Кіріспе

Заңсыз көмір өндіру түрі

Заңсыз қазу немесе аяқ киімше қазу – заңсыз көмір өндірудің бір түрі. Бұл термин 1920 жылдар шамасында пайда болған, бірақ осы практика одан ертерек болған болуы мүмкін. Әдетте, заңсыз шахта (кейде заңсыз шұңқыр деп те аталады) – бірнеше адам қазған шағын шахта болып табылады. Мұндай қазу көбінесе басқа біреудің, мысалы, көмір компаниясының жерінде жасырын түрде жүргізілген. Көбінесе, көмір шахтерлері өздері үшін қосымша, тегін көмір алу үшін ресми туннельдерден қазып алатын, ал бұл шахта өрттерін сөндіру кезінде қосымша қиындықтар тудыратын еді. Кейде үйлердің немесе шаруашылық ғимараттардың астына кішкентай шұңқырлар жасырылады. Әдетте, шахтаның ішінде айналып өтуге жеткілікті орын болмайды. Бұл шұңқырлар қауіпсіздігімен көзге түспейді және көбінесе құлап кетуге себеп болады. АҚШ-та бұл практика тоқтап қалды; қарапайым құралдармен америкалық бір күнінде өмірлік жалақы алуға жеткілікті көмір қаза алмайды. Қытайда заңсыз шахталар әлі де кең таралған, сондай-ақ реттелмеген қазу салдарынан болатын өлім-жітім жағдайлары да жиі кездеседі.

Пенсильванияда

Ұлы депрессияға дейін Пенсильвания штатының антрацит өнеркәсібі күйреп, шахталар жабылып, ондаған мыңдаған кеншілер жұмыссыз қалды. Жұмыссыз қалған кеншілер өздері көмір шұңқырларын қазып, көбінесе компаниялардың жерінде, заңсыз көмір өндірушілер мен тасымалдаушыларды ұйымдастырып, толығымен заңсыз көмір өнеркәсібін құрды. 1938 жылы губернатор Джордж Говард Эрлдің тапсырысымен жасалған есепке сәйкес, 1965 заңсыз шұңқыр болған, оларда 7000-нан астам заңсыз кенші жұмыс істеген, олар жылына 2,4 миллион тонна көмір өндірген. 1941 жылы кеншілер мен полиция олардың көмір шұңқырларын жарғандықтан қақтығысқа түсті.

Польшада

1929–1933 жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде Жоғарғы Силезияда заңсыз шахталар жиі ашылды және олар тұтас отбасылар үшін жалғыз күнкөріс көзіне айналды. Заңсыз шахталардан алынған көмірдің бағасы ресми шахталардан алынған көмірден арзан болғандықтан, заңсыз шахталар жарылып, полиция осы қызметпен айналысатын адамдарды қуғынға түсірді. 1990 жылдары Валбжих қаласының маңындағы Төменгі Силезияда, қаладағы барлық көмір шахталары жабылғаннан кейін заңсыз тау-кен өндірісі қайта жанданды. Бұрынғы таушы қаласы жоғары жұмыссыздық деңгейімен және қала маңындағы жер бетіне шығатын көмір кен орындарының оңай қолжетімділігімен бетпе-бет келді. Денсаулық пен қауіпсіздік ережелерін сақтамауы және біліктілігі жетілмеген адамдардың жұмыс істеуі салдарынан, бұл өте қауіпті әрекет, оның нәтижесінде көптеген жазатайым оқиғалар, тіпті өлім жағдайлары да орын алды.