жиынтықтардың көптерін онлайн режимінде қолжетімді бағамен табуға болады, және олар көптеген бөліктерді немесе жоғары сапалы құймаларды ұсынбаса да, бояу және дұрыс тозуды қолданғаннан кейін лайықты өнімді жасауға болады. Тіпті кішкентай масштабтағы ұшақтар мен техника жиынтықтарында да "модельдік фигуралар" жиынтығына кіруі мүмкін немесе оларды қосымша аксессуарлар ретінде сатып алуға болады. Сондай-ақ, көлік жүргізушілері мен қызметкерлерінен жасалған жиынтықтар бар, сонымен қатар модельдік теміржолдардың көшелері мен платформаларында тұратын фигуралардың сериясы да бар.
Жапондық сандар
Hello Kitty сияқты иконаларға негізделген модель фигуралары, сондай-ақ аниме, манга, кайжу (монстр) серияларында, ғылыми фантастика/фэнтези фильмдерінде және бейне ойындарда кездесетін кейіпкерлер отаку фандомының маңызды бөлігін құрайды. Бұл сонымен қатар Жапониядан шыққан анимациялық тауарлар нарығының үлкен бөлігі болып табылады, оның құны шамамен 663 миллиард жапон иені құрайды. Кейбір хоббишілер нақты бір фигура түріне, мысалы, гараж жиынтықтарына, гашапонға (капсулалық ойыншықтарға) немесе ПВХ бисёдзё (сұлу қыз) мүсіндеріне ерекше назар аударады. Мұндай фигуралар қазіргі заманғы суретші Такаси Муракамидің туындыларында кеңінен орын алған. Ол өзінің Kaikai Kiki компаниясы арқылы отакуға бағытталған дүкендерде сатылатын шектеулі дизайнерлік ойыншықтарды шығарады. Көптеген компаниялар аниме фигураларын өндіріп сатуға қатысса да, бірдей фигураның бағасы оның түпнұсқалығына және сапасына байланысты айтарлықтай өзгереді. Түпнұсқа фигуралар, әдетте, авторлар лицензия берген кейіпкерлердің фигуралары болып табылады, сондықтан олардың бағасы жоғарырақ болады. Good Smile Company, Aniplex, Hot Toys, Bandai және тағы да басқалары сапасы мен тұрақтылығымен танымал өндірушілердің қатарында. Фигуралар көбінесе сыйлық фигуралары, масштабты фигуралар және басқа түрлерге бөлінеді, мұнда сыйлық фигуралары арзан бағалы нұсқалар болып табылады және көбінесе ұстау-сызу ойындарында қолданылады, ал масштабты фигуралардың құны бірнеше жүзден мыңдаған АҚШ долларына жетеді.
Гараждық жиынтықтар
Гараждық жиынтық фигураларын әуесқойлар да, кәсіби шеберлер де шығарады, және олар көбінесе полиуретан шайырынан құйылады. Жапонияда олар жиі аниме кейіпкерлерін бейнелейді, ал АҚШ-та көбінесе фильмдердегі монстрларды көрсетеді. Гараждық жиынтықтар әдетте шектеулі санда жасалады және әдеттегі инъекциялық қалыппен жасалған пластик фигуралар мен жиынтықтардан қымбат тұрады.
АҚШ тарихы
50-60 жылдары АҚШ-та машиналар, ұшақтар немесе ғарыш кемелері сияқты пластикалық модельдер жиынтығы кең таралды. Сонымен қатар, 1:8 өлшемді (биіктігі шамамен 9 дюйм немесе 23 см) фильмдегі монстрлар, комикс батырлары және кино мен теледидар кейіпкерлерінің танымал нарығы үшін арзан пластикалық модельдер болды. Олардың ішінде Франкенштейн, Қасқыр адам, Дракула және Қара лагунаның жаратылысы сияқты монстрлар бар еді. Монстрлардың суреттерін ең көп өндірген компаниялардың бірі – «Аврора Пластик Корпорациясы» әр қалыптан мыңдаған суреттер шығарды. Бұл нарық жойылды және содан бері ешбір фирма олардың көлеміне жете алған жоқ. Оның орнына, кішкентай (3¾ дюйм немесе 10 см) әрекет фигуралары танымал нарықты басып алды. 1970 жылдары «Аврораның» фигуралық қалыптары «Monogram» компаниясына сатылды, ал 1970 жылдардың ортасы мен соңында модельдер шығарылуы тоқтатылып, хобби дүкендерінен табу қиын болды. 1980 жылдардың ортасында 1950 және 1960 жылдары бала болған адамдар ескі «Aurora» монстр модельдеріне деген қызығушылықтарын қайта жаңартты. Осы арқылы, хоббистерге түпнұсқа пластикалық модельдерді алуға мүмкіндік беретін жасырын сауда орындары пайда болды. 50-60 жылдары бағасы бірнеше доллар болған жиынтықтар қазір сирек кездесетін монстр модельдері үшін 125 долларға дейін сатылды. 1980 жылдардың басында және ортасында хоббистер авторлық құқық иелерінің рұқсатынсыз кино монстрларының өз гараж жиынтықтарын жасауды бастады. Олар көбінесе шектеулі санда шығарылып, негізінен пошта арқылы және ойыншық пен хобби көрмелерінде сатылатын. 1980 жылдардың ортасы мен соңында екі модель жиынтығы компаниясы монстр модельдері хоббиін негізгі ағымға жақындатты. Калифорниядағы «Horizon Models» және Нью-Йорктегі «Screamin' Models» кино монстрларының винил модельдеріне лицензия алды. «Horizon» негізінен классикалық қорқыныш фильмдерінің кейіпкерлеріне (Франкенштейннің келіні, Көрінбейтін адам, Операның фантомы) және комикс кейіпкерлеріне (Капитан Америка және Темір адам) назар аударды. «Screamin'» негізінен қазіргі заманғы слэшер фильмдерінің кейіпкерлеріне («Қошмар көшесінде», «Hellraiser») және «Жұлдыздық соғыс» және «Марс шабуылы» сияқты франшизаларға назар аударды. Бұл өнімдер дүкендерде шектеулі мөлшерде сатыла бастады. 1990 жылдары модель жиынтықтары АҚШ, Ұлыбритания және Жапонияда шығарылып, хобби және комикс дүкендері арқылы таратылды. «AMT Ertl» және «Revell/Monogram» (сонымен қатар «Aurora» монстр қалыптарын сатып алған «Monogram») сияқты ірі хобби компаниялары кино монстрларының винил модельдерін, классикалық «Жұлдыздық кеме» кейіпкерлерін және «Бэтмен» фильмдерінің кейіпкерлерін сата бастады. Лицензиялы модельдердің бұрын-соңды болмаған көптемесі пайда болды. 1990 жылдардың соңында модель жиынтықтарының сатылымы төмендеді. Хобби және комикс дүкендері мен олардың дистрибьюторлары гараж жиынтықтарын аз тарата бастады немесе жабылды. «Horizon» және «Screamin'» сияқты өндірушілер өздерінің есіктерін жапты. 2009 жылдың мәліметі бойынша, екі американдық гараж жиынтығы журналы – «Kitbuilders Magazine» және «Amazing Figure Modeler» бар, сондай-ақ жыл сайын, мысалы, Кентукки штатының Луисвилл қаласында «WonderFest USA» сияқты гараж жиынтығы көрмелері өткізіледі.
Үлгілік фигураны жинау
Модель жинаушылар, көптеген хобби жинаушылар сияқты, әдетте, қандай заттарды жинайтындары үшін нақты бір критерийге ие болады, мысалы Азамат соғысының әскерлері немесе Warhammer ойын фигуралары. Фигураларды жинаушылардың қызығуын ескере отырып, модельдерді жасаушы өндірушілер "аң аулау фигураларын" (chase figures) шығарады. Бұл – ассортименттегі қалған өнімге қарағанда шектеулі санда шығарылатын модельдік фигура, көбінесе "қалыпты өнімнің әр екі жәшігіне бір аң аулау фигурасы" сияқты. Бұл коллекциялық карта ойындары индустриясындағы "аң аулау карталарымен" (chase cards) салыстыруға болады. Осы атау коллекционерлердің "барлығын жинау" қажеттілігінен туындаған, сондықтан олар осы фигураларды табу үшін әдеттегіден көп күш жұмсайды. Жалпы айтқанда, жастар нарығына бағытталған ойыншықтардың серияларында аң аулау фигуралары сирек кездеседі, бірақ кейде "қысқа жиынтықтағы" (shortpacked) фигуралар болады (олардың шығарылым циклындағы басқа фигураларға қарағанда аз санда жіберіледі). Аң аулау фигуралары Marvel Legends және WWE Classics сияқты коллекционерлерге арналған серияларда көбірек кездеседі.